II SA/Rz 552/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej postanawia I. Umorzyć postępowanie o przyznanie skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia radcy prawnego. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF Z. B. wniósł o zwolnienie go od kosztów sadowych i ustanowienie radcy prawnego (wniosek ten został złożony po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyroku oddalającego jego skargę na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...]). W uzasadnieniu tego wniosku wskazał na swój wiek (70 lat), zły stan zdrowia skutkujący koniecznością leczenia i brakiem możliwości samodzielnego prowadzenia swoich spraw. Otrzymywana emerytura wystarcza na podstawowe potrzeby, a trudna sytuacja materialna nie pozwala mu na ustanowienie pełnomocnika. Wg oświadczenia zawartego we wniosku PPF oraz złożonego w wyniku skierowanego do skarżącego wezwania ustalono, iż: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną (63 lata), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 100 m² wraz z działką o pow. 21 a, nieruchomość rolną o pow. 14 a oraz samochód osob. Fiat Tipo (rok prod. 1992), - źródło ich dochodów stanowią emerytury w wysokości 971 zł. (skarżący) i 1176 zł. (jego żona), - ponoszone przez nich w ciągu miesiąca średnie wydatki obejmują: zakup leków – 120 zł. i żywności 900 – 1000 zł., opłaty za gaz – 110 zł., energię 70 zł. (kwota wpisana słownie opiewa na 130 zł.), kanalizację – 30 zł., wywóz śmieci – 17 zł., telefon – 80 zł. Do pozostałych wydatków należą podatek od nieruchomości – 435 zł. rocznie (36 zł./m-c), zakup opału – 2000 zł., ubezpieczenie – 38 zł. i spłata kredytu – rata 40 zł. Rozpatrując złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy należy zwrócić uwagę na treść art. 239 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu m.in. w sprawach dotyczących chorób zawodowych. Przesłanka ta jest spełniona w niniejszej sprawie, co skutkuje umorzeniem postępowania w tym zakresie jako bezprzedmiotowego. W tej sytuacji wniosek o ustanowienie radcy prawnego rozpatrywany jest pod względem spełnienia przez skarżącego przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonana na podstawie powyższych informacji ocena możliwości ustanowienia przez Z. B. zastępcy prawnego z wyboru nie wykazuje wbrew jego twierdzeniu związanego z tym zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i żony (kryterium ekonomiczne jest jedynym, w oparciu o które ocenia się wniosek). Zasadniczym punktem odniesienia dla dokonania takiego stwierdzenia jest dokonana w kontekście całokształtu ich sytuacji materialno – bytowej analiza uzyskiwanych przez nich dochodów i ponoszonych wydatków. Dochody te w łącznej wysokości 2147 zł. brutto miesięcznie (daje to ok. 1800 zł. netto) z całą pewnością nie mogą być zakwalifikowane jako rażąco niskie w stosunku do potrzeb 2 osób, zwłaszcza przy zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych skarżącego i jego żony oraz niepozostawaniu na ich utrzymaniu innych osób. Suma wszystkich wykazanych przez nich wydatków jakie ponoszą w ciągu miesiąca, uwzględniając rozliczenie do takiego okresu wydatków ponoszonych jednorazowo w dłuższych okresach czasu daje kwotę w granicach 1533- 1663 zł. Wydatki te więc co do zasady równoważą się z uzyskiwanymi dochodami, nieznacznie im ustępując co do wysokości. Nawet niewielka nadwyżka dochodów nad wydatkami nie może zatem pozostać bez znaczenia dla wywiązania się przez skarżącego z ustawowego obowiązku (art. 199 P.p.s.a.) ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem obowiązek ten dotyczy każdego podmiotu posiadającego jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. W związku z tym podkreślenia wymaga również to, iż wyżej wyliczona kwota wydatków uwzględnia wszystkie normalnie ponoszone przez skarżącego i jego żonę, a jak wynika z przytoczonej treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest uszczerbek w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Odnosi się on do naprawdę podstawowych potrzeb życiowych, a więc pokrycia kosztów leczenia, zakupu żywności i niezbędnych opłat, a nie do wszystkich normalnie ponoszonych wydatków. Wydatki, którym nie można przypisać tych cech, a także wydatki niezbędne, lecz wykraczające poza wymagane minimum, należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające wygospodarowanie potrzebnych środków finansowych. O ile zatem w przypadku Z. B. nie budzą zastrzeżeń kwoty wydatkowane na leczenie, opłaty za tzw. media, opał czy podatek od nieruchomości, to miana wydatków służących zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych nie sposób przyznać np. wydatkom na rozmowy telefoniczne, dodatkowe ubezpieczenie w [...] (38 zł.), spłatę kredytu, utrzymanie samochodu. Skoro skarżącego stać na ich poniesienie, brak jest uzasadnionych podstaw, aby przyznać im pierwszeństwo przed kosztami postępowania, przerzucając je w całości na Skarb Państwa. Zastrzeżenia budzi również kwota wykazana jako wydatek na zakup żywności (900 - 1000 zł. miesięcznie). Wg dokonanej oceny jest ona zawyżona jak na potrzeby 2 osób zwłaszcza przy uwzględnieniu, że skarżący wraz z żoną są posiadaczami nieruchomości rolnej; mimo jej niewielkiego areału pożytki z niej niewątpliwie wpływają na ograniczenie środków finansowych przeznaczanych przez nich na zakup żywności. Nie bez znaczenia pozostaje tu korzystanie przez skarżącego w sprawie objętej skargą z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, co także stanowi dla niego istotną formę wsparcia; środki zaoszczędzone w ten sposób może on przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Mając na uwadze aktualny etap postępowania sądowego i sugerowany we wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku zamiar wniesienia przez skarżącego skargi kasacyjnej należy także podkreślić, iż przepisy normujące postępowanie przed sądami administracyjnymi ustanawiają jedynie wymóg sporządzenia tego środka zaskarżenia przez osobę uprawnioną, bez konieczności reprezentowania skarżącego; wpływa to na ograniczenie ponoszonych przez strony postępowania wydatków. W tej sytuacji należy stwierdzić, że Z. B. nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie objętym złożonym wnioskiem, a analiza wynikających z niego informacji pozwala przyjąć, iż jest on w stanie wygospodarować środki finansowe na ustanowienie pełnomocnika (radcy prawnego, adwokata) bez uszczerbku dla swojego i żony koniecznego utrzymania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 258 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.