II SA/Rz 555/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wykonania decyzji nakazującej rozbiórkę garażu oraz wykonania projektu adaptacji istniejącego garażu i uzyskania pozwolenia na rozbiórkę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. P. K. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał na następujące okoliczności powodujące, iż nie stać go na ich opłacenie: - jest inwalidą I grupy z dysfunkcją kończyn dolnych, - wraz z żoną ma niskie dochody, zaś wydatki na utrzymanie są bardzo wysokie; znaczna część z tych wydatków jest przeznaczana na zakup lekarstw (w ostatnim okresie także na zakup sprzętu rehabilitacyjnego dla żony z uwagi na złamanie przez nią nogi), - znaczne wydatki ponoszone przez syna na dojazd z P. do pracy w R. Na podstawie zawartego we wniosku PPF oraz złożonego przez skarżącego dodatkowego oświadczenia ustalono, iż: - pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem, - jedyny wartościowy składnik ich majątku stanowi dom o pow. 110 m², - źródłem dochodów są emerytura skarżącego, której wysokość wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi 1487,20 zł. brutto (1268,04 zł. netto), emerytura jego żony 894,07 zł. brutto (761,60 zł. netto) oraz wynagrodzenie za pracę syna w kwocie 2590 zł. brutto (1951, 61 zł. netto); wysokość dochodów netto wnioskodawcy i syna potwierdza wyciąg z ich rachunku bankowego, - średnie miesięczne koszty zakupu żywności wynoszą 1500 zł., lekarstw 150 zł., dojazdy syna do pracy 400 zł. Wnioskodawca w złożonym w siedzibie Sądu w dniu 26 września 2008 r. dodatkowym oświadczeniu wskazał również na następujące wydatki, które w okresie od 1 lipca 2008 r. w istotny sposób wpłynęły na obciążenie domowego budżetu: zakup opału 3200 zł., dostawy wody 168,38 zł. (za okres 8 maj – 12 sierpień 2008 r.), raty za kredyt 799,20 zł. (płatne za m-c lipiec, sierpień i wrzesień 2008 r.), sprzęt rehabilitacyjny 266 zł., podatek od nieruchomości 90 zł. (3 i 4 rata), energia elektryczna 70,28 zł., wywóz śmieci 69,30 zł. (za okres 1 lipiec – 30 wrzesień 2008 r.). Powyższe opłaty i należności (z wyjątkiem zakupu opału) znalazły odzwierciedlenie w przedłożonych przez skarżącego załącznikach (kserokopiach faktur i dowodów wpłat). Wśród załączników są również: odcinek przekazu pocztowego emerytury jego żony za m-c sierpień 2008 r. oraz kserokopie karty informacyjnej jej leczenia szpitalnego, decyzji o waloryzacji pobieranej przez skarżącego emerytury, orzeczenia komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia z 1990 r., faktur zakupu lekarstw i sprzętu medycznego (kuli łokciowej i balkonika), wyciąg z rachunku bankowego skarżącego i jego syna za okres od 1 lipca do 24 września 2008 r. (saldo początkowe i końcowe to odpowiednio 10000,43 zł. i 2,05 zł.). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Informacje zawarte w złożonych przez P. K. oświadczeniach i załącznikach nie dają uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku. Skarżący powołując się na niskie dochody oraz wysokie koszty utrzymania nie wykazuje związanego z opłaceniem kosztów sądowych zagrożenia dla koniecznego utrzymania siebie i członków rodziny. Nie potwierdza tego również analiza ich sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych, co stanowi główny wyznacznik rzeczywistych możliwości poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (obowiązek taki jest zawarty w art. 199 P.p.s.a. i co do zasady dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody). Warto przy tym zwrócić uwagę, że uszczerbek w koniecznym utrzymaniu nie oznacza zagrożenia dla wszystkich ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty; w przypadku skarżącego takie ryzyko nie istnieje. Punktem wyjścia do takiego stwierdzenia jest ustalenie wysokości dochodów i porównanie ich z ponoszonymi wydatkami. W przypadku skarżącego, jego żony i syna (pod uwagę brane są wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym) dochody wynoszą prawie 4 tys. zł. netto miesięcznie (dokładnie 3981,25 zł.). Do wydatków o charakterze koniecznym należy zaliczyć wydatki na zakup żywności, lekarstw, dojazd syna skarżącego do pracy; podaną ich wysokość uznano za nie budzącą wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością i przyjęto w kwotach wskazanych przez skarżącego (łącznie 2050 zł.). Za takie należy także uznać ponoszone za dłuższe okresy rozliczeniowe opłaty za tzw. media, tj. wodę i energię elektryczną oraz wywóz śmieci; ich rozliczenie w skali miesiąca wg przedstawionych faktur daje odpowiednio kwoty ok. 60, 35 i 23 zł. Nie można przy tym pominąć niewątpliwych wydatków na zakup opału, spłatę kredytu bankowego, czy zapłaty podatku od nieruchomości. Tak jednak jak w przypadku w/w opłat mimo wydatkowania w stosunkowo krótkim okresie czasu większych kwot brak jest uzasadnionych przesłanek, aby dla potrzeb wniosku przyjąć je w pełnej poniesionej od 1 lipca 2008 r. wysokości; ich miesięczne "ujęcie" daje w tym przypadku odpowiednio kwoty ok. 266, 266 i 15 zł. Suma wszystkich wymienionych powyżej wydatków w ich rozliczeniu miesięcznym wynosi ok. 2715 zł., a więc znacznie poniżej stałych miesięcznych dochodów skarżącego, jego żony i syna. Różnica między tymi kwotami wynosi ok. 1260 zł., która nawet przy uwzględnieniu innych doraźnych wydatków (w analizowanym przypadku za takie mogą być uznane kula i balkonik dla żony skarżącego) nie pozbawiają wnioskodawcy możliwości opłacenia kosztów sądowych, w tym wymaganego na obecnym etapie wpisu od skargi. Nie budzi wątpliwości, że kwota 500 zł. wydaje się dosyć znaczna, niemniej jednak decydujące znaczenie w tym zakresie należy przypisać faktycznej możliwości jej opłacenia. Ta możliwość w przypadku P. K. nie jest w żaden sposób ograniczona, zwłaszcza że kwota jaka pozostaje po dokonaniu i rozliczeniu wszystkich wydatków (nie tylko tych najbardziej podstawowych i niezbędnych dla egzystencji) przekracza kwotę tego wpisu ponad 2,5 krotnie. Uznanie w tej sytuacji, że skarżący chociażby w części nie ma możliwości jej opłacenia bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny stanowiłoby naruszenie ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy, które ma zastosowanie do sytuacji wyjątkowych, jak np. bardzo zła sytuacja materialno – bytowa, brak lub bardzo niskie dochody, brak własnego mieszkania (domu). W równym stopniu dotyczyć to także będzie możliwości opłacenia przez niego pozostałych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie w przyszłości; do takich należy zaliczyć opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej – w przypadku jej wnoszenia - w wysokości połowy wpisu od skargi, tj. 250 zł. W tej sytuacji skarżący jako punktu odniesienia do rozpoznania obecnie złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie może traktować orzeczenia wydanego w dniu 26 lutego 2008 r. w sprawie II SAB/Rz 25/07, na podstawie którego został on w niej zwolniony od połowy kosztów sądowych. Każdy wniosek podlega odrębnej ocenie na podstawie konkretnych okoliczności faktycznych, a wcześniejsza ocena nie jest wiążąca na przyszłość. Niezależnie od podnoszonych okoliczności, kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia kosztów postępowania, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Skoro skarżący tego warunku nie spełnił, tym samym nie może liczyć na pozytywne rozpatrzenie wniosku. W tym miejscu należy zwrócić uwagę skarżącego na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie mu przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym wpisu od skargi). Skoro zatem P. K. nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części), na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.