II SA/Rz 555/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi E. C. i B. Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości -skargę oddala- Zaskarżoną decyzją z dnia [...].04.2007 r. /.../ Wojewoda P., po rozpatrzeniu odwołania B.Z. i E. Cz .od decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...].11.2006 r. /.../ o umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości położonej w R. w obr. 211 R. – Z., postanowił utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że Prezydent Miasta R. stosownie do postanowienia Starosty R. z dnia[...].09.2006 r. /.../ po rozpatrzeniu wniosku z dnia 4.06.2001 r. E. Cz. i B. Z., decyzją z dnia [...].11.2006 r. /.../ orzekł o umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości poł. w obr. 211 R. – Z., oznaczonej jako część działki nr 1608 o powierzchni 95a 04 m2, objętej księgą wieczystą 101193, będącej współwłasnością M. S. M. "M." w R. oraz osób fizycznych. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że aktem notarialnym z dnia 11.09.1974 r. Rep. A. [...] B. Z. i E. Cz., na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm./ zbyły na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną jako działka nr 36 pod budowę "Domu Stażysty WSK", którego lokalizację ustalono decyzją z dnia [...].09.1973 r. /.../ Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w R. Działka nr 36 uległa podmiałowi na działki nr 36/1, 36/2 i 36/3. Budowa "Domu Stażysty WSK" miała być realizowana na działce nr 36/1, natomiast część nieruchomości przejmowanej przez Skarb Państwa oznaczona jako działki nr 36/2 i 36/3 zostały nabyte w związku z wnioskiem właścicieli o jej przejęcie jako nienadającej się do dalszego gospodarczego wykorzystywania. Postanowieniem z dnia 10.05.2004 r. /.../ Wojewoda P. wyłączył Prezydenta Miasta R. od rozpatrzenia wniosku o zwrot w/w nieruchomości i wskazał Starostę R., jako organ właściwy do jego rozpatrzenia. W toku postępowania Gmina Miasto R. zbyła aktem notarialnym z dnia 5.04.2005 r. Rep. A. [...] prawo własności części działki nr 1608 obr. 211 R. – Z. na rzecz Mł. S. M."M.". Z braku przesłanek do wyłączenia Prezydenta Miasta R. /art. 24 § 1 pkt 4 K.p.a./ Starosta R. wspomnianym postanowieniem z dnia [...].09.2006 r. przekazał według właściwości Prezydentowi Miasta R. wniosek E. Cz. i B. Z. dotyczący zwrotu nieruchomości. Organ ten ustalił, że wywłaszczona część działki nr 36 w wyniku kolejnych podmiałów odpowiada obecnie nieruchomości wymienionej w sentencji zaskarżonej decyzji i fakt ten potwierdza znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja geodezyjna. Umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie uzasadnił trwałym rozdysponowaniem nieruchomości poprzez oddanie jej w użytkowanie wieczyste osobom trzecim, które ujawnione zostało w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W złożonym przez B. Z. i E. Cz. odwołaniu zasadniczym był zarzut uchylania się przez organ od wydzielenia nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot i uniemożliwienie tym samym kontroli nad prawidłowością ustaleń stanu faktycznego sprawy. Ponadto wskazano na potrzebę zawieszenia przedmiotowego postępowania wobec wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o oddaniu w użytkowanie wieczyste M. S. M. "M." nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Analizując niniejszą sprawę organ odwoławczy podkreślił, że w okolicznościach badanej sprawy bezsporne pozostaje, iż umową sprzedaży z dnia 11.09.1974 r. Skarb Państwa nabył w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości od B. Z. i E. Cz. nieruchomość położoną w obr. 95 R. – D., oznaczoną jako działka nr 36 o powierzchni 1 ha 15a 76 m2. Z dokumentacji geodezyjnej wynika, że część wywłaszczonej nieruchomości odpowiadająca działkom nr 36/8, 36/17 i 36/2 Skarb Państwa oddał M. S. M. "M." w R. w użytkowanie wieczyste – aktem notarialnym z dnia 1.02.1991 r. Rep. A. [...] – które ujawnione zostało w księdze wieczystej nr 66672 w dniu 3.09.1997 r. Oznacza to, że zostały spełnione przesłanki z art. 229 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, które zamykają drogę do zwrotu nieruchomości znajdującej się w użytkowaniu wieczystym osób trzecich, niezależnie od tego, czy nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. W takiej sytuacji postępowanie staje się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Skoro podstawą nie uwzględnienia wniosku stanowi wspomniany art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie ma potrzeby analizowania jaka część dawnej działki nr 36 nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Nadto wyjaśniono, że w dniu 28.02.2007 r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna, podczas której geodeta uprawniony przedstawił przedmiot sprawy, zaś biorący w niej udział "aplikant pełnomocnika" strony nie wniósł żadnych zastrzeżeń. Opisaną decyzję zaskarżyły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie B. Z. i E. Cz., wnosząc o jej uchylenie, a także uchylenie decyzji organu I instancji. Skarżące zarzuciły naruszenie: art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez nieuznanie wywłaszczonej nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, pomimo zaistnienia ustawowych przesłanek określonych w tym przepisie, - art. 136 ust. 2 powyższej ustawy poprzez niezawiadomienie poprzednich właścicieli o zamiarze zmiany celu wywłaszczenia i o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oraz art. 229 tej ustawy poprzez jego błędną interpretację, a ponadto naruszenie art. 8 i 9 K.p.a. W uzasadnieniu skargi akcentowano, że skoro organ miał zamiar zmienić cel na jaki nieruchomość wywłaszczono winien zawiadomić o tym dotychczasowych właścicieli, a także o możliwości zwrotu nieruchomości. Faktyczne zagospodarowanie wywłaszczonej nieruchomości nie odpowiada celowi z decyzji o wywłaszczeniu – nigdy nie wybudowano domu stażysty WSK i dlatego należy uznać wywłaszczoną nieruchomość za podlegającą zwrotowi. Nadto organy administracji nie zadbały o ścisłe określenie przedmiotu postępowania, pisząc o "niewydzielonej części działki nr 1608", co uniemożliwia kontrolę działań organu i jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wnosił o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swego dotychczasowego stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, stanowiąc, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach /art. 145 § 1 powyższej ustawy/. Oceniając zaskarżoną decyzję z dnia 30 kwietnia 2007 r. /G.III-7724/40/07/ w omówionym zakresie, Sąd nie stwierdził – wbrew zarzutom skargi – aby przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa. W konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 tej ustawy, skarga podlegała oddaleniu. Z akt sprawy wynika, że w dniu 11 września 1974 r. B. Z. i E. Cz., będące po połowie właścicielkami nieruchomości położonej w obr. 95 R. – D. oznaczonej jako działka nr 36 o powierzchni 1 ha 15a 76 m2, zawarły umowę sprzedaży /akt notarialny Rep. A. [...] sporządzony w PBN w R./ powyższej działki Skarbowi Państwa, pod budowę domu stażysty WSK /plan realizacyjny tej budowy m.innymi na opisanej nieruchomości zatwierdzono decyzję z dnia [...].09.1973 r. Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w R./. Powyższa umowa została zawarta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości /Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm./, ówczesnym właścicielkom tej działki /B. Z., E. Cz./ przyznano stosowne odszkodowanie. Planowana budowa domu stażysty WSK w rzeczywistości nie została zrealizowana, co według wniosku skarżących z dnia 4 czerwca 2001 r. czyni go w pełni zasadnym /wywłaszczona nieruchomość jest zbędną na cel wywłaszczenia/. Dokumentacja geodezyjna sporządzona po złożeniu w/w wniosku wykazuje, że działka nr 36 w obr. 95 o powierzchni 1 ha 15a 76 m2 podzieliła się na działki o numerach 36/1 /8098 m2/, 36/2 /1238 m2/ i 36/3 /2240 m2/. Trzeba zaznaczyć, że budowę domu stażysty WSK planowano na działce nr 36/1, zaś pozostała część przejmowanej przez Skarb Państwa nieruchomości /dz. 36/2 i 36/3/ zostały nabyte na wniosek skarżących, jako nienadające się do dalszego gospodarczego wykorzystywania /wnioski z dnia 18.02.1974 r. i 9.04.1974 r./. Następnie działka nr 36/1 uległa podziałowi na działki: nr 36/6 /1489 m2/, nr 36/7 /6317 m2/ i nr 36/8 /292 m2/, działka nr 36/2 – na działki nr 36/18 /37 m2/, nr 36/19 /1 m2/ i 36/20 /1200 m2/, zaś działka nr 36/7 – na działki nr 36/15 /406 m2/, nr 36/16 /4535 m2/ i nr 36/17 /1376 m2/. W/w działki o numerach 36/8, 36/17 i część działki nr 36/20 wraz z innymi zniosły się do nowej działki nr 111/6 o powierzchni 12232 m2 w obr. 95, zaś w wyniku modernizacji operatu ewidencji gruntów m. R. wymieniona ostatnio działka nr 111/6 weszła w skład części działek nr 1608 /9504 m2/ i nr 1144/3 /1895 m2/ w obr. 211 R. – Z. Z lektury akt administracyjnych nadto wynika, że w dniu 1 luty 1991 r. Skarb Państwa aktem notarialnym Rep. A. [...] sporządzonym w PBN w R. oddał w użytkowanie wieczyste m. innymi działki nr 36/17, 36/8, 36/2 M.S. M."M." w R. i to prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu 4 września 1997 r. /Kw 66672/. Z uzasadnienia zaś postanowienia z dnia [...] września 2006 r. /.../ Starosty R. /znajdującego się w aktach organu I instancji/ wynika, że w dniu 5 kwietnia 2005 r. aktem notarialnym Rep. A. [...] Gmina Miasto R. zbyła prawo własności działki nr 1008 na rzecz M. S. M."M." w R. Przy takim stanie faktycznym, organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo zastosowały art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm./. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Powyższa ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. /art. 242/ i nie jest kwestionowane, że przed tą datą zostało ujawnione w księdze wieczystej ustanowione na rzecz osoby trzeciej prawo użytkowania wieczystego. Wymieniony w zacytowanym wyżej art. 229 przepis art. 136 ust. 3 tej ustawy ustanawia zasadę, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wyjątek zatem od tej zasady dopuszcza przepis art. 229 cyt. ustawy – owo roszczenie nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość ta została sprzedana osobie trzeciej lub oddana takiej osobie w użytkowanie wieczyste, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W orzecznictwie sądowym jak również w literaturze prawniczej prezentowany jest pogląd /aczkolwiek niejednolity/, że w przypadku zbycia nieruchomości lub ustanowienia na niej użytkowania wieczystego i ujawnienia tego prawa przed dniem 1 stycznia 1998 r., roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości staje się bezprzedmiotowe, co powoduje umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. /vide wyrok NSA z dnia 25.01.2000 r. sygn. akt I SA 276/99, M. Wolanin: "Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej", opubl. Przegląd sądowy Nr 7 – 8/2000, str. 18 – 28/. Takie właśnie orzeczenie zostało wydane w przedmiotowej sprawie. Zdaniem jednakże Sądu in merito, treść art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w szczególności zawarty w tym przepisie zwrot: "Roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje" świadczy, że w takiej sytuacji wnioskodawcy nie mają legitymacji materialnoprawnej do dochodzenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co powinno pociągać za sobą wydanie decyzji merytorycznej, czyli decyzji odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości /zob. glosa krytyczna L. Żukowskiego do wyroku NSA z dnia 25.01.2000 r. sygn. akt I SA 276/96, opubl. OSP 2001/5/80, wyrok NSA z dnia 21.11.2002 r. sygn. akt II SA/Kr 412/02, niepubl./. Przedstawiony wyżej dualizm poglądów nie miał w przedmiotowej sprawie istotnego znaczenia, w szczególności na uprawnienie strony skarżącej, co więcej – umorzenie postępowania, jako rozstrzygnięcie procesowe – jest dla strony skarżącej korzystniejsze. W rezultacie więc zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób istotny. Sąd nie podziela zarzutu skargi, że w sprawie doszło do naruszenia art. 137 § 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skoro omówiony art. 229 tej ustawy ustanawia negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, której istnienie w warunkach rozpoznawanej sprawy nie jest kwestionowane, okoliczność, czy nieruchomość wywłaszczona jest zbędną w rozumieniu art. 137 § 1 cyt. ustawy, nie mogła mieć znaczenia dla wyniku sprawy. W świetle regulacji wspomnianego wyżej art. 229 nie można także zgodzić się z zarzutem skargi o naruszeniu art. 136 § 2 cyt. ustawy. Chybione jest również stanowisko skarżących, iż organy nie zadbały o ścisłe określenie przedmiotu postępowania, pisząc o "niewydzielonej części działki nr 1608" uniemożliwiły kontrolę działań organów administracji, co jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Otóż trzeba zwrócić uwagę, że organ odwoławczy działając w trybie art. 136 K.p.a. zlecił Prezydentowi Miasta R. uzupełnienie zebranego materiału dowodowego poprzez przeprowadzenie rozprawy administracyjnej celem okazania granic nieruchomości wywłaszczonej a odpowiadającej obecnie części działki nr 1608 w obr. 211 R. – Z., stanowiącej własność M. S. M. "M." w R. i osób fizycznych /pismo z dnia 12.01.2007 r. G.III-7724/67/06/. Wymieniony ostatnio organ zlecił geodecie uprawnionemu wykonanie roboty geodezyjnej /wyniesienia granic/, a następnie powołując m. in. przepis art. 89 § 2 K.p.a., w sposób prawidłowy zawiadomił wszystkie strony o terminie rozprawy administracyjnej wyznaczonej w dniu 28 lutego 2007 r., podając jednocześnie cel rozprawy. Z protokołu rozprawy w w/w dniu wynika, że geodeta uprawniony okazał obecnym wówczas stronom /skarżące reprezentował pełnomocnik Sz. M./ granice przedmiotowej działki /pow. 1256 m2/ i złożył do akt szkic z oględzin granic nieruchomości, zaś strony a w szczególności pełnomocnik skarżących pouczone o treści art. 95 K.p.a. nie zgłosiły żadnych wniosków. W tej sytuacji organom nie można przypisać zaniedbania obowiązków, co w zestawieniu z dokumentacją geodezyjną znajdującą się w aktach sprawy nie pozwala podzielić stanowiska skarżących. Nie jest trafny sformułowany w petitum skargi zarzut naruszenia art. 8 i 9 K.p.a. Zawarta w uzasadnieniu skargi argumentacja na poparcie powyższego zarzutu, w świetle regulacji art. 229 ustawy cyt. wyżej i materiału zebranego w sprawie, nie daje podstaw do uznania, że organy naruszyły obowiązki proceduralne wynikające z tych przepisów. Dlatego na podstawie art. 151 cytowanej ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga została oddalona.