II SA/Rz 553/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. i S. K. o przyznanie prawa pomocy - zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w sprawie rozgraniczenia nieruchomości postanawia I. Zwolnić E. i S. K. od uiszczenia wpisu od skargi w 1/2 części, II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Dołączonym do skargi pismem z dnia 1 sierpnia 2008 r. (złożonym za pośrednictwem organu II instancji, tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego) E. i S. K. zwrócili się o zwolnienie od koszów sądowych. Wg uzasadnienia złożonego następnie mającego zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący zwrócili się o pomoc z uwagi na fakt, iż miesięczne koszty utrzymania pochłaniają większość ich dochodów. Wg zawartego w nim oświadczenia źródłem tych dochodów są renta S. K. w wysokości 650 zł. i emerytura E. K. w kwocie 700 zł. W wyniku skierowanego do skarżących wezwania o usunięcie braków formalnych wniosku PPF oraz złożenie dodatkowego oświadczenia potwierdzono zakres wnioskowanego do przyznania prawa pomocy (zwolnienie od kosztów sadowych). Ustalono także, że wydatki skarżących obejmują zakup leków – ok. 150 zł., żywności – ok. 730 zł., opłatę rachunków za gaz i telefon (odpowiednio 54 i 80 zł.), zakup środków czystości – 70 zł. Reszta, tj. 260 zł. pozostaje "na opłatę metrażu domu ubrania, bieliznę osobistą i buty zimowe letnie, wywóz śmieci". Jedyny składnik posiadanego przez nich majątku to dom o pow. 50 m². Rozpatrując w oparciu o powyższe złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ze względu na podpisanie dodatkowego oświadczenia przez obydwoje skarżących i zakres udzielonych w nim informacji przyjęto za spełniony wymóg usunięcia braku formalnego wniosku PPF poprzez jego podpisanie przez S. K. Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., może ono obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków składają się na koszty sądowe). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Analizując informacje udzielone przez skarżących stwierdzono, że sytuacja materialno – bytowa kwalifikuje ich do uzyskania częściowego wsparcia w tym zakresie. Wynika to przede wszystkim z wysokości ich dochodów, których jedynym źródłem są pobierane przez nich świadczenia emerytalno – rentowe, a które w ich przypadku ze względu na brak jakichkolwiek oszczędności, innych zasobów finansowych czy mogących być spieniężonymi składników majątku mają decydujące znaczenie dla oceny możliwości poniesienia tych kosztów. Nie budzi wątpliwości stosunkowo niewielka wysokość tych świadczeń (analiza wydatków związanych z utrzymaniem wskazuje, że są to kwoty netto), jednak musi być ona odniesiona do faktycznie ponoszonych przez skarżących wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Do takich w przypadku E. i S. K. należy zaliczyć zakup żywności i środków czystości, lekarstw oraz regulowanie niezbędnych opłat za tzw. media, co daje kwotę ok. 1090 zł. miesięcznie. Kwota ta, oparta na oświadczeniu skarżących, wydaje się odpowiadać realiom, zwłaszcza że mają oni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i nie posiadają innych osób na swoim utrzymaniu. Wzgląd na wiek skarżących i ich stan zdrowia sugeruje jednak także ponoszenie przez nich innych doraźnych wydatków, które nie mogą być sklasyfikowane jako stałe i jednocześnie konieczne, a które mimo to powodują, że różnica między ich dochodami (łącznie 1350 zł./m-c) a wskazanymi wydatkami (1090 zł.) wynosząca 260 zł. może być niewystarczająca do pokrycia przez nich całości kosztów sądowych. Z tego powodu uznano, że wnioskodawcy kwalifikują się do uzyskania pomocy ze strony Skarbu Państwa w postaci zwolnienia od opłacenia połowy wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. (jego uiszczenie lub zwolnienie od niego jest niezbędnym warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi). Ścisłe powiązanie kosztów sądowych z konkretnym etapem postępowania i ich rozłożenie w czasie, przy regularnych dochodach skutkuje równocześnie przekonaniem, że będą oni w stanie bez zagrożenia dla koniecznego utrzymania wygospodarować środki na opłacenie części wpisu nie objętego zwolnieniem, tj. 100 zł. oraz poczynić pewne oszczędności na poczet kosztów, które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych zalicza się opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – obydwie także w wysokości 100 zł.). Takie uznanie wypływa z następujących okoliczności: 1. Przedstawione przez skarżących wyliczenie wydatków pokrywanych z w/w kwoty 260 zł. jawi się jako przypadkowe i mające maksymalnie ją "wypełnić"., a przez to wywrzeć przekonanie o braku możliwości poczynienia wśród nich jakichkolwiek oszczędności. Daje temu wyraz chociażby mało precyzyjne określenie "opłata metrażu domu", której w ich przypadku na pewno nie można wiązać z opłacaniem czynszu (o ile skarżący mieli na myśli podatek od nieruchomości, to również nie stanowi on systematycznego miesięcznego obciążenia, a płatny tylko od posiadanego domu będzie kwotą relatywnie niską). Do systematycznych comiesięcznych wydatków nie można także zaliczyć zakupu odzieży. 2. Na podstawie bardzo zbliżonych okoliczności faktycznych (dochody i wydatki) odmówiono już uprzednio zwolnienia S. K. od kosztów sądowych (sprawa o sygn. akt II SA/Rz 628/04, przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy został przez niego złożony już po oddaleniu przez Sąd skargi); argumentami przemawiającymi za odmową było m.in. uiszczenie przez niego w tej sprawie wpisu od skargi w kwocie 200 zł. oraz ustanowienie adwokata z wyboru. Obecnie skarżący dał temu wyraz w uzasadnieniu złożonego wniosku PPF ("poprzednio nasze pieniądze poszły na marne"), co pośrednio dowodzi także jego aktualnej zdolności wygospodarowania pewnych środków finansowych. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie. Wynikający z tego obowiązek generalnie dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, które to warunki spełniają E. i S. K. W tym względzie zwolnienie ich od kosztów sądowych w większym niż orzeczono zakresie stanowiłoby naruszenie ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy, prowadząc przy tym do nieuzasadnionego pozbawiania Skarbu Państwa należnych mu dochodów. Ubocznie zwrócenia uwagi skarżących wymaga art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w sytuacji uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie im przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.