II SA/Rz 555/09

Dnia 21 września 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 21 września 2009 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2009 roku, nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji oraz umorzenia postępowania -postanawia- I. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi; II. Odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2009 roku, nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji oraz umorzenia postępowania w kwocie 500 złotych, skarżący – W. K., wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 1 września 2009 roku, sygn. II SA/Rz 55/09 referendarz sądowy odmówił W. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie doręczono skarżącemu w dniu 4 września 2009 roku – zwrotne potwierdzenie odbioru, akta sądowe. W dniu 11 września 2009 roku skarżący wniósł sprzeciw. Wyjaśnił w nim, że nadwyżka kosztów ponoszonych przez jego rodzinę nad uzyskiwanymi dochodami wynika z faktu, że co miesiąc pożycza od teściowej kwotę 900 złotych, którą przeznacza na leczenie swojej nogi – 500 złotych oraz utrzymanie córki na studiach – 400 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w postępowaniu przed sądami administracyjnymi uregulowane jest w ramach instytucji prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 P.p.s.a. Skorzystanie z tej instytucji przez osobę fizyczną dopuszczalne jest jedynie wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Obowiązek ten nakłada na wnioskujących art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a. Z powołanej regulacji wynika zasada, że prawo pomocy jest instytucją polegającą na dofinansowaniu osób o bardzo niskich lub wręcz zerowych dochodach, w celu zapewnienia im dostępu do sądu. Zwolnienie od kosztów sądowych jest zatem, z jednej strony, realizacją prawa obywateli do sądu, a z drugiej, uszczupleniem dochodów państwa. Z istoty prawa pomocy wynika, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. – na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w całości bądź części kosztów związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, nie zależy od swobodnej decyzji sądu, lecz podlega ściśle określonym przez wyżej wskazane przepisy regułom, których spełnienie warunkuje zasadność wniosku. Jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wykaże, że spełnia wymogi uzasadniające skorzystanie z tej instytucji, Sąd wniosku uwzględnić nie może. Odnosząc powyższe do sytuacji materialnej i życiowej skarżącego Sąd ocenił jego wniosek jako częściowo zasadny. W oparciu o przedstawione przez skarżącego okoliczności Sąd ustalił co następuje: skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trójką dzieci. Wszystkie dzieci się uczą; dwójka studiuje na studiach dziennych, a najmłodsze uczęszcza do gimnazjum. na majątek rodziny składa się dom o pow. 150 m², nieruchomość rolna o pow. 12 a oraz samochód osobowy marki Skoda ,rok prod. 2002. Źródłem utrzymania rodziny jest renta inwalidzka skarżącego w wysokości 879, 58 złotych netto miesięcznie (10 555 złotych brutto rocznie), prowadzona przez niego działalność gospodarcza - 1834 złotych brutto miesięcznie (22 012 złotych brutto rocznie) oraz wsparcie z MOPS – 1836 zł./rok. Ponadto rodzina skarżącego otrzymuje co miesiąc kwotę 900 złotych od Z. K. – teściowej skarżącego. Kwota ta jest przeznaczana na leczenie nogi skarżącego – 500 złotych, oraz studia jego córki, K. K. Na koszty obciążające budżet rodziny Wł. K. składają się: opłaty za energię elektryczną, gaz i wodę (odpowiednio, miesięcznie ok. 130, 120 i 170 zł.), zakup leków – 150 zł., dojazdy na dializy – 100 zł., opłacenie składki zdrowotnej – 215 zł., utrzymanie samochodu - ok. 200 zł. i córki na studiach – 400 zł. (studiujący w szkole oficerskiej syn nie wymaga dofinansowania), a także zakup żywności – ok. 60 zł. dziennie i opału na zimę - ok. 3 tys. zł. Powyższe okoliczności sąd ustalił w oparciu o oświadczenia skarżącego oraz przedłożone przez niego dokumenty: kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 7 lipca 2008 r. stwierdzającego u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy do 31 lipca 2011 r., zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o dochodach uzyskanych przez skarżącego w 2008 r., odcinek przekazu pocztowego renty skarżącego za lipiec 2009 r. na kwotę 879 zł. netto, zaświadczenie lekarskie z dnia 22 lipca 2009 r. potwierdzające nerkozastępcze leczenie skarżącego (hemodializy), wyciąg z rachunku bankowego skarżącego za okres 1 maj – 31 lipiec 2009 r. z saldem końcowym 0 zł. i odręczną adnotacją o likwidacji konta na koniec tego okresu, oświadczenie Z. K. oraz kserokopie potwierdzeń dokonywanych przez nią przelewów. Uwzględniając powyższe okoliczności – sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącego oraz ogólne koszty utrzymania gospodarstwa domowego w dzisiejszych czasach należy stwierdzić, iż dochód uzyskiwany przez rodzinę jest wprawdzie stały, lecz jednocześnie zbyt niski by można było z niego wygospodarować środki na koszty sądowe, których poniesienie jest konieczne na obecnym etapie postępowania. Z tych względów Sąd postanowił zwolnić skarżącego w całości od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Sąd nie uwzględnił wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych, których obowiązek poniesienia w aktualnej fazie postępowania ma charakter wyłącznie potencjalny. Nie odbiera to oczywiście skarżącemu prawa do ponownego zwrócenia się o przyznanie prawa pomocy, jednakże już na etapie, gdy będzie można ustalić, że jest on zobowiązany do pokrycia kolejnych kosztów postępowania i będą one skonkretyzowane co do wysokości. Odnosząc się do wniosku o ustanowienia adwokata Sąd zwraca uwagę, iż dochód skarżącego nie jest aż tak niski, by uzasadnić przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych Sąd umożliwił mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącego okoliczności nie uprawniają do stwierdzenia, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt. 1 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd stanął na stanowisku, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnej ich wysokości. Jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna, posiada on stałe miejsce zamieszkania. Potrzeby rodziny zaspokajane są na bieżąco. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Całość podanych okoliczności w ocenie Sądu nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych, jak i ustanowienia adwokata. Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.