II SA/Rz 549/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zmiany sposobu użytkowania części budynku gospodarczego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt j.w. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej przez R. K. decyzji Wojewody z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...]. W złożonym na to postanowienie zażaleniu skarżący zwrócił się o zwolnienie od związanego z nim wpisu wskazując, iż obecnie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Załączony przez niego do zażalenia urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF dotyczył przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, na potwierdzenie jego zasadności, skarżący wskazał na swój podeszły wiek i stanowiącą źródło utrzymania niską emeryturę. Z uwagi na stan zdrowia wraz z żoną na zakup leków wydatkuje ok. 1 tys. zł. miesięcznie. 350 zł. co miesiąc pochłaniają opłaty za wodę, gaz, prąd, wywóz śmieci i kanalizację, a 750 zł. zakup żywności. Pobierane przez niego i żonę emerytury w łącznej wysokości 2108 zł. netto (2 x 1266 zł. brutto) wystarczają tylko na pokrycie tych wydatków, a tym samym nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 110 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 7,8 ha (skarżący uprawia dla własnych potrzeb niewielki kawałek pola, jednak z tego tytułu nie ma żadnych dodatkowych dochodów). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Mimo iż w złożonym zażaleniu skarżący wnioskował wyłącznie o zwolnienie od związanej z nim opłaty (wpisu), za wiążący w tym zakresie uznano złożony przez niego formularz PPF, w którym zawnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych (domyślnie w całości). Zgodnie z art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Wniosek ten wywiera skutki prawne od daty jego wniesienia i nie obejmuje kosztów, które strona miała obowiązek lub też uiściła przed jego złożeniem. W kontekście objętej skargą sprawy wyłącza to z zakresu wnioskowanego prawa pomocy wpis od skargi, od którego na mocy postanowienia Sądu z dnia 5 stycznia 2009 r. R. K. został zwolniony w ½ części (jego pełna wysokość wynosiła 500 zł., w następstwie zwolnienia skarżący opłacił kwotę 250 zł.). Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy. Kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Ocena możliwości poniesienia przez R. K. związanych ze sprawą kosztów sądowych dokonana na podstawie udzielonych informacji i ich skonfrontowania z zawartymi w poprzednio złożonym wniosku oraz sprzeciwie od postanowienia z dnia 26 września 2008 r., nie wykazuje związanego z ich opłaceniem zagrożenia dla jego i żony koniecznego utrzymania. Punktem wyjścia do takiego stwierdzenia jest ustalenie, jakie koszty – oprócz wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł. – mogą jeszcze po stronie skarżącego wystąpić w przyszłości. Do najbardziej prawdopodobnych - nie przesądzając, że faktycznie wystąpią – należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (250 zł.). Nie są to kwoty na tyle wysokie, by ich uiszczenie przekraczało możliwości płatnicze skarżącego, a tym bardziej, by wiązało się z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i żony. Na zajęcie takiego stanowiska pozwala m.in. porównanie tych kwot z kwotą uzyskiwanych przez nich dochodów, których wbrew twierdzeniom skarżącego nie można uznać jako niskich względem kosztów utrzymania 2 osób, i to nawet jeżeli wziąć pod uwagę, że równoważą się one w wymienionymi przez niego wydatkami. Warto w tym miejscu podkreślić, iż jak wynika z wniosku, skarżący wywodzi brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania z zagrożeniem dla zaspokojenia wszystkich dotychczas normalnie ponoszonych wydatków. Prawo pomocy stanowi jednak wyjątek od ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), który obejmuje wszystkich posiadających jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Powoduje to konieczność ograniczenia ponoszonych wydatków do minimum zabezpieczającego podstawowe i niezbędne potrzeby życiowe i dopiero wówczas, gdy okaże się to niewystarczające, można zwrócić się o przyznanie stosownego wsparcia. O tym, że w przypadku skarżącego taka sytuacja obecnie nie zachodzi i ma on możliwość poczynienia stosownych oszczędności najdobitniej świadczy opłacenie przez niego kwoty 250 zł. tytułem połowy wpisu od skargi, mimo iż w pierwszym złożonym w niniejszej sprawie wniosku zwracając się o całkowite zwolnienie od niego również powoływał się na związany z jego opłaceniem uszczerbek dla koniecznego utrzymania. Od złożenia tego wniosku i jego rozpoznania przytoczone w nim okoliczności nie uległy zmianie i są analogiczne do powołanych w obecnie złożonym wniosku; dotyczy to tak uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków, jak i sytuacji osobistej czy materialnej (brak innych osób na utrzymaniu, posiadanie zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych). Nie bez znaczenia pozostaje też fakt posiadania przez wnioskodawcę nieruchomości rolnej o stosunkowo znacznym areale, którą nawet przy podnoszonym przez niego w sprzeciwie braku możliwości osobistego zagospodarowania i wykorzystania, można w celu uzyskania dodatkowych dochodów lub innych korzyści wydzierżawić. Możliwość taka była już wskazywana skarżącemu w postanowieniu z dnia 26 września 2008 r., jednak nadal jej nie wykorzystał. Mimo sygnalizacji w tym postanowieniu, nadal nie wyjaśnił on również związanej z tym kwestii ewentualnego pobierania przez niego dopłat do produkcji rolnej (gruntów rolnych). W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, iż R. K. nie będzie w stanie opłacić kwot niższych bądź równych wysokości opłaconego już przez niego połowy wpisu od skargi. W przeciwieństwie do stałych dochodów z emerytur koszty sądowe mają charakter jednorazowy, a ponadto jako związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są rozłożone w czasie. Sam skarżący mając świadomość, iż nie spełnia warunków do zwolnienia od wpisu od skargi w większym zakresie niż przyznany mu postanowieniem z dnia 5 stycznia 2009 r., przewidując wystąpienie innych kosztów, powinien się liczyć z obowiązkiem ich poniesienia i poczynić na ten cel oszczędności. W związku z powyższym należy uznać, że skarżący nie spełnienia przesłanki do przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych; w tym zakresie decydujące znaczenie ma rzeczywista możliwość ich poniesienia, a świetle przytoczonych okoliczności zawarte w uzasadnieniu wniosku twierdzenie R. K., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania nie polega na prawdzie. Skutkuje to odmową uwzględniania wniosku, o czym orzeczono na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.