II SA/Rz 559/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania rozbiórki zbiornika na ścieki - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie odmowy nakazania rozbiórki zbiornika na ścieki Z. B. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i trójką dzieci (21, 16 i 11 lat). Wymienieni mieszkają w domu o pow. 70 m.kw. Ich majątek to gospodarstwo rolne o pow. 4,53 ha, które stanowi źródło utrzymania rodziny (miesięczny dochód z tego tytułu to 700 zł). Ponadto, źródłem takim jest również praca dorywcza. Dochód rodziny to także zasiłek rodzinny w wysokości 240 zł oraz świadczenia wychowawcze w łącznej kwocie 1000 zł. Stałe wydatki strony to: żywność – 600 zł, raty trzech kredytów – 700 zł, telefon – 100 zł, gaz – 100 zł, kanapki dla dzieci – 200 zł, Internet – 40 zł, energia elektryczna – 200 zł, wywóz śmieci 60 zł, lekarstwa – 100 zł. Uznając powyższe oświadczenie za niepełne, wezwano składającego je do jego uzupełnienia. W odpowiedzi skarżący podał, że córka jest osobą bezrobotną. Podniósł, że członkowie jego rodziny nie podejmują prac dorywczych. Wskazał, że podane we wniosku kwoty opłat za gaz oraz prąd dotyczą okresów miesięcznych, zaś opłata za wodę odnosi się do kwartału. Z kolei comiesięczny wydatek na wodę wynosi 50 zł, wywóz nieczystości – 100 zł i opał 100 zł. Skarżący wskazał, że posiada ciągnik rolniczy oraz samochód osobowy, których miesięczne koszty utrzymania to 200 zł. Podał, że kredyty, o których mowa we wniosku zaciągnięte zostały w 2015 r. i 2016 r. na rozpoczęcie roku szkolnego, węgiel, drewno, składkę do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i inne bieżące wydatki. Skarżący podkreślił dodatkowo, że razem z nim mieszka także jego matka, która prowadzi jednakże oddzielne gospodarstwo domowe. Zaznaczył też, że żona "nie posiada w tym czasie na koncie żadnych pieniędzy". Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Żądanie Z. B. nie może zostać uwzględnione, bowiem nie odpowiadając w pełni na kierowane do niego wezwanie, nie wyjaśnił on dostatecznie swojej sytuacji materialnej. Braki w tym zakresie muszą zaś skutkować odmową przyznania prawa pomocy, które ma charakter wyjątkowy i skierowane jest do osób ubogich, którym brak stosownych środków zamknąłby drogę do sądu i które fakt znajdowania się w takiej złej sytuacji finansowej należycie wykażą. Zgodnie więc z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", koszty postępowania sądowego ponoszą jego strony, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tymi szczególnymi przepisami są regulacje dotyczące instytucji prawa pomocy. Pozwalają one na realizację swych praw w postępowaniu sądowym osobom ubogim, bez dochodów w wysokości wystarczającej na pokrycie związanych z tym postępowaniem kosztów. Ze względu na wyjątkowość przedmiotowej instytucji, okoliczności, w których znajduje ona zastosowanie muszą być klarowne tak, by nie doszło do jej nadużycia tj. zastosowania wobec osoby, której możliwości płatnicze pozwalają na swobodne uiszczenie kosztów określonego postępowania. Wynika to wyraźnie z brzmienia art. 252 § 1 P.p.s.a., który nakazuje wnioskodawcy podanie dokładnych danych dotyczących sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Wprost stanowi zaś o tym art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a, które ustanawiają przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy w częściowym zakresie (bo właśnie o nie ubiega się skarżący) przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Jeśli oświadczenie strony zawarte w jej wniosku nie jest wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych bądź też budzi wątpliwości, wówczas strona – na stosowne wezwanie – obowiązana jest do złożenia dodatkowego oświadczenia i przedłożenia dodatkowych dokumentów (art. 255 P.p.s.a.). Przy czym, nie odpowiadając w pełni na powyższe wezwanie musi mieć świadomość, że nie ujawnia swojej całej sytuacji, istotnej z punktu widzenia przesłanki prawa pomocy, co z kolei skutkuje niemożnością przychylenia się do jej żądania. Stanowisko takie nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym, w świetle którego skoro - zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. - sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Jeśli zatem strona uchyliła się od przedstawienia określonej dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że strona wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28.01.2009 r. I FZ 525/08, publ.:http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Informacje podane przez Z. B. nie pozwalają na dokonanie rzetelnej analizy jego możliwości finansowych. Wynika to z faktu, iż w złożonym wniosku skarżący wskazał, że jego rodzina utrzymuje się tak z gospodarstwa rolnego, z którego uzyskiwany jest dochód w wysokości 700 zł, jak i z pracy dorywczej. Wezwany o wskazanie wysokości dochodu z tego ostatniego tytułu wnioskodawca podał, że członkowie rodziny nie pracują dorywczo. Być może wynikało to z błędnego zrozumienia zawartego w wezwaniu pytania, które skarżący odniósł do pozostałych domowników, pomijając swoją osobę. Oczywistym jest jednak, że wielkość dochodów uzyskiwanych przez wszystkie osoby tworzące wspólne gospodarstwo domowe jest bardzo istotna z punktu widzenia instytucji prawa pomocy, czego dowodem jest rubryka wniosku oznaczona numerem 10, nakazująca wpisanie dochodów zarówno wnioskodawcy, jak i wszystkich osób tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Poza tym, Z. B. nie nadesłał wyciągu z własnego rachunku bankowego, a w odniesieniu do wezwania o wyciąg żony za określony precyzyjnie czas wskazał, że nie posiada ona "w tym czasie na koncie żadnych pieniędzy". To ostatnie oświadczenie nie może być uznane za należyte zastosowanie się do treści kierowanego do strony wezwania, bowiem jego celem nie było tylko uzyskanie informacji o wysokości salda na rachunku bankowym, ale także o ewentualnych przepływach środków pieniężnych w aspekcie potraktowania określonych wydatków jako konieczne w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wobec więc sytuacji, iż zadeklarowane przez wnioskodawcę wydatki (ok. 2500 zł) przekraczają wielkość podanych przez niego dochodów rodziny (1940 zł) i wobec braku wyjawienia wysokości dochodów z pracy dorywczej bądź też innych stanowiących źródło utrzymania rodziny, orzeczono o odmowie zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Brak bowiem jasności co do sytuacji finansowej strony nie pozwala na pozytywne załatwienie jej wniosku. Podstawę niniejszego orzeczenia stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.