II SA/Rz 555/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 1 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W. K. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi zwrócił się pisemnie o zwolnienie od kosztów sądowych, zaś załączonym urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF o zwolnienie od tych kosztów oraz ustanowienie adwokata. Z udzielonych przez niego informacji zawartych w w/w piśmie, formularzu PPF oraz dodatkowym oświadczeniu wynika, iż: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną oraz 3 uczących się dzieci (2 studiuje na studiach dziennych, 1 uczęszcza do gimnazjum), - ich majątek obejmuje dom o pow. 150 m², nieruchomość rolną o pow. 12 a oraz samochód osobowy m-ki Skoda (rok prod. 2002), - jako źródła dochodów została wykazana renta inwalidzka skarżącego w wysokości 1031 zł./m-c (10 555 rocznie), prowadzona przez niego działalność gospodarcza - 1834 zł./m-c (22 012 rocznie) oraz wsparcie z MOPS – 1836 zł./rok, - skarżący jest osobą dializowaną, "na I grupie inwalidzkiej", wymaga całodobowej opieki żony, - ponoszone wydatki obejmują w skali miesiąca: opłaty za energię elektrycz, gaz i wodę (odpowiednio ok. 130, 120 i 170 zł.), zakup leków – 150 zł., dojazdy na dializy – 100 zł., opłacenie składki zdrowotnej – 215 zł., utrzymanie samochodu - ok. 200 zł. i córki na studiach – 400 zł. (studiujący w szkole oficerskiej syn nie wymaga dofinansowania), a także zakup żywności – ok. 60 zł. dziennie i opału na zimę - ok. 3 tys. zł. Wśród dołączonych załączników znalazły się: - kserokopia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 7 lipca 2008 r. stwierdzającego u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy do 31 lipca 2011 r., - zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o dochodach uzyskanych przez skarżącego w 2008 r. w wysokości 22 012 zł.), - odcinek przekazu pocztowego renty skarżącego za lipiec 2009 r. na kwotę 879 zł. netto, - zaświadczenie lekarskie z dnia 22 lipca 2009 r. potwierdzające nerkozastępcze leczenie skarżącego (hemodializy), - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres 1 maj – 31 lipiec 2009 r. z saldem końcowym 0 zł. i odręczną adnotacją o likwidacji konta na koniec tego okresu. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów jednoznacznie potwierdza, że kryterium finansowe (majątkowe) ma decydujące znaczenie dla uznania spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy (w całości lub w części), a których wykazanie obciąża osobę wnioskującą. Bezpośredniego wpływu na rozpoznanie wniosku nie ma stan zdrowia osoby wnioskującej, choć pod uwagę brane są związane z tym następstwa w postaci np. wydatków na leczenie. W sytuacji gdy osoba taka w złożonym oświadczeniu nie wykazuje posiadania żadnych oszczędności ani wartościowych składników majątkowych przynoszących dochody lub których sprzedaż z przeznaczeniem na ten cel byłaby możliwa, analiza jej możliwości płatniczych opiera się w głównej mierze na zestawieniu osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, wśród których szczególną uwagę poświęca się tym, które służą zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Wydatki przedstawione przez W. K. – mając na uwadze koszty utrzymania 5-osobowej rodziny - same w sobie nie nasuwają wątpliwości co do ich wysokości. Ich miesięczna suma (uwzględniając rozliczenie w takim okresie zakupu węgla i przy założeniu, iż w koszty utrzymania samochodu wliczone są dojazdy skarżącego na dializy) daje jednak kwotę 3435 zł., która jak łatwo zauważyć i policzyć, jest znacząco wyższa od sumy wykazanych we wniosku dochodów i to nawet w ich ujęciu brutto – 2865 zł.; po odliczeniu należności podatkowych dochody netto będą kształtować się na poziomie ok. 2350 zł., a przy doliczeniu rozliczonej w stosunku miesięcznym otrzymywanej pomocy społecznej ok. 2500 zł. Powyższe nasuwa uzasadnione przypuszczenie co do zamiaru ukrycia przez wnioskującego swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Tak znacząca nadwyżka (ok. 1 tys. zł.) wydatków nad dochodami świadczy jednoznacznie bądź o zawyżeniu ponoszonych wydatków, lub o zaniżeniu uzyskiwanych dochodów (nieujawnieniu wszystkich ich źródeł). Nawet przy założeniu, że skarżącego i członków jego rodziny dotykają okresowe trudności finansowe, nie zwalnia go to od obowiązku udzielenia wyczerpujących i rzetelnych informacji odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodów. W tym kontekście udzielone informacje jawią się jako niewiarygodne, a tym samym z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych nie mogą być interpretowane na korzyść skarżącego. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy i ustawowych zasad jego przyznawania. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego na uregulowanie zawarte w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie. Wynikający z tego obowiązek generalnie dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04); warunek ten jest przez niego spełniony. Wraz z domownikami ma on zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i regularne dochody, które nie należą do rażąco niskich. Wnioskodawca nie wykazał przy tym żadnych okoliczności świadczących o tym, że wraz z członkami rodziny cierpi jakikolwiek niedostatek ani jakie ich uzasadnione potrzeby zostałyby zagrożone poprzez opłacenie kosztów postępowania. Ponadto zgodnie z ugruntowaną praktyką sądową, szczególnie prawo pomocy w zakresie całkowitym (a więc w zakresie objętym wnioskiem) powinno być stosowana wyłącznie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); takie stanowisko zostało również zaprezentowane w Komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, A. Kabata,B. Gruszczyńskiego, M. Niezgódki – Medek, Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005. Oprócz wydatków na ewentualne ustanowienie pełnomocnika z wyboru (radcy prawnego lub adwokata) i uiszczenie warunkującego rozpoznanie skargi wpisu (w niniejszej sprawie 500 zł.), do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku jej oddalenia (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – w wysokości połowy pełnego wpisu od skargi (w niniejszej sprawie 250 zł.). Koszty te są związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego a przez to rozłożone w czasie, co powoduje, że ich ewentualne opłacenie jest znacznie mniej odczuwalne dla domowego budżetu. W postępowaniu przed sądem administracyjnym nie ma też obowiązku występowania przez fachowego pełnomocnika (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osobę uprawnioną niektórych środków zaskarżenia), co wpływa na obniżenie ponoszonych przez stronę kosztów. W przypadku zaś uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie przysługiwał skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Skoro zatem skarżący nie wykazał w dostateczny sposób przesłanki do przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy, brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia jego żądania. W związku z tym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.