II SA/Rz 542/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. E. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę R. E. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2007 r. Nr [...]. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata we wniesionej od tego wyroku skardze kasacyjnej zwrócił się o zwolnienie od związanej z nią opłaty sądowej; w złożonym następnie w wyniku stosownego wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w jego uzasadnieniu m.in. na swój wiek (76 lat) oraz zły stan zdrowia swojego i żony (71 lat). Wg podanych informacji zamieszkują oni wspólnie w mieszkaniu o pow. 48 m-, który stanowi jedyny wartościowy składnik ich majątku. Utrzymują się z pobieranych emerytur w wysokości 1600 zł. (skarżący) i 530 zł. (żona). Wskazane ponoszone przez nich średnie miesięczne wydatki obejmują opłaty związane z lokalem mieszkalnym (czynsz - 240 zł., energia elektrycz. - 70 zł., gaz - 200 zł.), zakup leków - 600 zł. oraz koszty osobistego utrzymania. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., może obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty i wydatki składają się na koszty sądowe). Warunkiem jego przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy). Treść tego przepisu wskazuje jednoznacznie, iż kryterium finansowe (majątkowe) ma decydujące znaczenie do uznania spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Potwierdza także, że jej wykazanie obciąża osobę wnioskującą. Wg dokonanej oceny R. E. warunku tego nie spełnił, a zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie daje wystarczających podstaw do jego uwzględnienia. Mimo odwoływania się do takich okoliczności jak wiek i wymagający stałego leczenia stan zdrowia wnioskodawcy i jego żony nie wykazał on, czym miałby się dla nich objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone i z jakimi negatywnymi skutkami wiązałoby się dla nich poniesienie kosztów sądowych związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. Na koszty te składa się bowiem już tylko wpis od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. W zestawieniu z tym należy podkreślić, iż skarżący opłacił w takiej samej wysokości wpis od skargi, opłaty skarbowe w kwocie po 17 zł. od pełnomocnictwa udzielonego Prezesowi Zarządu [...] i od pełnomocnictwa dla adwokata sporządzającego skargę kasacyjną, czy też wreszcie poniósł wydatki związane z ustanowieniem tego adwokata. Koszty już poniesione przez skarżącego przewyższają wymagany wpis od skargi kasacyjnej. Na tej podstawie należy uznać, iż mimo niewątpliwie znacznych wydatków ponoszonych przez niego i żonę na utrzymanie siebie i mieszkania oraz leczenie, wygospodarowanie kwoty 100 zł. nie będzie dla niego i żony na tyle znacznym obciążeniem, aby wiązało się z brakiem możliwości zaspokojenia uzasadnionych potrzeb życiowych (za takie generalnie nie są uznawane wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz te najbardziej niezbędne, jak na zakup żywności czy lekarstw, konieczne opłaty). Potrzeby bytowe skarżącego i żony zaspokaja posiadane przez nich mieszkanie, zaś źródłem pokrycia niezbędnych wydatków są pobierane emerytury w łącznej wysokości 2130 zł. miesięcznie. Dochody te, mające stały charakter, wg dokonanej oceny pozwolą bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania opłacić R. E. jeszcze jednorazową opłatę w kwocie 100 zł. tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Na wyprowadzenie takiego wniosku pozwala również podsumowanie ponoszonych przez skarżącego i jego żonę wydatków wyszczególnionych w formularzu PPF; ich łączna wysokość obejmująca należności z tytułu czynszu, opłat za energię elektryczną i gaz oraz zakup leków wynosi 1110 zł. miesięcznie. Różnica między tą kwotą a uzyskiwanymi dochodami wynosi 1020 zł., która nawet po odliczeniu wydatków na zakup żywności dla 2 osób pozwoli opłacić wymagany do skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej wpis. Ważną okoliczność stanowi przy tym brak innych osób na ich utrzymaniu. Spełnienia przesłanki braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie spełniają potencjalne przejściowe trudności finansowe, które jednak także w żaden sposób nie zostały przez skarżącego zasygnalizowane. Decydujące znaczenie w tej mierze należy zatem przypisać rzeczywistym możliwościom ich poniesienia, które w jego przypadku należy uznać za realne. W związku z powyższym brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec skarżącego wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie i przerzucania go na Skarb Państwa. Przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, co koresponduje z wyjątkowym charakterem prawa pomocy ograniczonym do jednostkowych przypadków podyktowanych bardzo złą sytuacją materialno - bytową, np. brak lub bardzo niskie dochody, brak własnego mieszkania (domu) i związana z tym konieczność wydatkowania znacznych środków na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, inne szczególne przypadki losowe. W sytuacji zatem, gdy analiza złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie wykazuje spełnienia ustawowej przesłanki do przyznania mu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych (wpisu od skargi kasacyjnej), na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono o odmowie przyznania mu prawa pomocy.