II SA/Rz 546/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. II SA/Rz 546/14 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] stycznia 2014r., nr [...] Prezydent Miasta [...] uznał, że świadczenia rodzinne pobrane w łącznej wysokości 11. 335, 00 zł przez Z.Z. były świadczeniami nienależnie pobranymi. Na powyższą kwotę składają się następujące świadczenia: - świadczenie pielęgnacyjne wypłacone w okresie od 23.05.2012 r. do 30.06.2013 r, zgodnie z decyzją znak [...] z dnia [...].03.2012 r. w wysokości 6775,00 zł (słownie: sześć tysięcy siedemset siedemdziesiąt pięć zł 00/100 ) - pomoc finansowa wypłacona w okresie od 01.04.2012r. do 30.06.2012 r. zgodnie z decyzją znak [...] z dnia [...].05.2012r. w wysokości 300,00 zł (słownie :trzysta zł 00/1 00 ) - pomoc finansowa wypłacona w okresie od 01.07.2012 r. do 31.12.2012 r. zgodnie z decyzją znak [...] z dnia [...].07.2012 r. w wysokości 600,00 zł (słownie: sześćset zł 00/1 00) - dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego wypłacony w okresie od 01.01.2013 r. do 30.06.2013 r. zgodnie z decyzją znak [...] z dnia [...].01.2013 r. w wysokości 600,00 zł (słownie -.sześćset zł 00/100) - pomoc finansowa wypłacona w okresie od 01.04.2013 r. do 30.06.2013 r. zgodnie z decyzją znak [...] z dnia [...].04.2013r. w wysokości 600,00 zł (słownie "sześćset zł 00/1 00) - świadczenie pielęgnacyjne wypłacone w okresie od 01.07.2013r. do 30.09.2013 r. zgodnie z decyzją znak [...] z dnia [...] r. w wysokości 1860,00 zł (słownie: tysiąc osiemset sześćdziesiąt zł 0011 00 ) - pomoc finansowa wypłacona w okresie od 01.07.2013 r. do 30.09.2013 r. zgodnie z decyzją znak [...] z dnia r. w wysokości 600,00 zł (słownie: sześćset zł 00/1 00). Przesłanka uznania ww. świadczeń za nienależnie pobrane było ustalenie, iż w okresie objętym decyzją osoba wymagająca opieki – P.Z. podjął zatrudnienie oraz to, że Z.Z. nie sprawowała opieki nad pracującym na pełny etat synem P.Z. Z.Z. w odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji wniosła o jej uchylenie. Podniosła, że w jej ocenie oraz w ocenie innych członków rodziny wywiązuje się należycie z obowiązku sprawowania opieki. Wszystkie świadczenia które pobrała w całości przeznaczała na jego potrzeby, jedzenie, rachunki oraz spłatę długów, w które popadł. Wskazała, że z uwagi na zamieszkiwanie w domu także z niepełnosprawnym mężem i z dziećmi nie jest w stanie kontrolować syna i nie ma realnego wpływu na decyzje, które podejmuje. Syn często przebywa poza domem, ale nie przypuszczała, że mógł w tym czasie podjąć zatrudnienie. Sytuacja rodziny jest bardzo trudna. W domu zamieszkuje łącznie 7 dorosłych osób w tym dwoje inwalidów na rencie. Łączny miesięczny dochód jest niewysoki, bowiem nie przekracza 2000 złotych, zatem jest to mniej niż 300 złotych na osobę. Z uwagi niewielki dochód nie jest w stanie zwrócić kwoty objętej decyzją. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej SKO lub Kolegium, decyzją z dnia [...] lutego 2014r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 267), zwanej dalej "k.p.a." w związku z art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U z 2006 roku Nr 139 poz. 992 ze zmianami), zwanej dalej "ustawą" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się między innymi świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustalenie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z.Z. pouczona została o okolicznościach, w jakich świadczenie nie przysługuje, co potwierdza treść podpisanego przez nią własnoręcznie wniosku oraz pouczenie zawarte w decyzji przyznającej świadczenie. W pouczeniu zawarto informację o tym, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych zobowiązana jest do niezwłocznego zawiadomienia wypłacającego świadczenia zgodnie z art. 25 ust 1 ustawy, a także że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi (art. 30 ustawy). Po myśli przepisu art. 3 pkt 24 równoznaczne z uzyskaniem dochodu jest uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium przytoczyło treść art. 16a stanowiącego o przesłankach przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W dalszej części organ wyjaśnił, że określone w art. 16a ust. 1 ustawy podstawowe warunki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy odróżnić od zapisu zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy dotyczącego innego świadczenia opiekuńczego - świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale też może zostać przyznane osobie, która zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w ogóle nie podejmuje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność. Przepis wyżej cytowany wymaga sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z akt sprawy, zwłaszcza z wywiadu środowiskowego wynika zaś, że Z.Z. nie sprawuje opieki nad synem. Potwierdza to fakt, że nie posiada wiedzy na temat podjęcia na pełny etat zatrudnienia przez P.Z. Uzasadnia to podjęcie decyzji na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. W skardze na decyzję Kolegium z dnia [...] lutego 2014r. Z.Z. podniosła, że nie zgadza się z ustalonym przez organ stanem faktycznym oraz rozstrzygnięciem zawartym w ww. decyzji. Podała, że jej syn nie pracuje od 30 września 2013r., czyli od momentu w którym skarżąca dowiedziała się, że pracuje i podjęła skuteczne działania w celu zakończenia stosunku pracy. W dalszej kolejności podniosła, że podejmowanie decyzji na podstawie nieprawdziwego faktu uważa za wielce krzywdzące i lekceważące w stosunku do jej osoby. Podała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Dochód netto na siedem zameldowanych osób nie przekracza 2000,00 zł, co jak łatwo policzyć daję na osobę mniej niż 300,00 zł. Z trudem wiąże "koniec z końcem". Podała, że opiekuje się synem P., który ma znaczny uszczerbek na zdrowiu spowodowany wypadkiem komunikacyjnym oraz leczy się psychiatrycznie oraz niepełnosprawnym mężem i dorastającymi dziećmi. Opiekę nad synem sprawuje najlepiej, jak potrafi. Stara się również spłacać jego długi, które zaciągnął w związku z uzależnieniem od gier hazardowych. Jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad synem, ale nie jest w stanie kontrolować jego poczynań całodobowo. Syn "całymi dnami przesiaduje u swojej rodziny w Z.", przez co też jego dłuższe nieobecności w domu tłumaczyła w ten sposób. Syn nie jest ubezwłasnowolniony, więc skarżąca nie ma żadnego realnego wpływu na podejmowane przez niego decyzje. Zataił on przed skarżącą, że podjął pracę, ukrywał to w sposób przemyślany, gdyż zdawał sobie sprawę z konsekwencji oraz z tego, że nie może pracować w związku z pobieraniem przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego. Zrobił to z premedytacją po to, żeby mieć środki na swoje codzienne potrzeby tzn. gry hazardowe oraz papierosy. Podała, że sprawowaniem opieki nad synem jest zadaniem bardzo trudnym i ma świadomość swojej winy, jednakże jej sytuacja życiowa jest bardzo trudna, co powinno być częściowym usprawiedliwieniem. Z uwagi na uznaniowy charakter decyzji liczy na przychylność ze strony Państwa, które powinno wspierać takie rodziny jak rodzina skarżącej. Kwota 11.335, 00 zł dla Skarbu Państwa to są grosze dla skarżącej są to środki nierealne do spłaty, gdyż jest to praktycznie półroczny dochód dla ej całej rodziny. Nie jest w stanie wyobrazić sobie z czego spłaci tą niebotyczną kwotę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz.1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Stosownie do treści tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub postanowienia lub stwierdzenia nieważności ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności o których mowa art. 156 kpa lub przepisach szczególnych. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w graniach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia – art. 135 p.p.s.a. Działając w ramach wcześniej przedstawionych kompetencji Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustalenia faktyczne nie budzą wątpliwości i sprawa nadaje się do wyrokowania. Skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem P., którego niepełnosprawność powstała przed 16-tym rokiem życia. Wśród zaleceń orzeczenia "praca lekka spokojna, ZPCH.", natomiast w punkcie "7" orzeczenia "konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – wymaga". Wynika z orzeczenia o niepełnosprawności, że lekka praca jest dla niego formą terapii, co nie wyklucza że wymaga opieki i pomocy drugiej osoby. Z przedłożonego świadectwa pracy wynika, że P. pracował m.in. w charakterze pracownika gospodarczego, a wykonywane przez niego prace nie miały charakteru ciągłego. "Za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania" – art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 17 ust. 5 cytowanej ustawy zawiera taksatywne wyliczenie negatywnych przesłanek świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie: świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej (...) renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna (...) lub osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim (...) została umieszczona w rodzinne zastępczej z wyjątkiem rodzinny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo w związku z koniecznością kształcenia, rehabilitacji lub rehabilitacji w placówce zapewniającej całodobową opiekę (...) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury (...)". W przedmiotowej sprawie żadna z negatywnych przesłanek których zaistnienie uzasadniałoby ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zachodzi. Tylko zaistnienie takich przesłanek oraz prawidłowe pouczenie osoby upoważnionej uzasadnia przyjęcie, że pobierane świadczenia rodzinne są świadczeniami nienależnymi. Zatem naruszenie przepisów prawa materialnego: a to art. 17 ust. 5 w związku z art. 30 ust. 2 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniają uwzględnienie skargi. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę na uzasadnienie orzeczenia organu odwoławczego, które zawiera przepisy dotyczące przemiennie specjalnego zasiłku opiekuńczego a następnie świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych względów na zasadzie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 17 ust. 5, art. 30 ust. 2, art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych sąd uwzględnił skargę. Na podstawie art. 152 ppsa Sąd orzekł o tymczasowej ochronie rozstrzygnięcia.