II SA/Rz 546/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Maciej Kobak Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...]. Przedmiotem skargi M. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej "SKO" lub "Kolegium") z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] stycznia 2016 r. M. S. wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko: W. S. (ur. [...] lipca 2015 r.). Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Burmistrz [...] decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] odmówił M. S. przyznania wnioskowanego świadczenia wyjaśniając, że wcześniejsze ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad pierwszym dzieckiem S. S. stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia rodzicielskiego na inne dziecko – W. S. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2015 r., poz. 114 ze zm.) w przypadku zbiegu świadczeń rodzicielskiego lub pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Nie zgadzając się z powyższą decyzją M. S. złożyła odwołanie podnosząc, że przysługuje jej zarówno świadczenie pielęgnacyjne jak i świadczenie rodzicielskie. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2016 r. SKO działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 17c w zw. z art. 27 ust. 5, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wyjaśniło, że materialnoprawną podstawą przyznania wnioskowanego świadczenia jest art. 17c, który w sposób wyczerpujący określa podmiotowy krąg beneficjentów mogących ubiegać o pomoc państwa w postaci świadczenia rodzicielskiego. W sytuacji jednakże zbiegu prawa do świadczeń, w tym m.in. prawa do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wyłącznie jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną, co wynika z brzmienia art. 27 ust. 5 SKO wskazało, że bezspornym jest, że odwołująca jest matką małoletniego W. S. urodzonego w dniu [...] lipca 2015 r. i nie pracuje zawodowo oraz to, że na podstawie decyzji z dnia [...] września 2014 r. nr [...] ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 lipca 2016 r. w związku z opieką nad synem H. J. (uwaga Sądu: błędne podanie imienia i nazwiska powinno być: "S. S.") . Wnioskodawczyni jest zatem formalnie osobą legitymowaną do ubiegania się o prawo do świadczenia rodzicielskiego, ale z uwagi na fakt pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie może skutecznie uzyskać prawa do świadczenia rodzicielskiego. Wbrew twierdzeniom odwołującej, świadczenia jakich dotyczy postępowanie nie przysługują odrębnie na każdego członka rodziny (w przedmiotowej sprawie na każde z dzieci z osobna) ale dotyczą osoby uposażonej - świadczeniobiorcy (w przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni). Skargę na powyżej opisaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła M. S. wskazując, że nie zgadza się z nią. Jej zdaniem wnioskowane świadczenie należy jej się do pierwszego roku życia na syna urodzonego [...] lipca 2015 r. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sadów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle brzmienia przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "P.p.s.a." sądy administracyjne badają, czy kwestionowany akt (tu decyzja) nie narusza prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Nadto badają, czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością aktu z przyczyn określonych w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Przy czym, jak wynika z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W określonym powyżej zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę decyzji organów orzekających w sprawie niniejszej – o odmowie przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego na dziecko: W. S. – stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), zwana dalej "ustawą". Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie rodzicielskie, które do systemu świadczeń rodzinnych zostało wprowadzone mocą ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1217) obowiązującą od dnia 1 stycznia 2016 r. Jak wynika z uzasadnienia do rządowego projektu ustawy zmieniającej w/w świadczenie rodzicielskie przysługiwać będzie osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są więc bezrobotni, studenci, a także osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych. Przepis art. 17c ust. 1 ustawy określa krąg podmiotów, którym przysługuje świadczenie rodzicielskie. Gdy mamy do czynienia z matką dziecka – jak to jest w sprawie niniejszej – będzie ono przysługiwać na podstawie art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy matce dziecka, z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których to świadczenie przysługuje ojcu dziecka. Ust. 3 art. 17c ustawy określa okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie wynosi 52 tygodnie. W przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu (art. 17c ust. 4 pkt 1 ustawy) i zgodnie z art. 17c ust. 5 ustawy przysługuje w wysokości 1 000 zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6. W przepisie art. 17c ust. 8 ustawy ustawodawca ustanowił zasady przyznawania osobie uprawnionej omawianego świadczenia wskazując, że: w tym samym czasie przysługuje jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci oraz przysługuje jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Z tego unormowania wynika, że w sytuacji opieki nad więcej niż jednym urodzonym dzieckiem, nawet gdy w trakcie jednego porodu urodzono dwoje i więcej dzieci, osobie uprawnionej przysługuje wyłącznie jedno świadczenie rodzicielskie w tym samym czasie. Ponadto ustawodawca ustanowił niepodzielność uprawnienia z uwagi na przypisanie jednego świadczenia do tego samego dziecka. Z kolei w art. 17c ust. 9 ustawy wymienione zostały przypadki, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje wskazując, że taka sytuacja zachodzi m.in., gdy w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (pkt 4). Przepis powyższy wyłącza zatem prawo do świadczenia rodzicielskiego w przypadku, gdy wcześniej już w stosunku do tego samego dziecka zostało ustalone prawo do innego świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje, gdyż skarżąca wnosiła o przyznanie świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem syna W. S., natomiast świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na syna S. S. Zatem w realiach sprawy niniejszej nie zaistniała sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, jak to stanowi powyższy przepis. Trzeba podkreślić, że świadczenie rodzicielskie jest pomocą przysługującą w zamian świadczenia macierzyńskiego dla osób, które nie mogą skorzystać z tego typu świadczenia. Z żadnego przepisu ustawy nie można wyprowadzić ograniczenia uprawnień do świadczenia rodzicielskiego w przypadku zbiegu z uprawnieniami do innych świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku różnych dzieci. Takiej podstawy, wbrew stanowisku organów orzekających w sprawie niniejszej, nie można upatrywać w przepisie art. 27 ust. 5 ustawy. Przepis ten stanowi: "W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się, że "wskazany w art. 27 ust. 5 ustawy zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jaki osoby wymagającej opieki". Innymi słowy przytoczony wyżej przepis art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowywania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust. 5 ustawy, istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Komentowany przepis stanowi bowiem "o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wr 158/16). Innymi słowy, świadczenie rodzicielskie i świadczenie pielęgnacyjne są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem, a zatem wyłączenie wynikające z cyt. wyżej art. 27 ust. 5 ustawy ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy dochodzi do zbiegu uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i podopiecznego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 617/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 573/16). Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej podziela stanowisko wyrażone w powołanych orzeczeniach. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 ustawy, co obligowało Sąd do uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni dokonaną wyżej wykładnię przepisu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.