II SA/Rz 56/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ł. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wód na gruncie postanawia I. Zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, II. Odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Z. Ł. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] zawarł w niej wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego z uwagi na sytuację materialną i rodzinną; w złożonym następnie na wezwanie Sądu urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sadowych, których uiszczenie ze względu na niewielki dochód z gospodarstwa, zaciągnięte kredyty i koszty utrzymania stanowiłoby znaczący uszczerbek w zakresie bieżącego utrzymania. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy. Na zwolnienie to zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków składają się na koszty sądowe). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na podstawie oświadczenia skarżącego zawartego w formularzu PPF oraz w złożonym przez niego w wyniku skierowanego do niego dodatkowego wezwania stwierdzono, że aktualna sytuacja materialno – bytowa jego i członków rodziny (żona oraz 3 dzieci) kwalifikuje go do uzyskania częściowego wsparcia w zakresie kosztów sądowych, jakie mogą dla niego wiązać się z udziałem w sprawie. Podstawę ich utrzymania stanowi wyłącznie prowadzone przez skarżącego gospodarstwo o łącznej powierzchni gruntów rolnych 16 ha, z nastawieniem na hodowlę krów mlecznych (11 sztuk). Wg podanych informacji dochód z tego gospodarstwa wynosi 950 zł. miesięcznie, a jego uzupełnieniem są zasiłki rodzinne w kwocie 322 zł. Średnie miesięczne wydatki związane z utrzymaniem to 1385 zł. Względna równowaga między bieżącymi dochodami i wydatkami przy jednoczesnym braku jakichkolwiek oszczędności prowadzi do uznania, że opłacenie przez skarżącego w krótkim okresie czasu wpisu od skargi (w sprawach z zakresu gospodarki wodnej wynosi on 300 zł.) przekraczałoby jego możliwości płatnicze, zagrażając jego i rodziny koniecznemu utrzymaniu; opłacenie wpisu lub zwolnienie od niego jest niezbędnym warunkiem nadania skardze dalszego biegu i jej rozpoznania przez Sąd. Nie posiada on też wartościowych składników majątkowych, które przynosiłyby dochód lub mogłyby być spieniężone na pokrycie kosztów sądowych (do takich oprócz domu i gospodarstwa nie należą posiadane pojazdy mechaniczne: 2 ciągniki rolnicze (z 1970 i 1987 r.) oraz 2 samochody osobowe m-ki Skoda (rok prod. 1984 i 1995). Z tej przyczyny postanowiono zwolnić Z. Ł. od związanego tym obowiązku, przyznając mu prawo pomocy obejmujące zwolnienie od wpisu od skargi. Biorąc jednak pod uwagę pozostałe koszty sądowe z jakimi ewentualnie mógłby się liczyć skarżący stwierdzono, że ich opłacenie nie będzie przekraczało jego możliwości finansowych i nie spowoduje dla niego i rodziny znaczących trudności; najbardziej prawdopodobne z tych kosztów to w przypadku oddalenia skargi opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia w wysokości połowy wpisu od skargi. Jako uzależnione od konkretnego etapu postępowania sądowego są one rozłożone w czasie, dlatego skarżący przewidując ich poniesienie powinien na ich poczet poczynić stosowne oszczędności w wydatkach nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego (za takie uznaje się tylko wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a nie wszystkich normalnie ponoszone). Znajduje to odzwierciedlenie w art. 199 P.p.s.a. ustanawiającym obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Ma on charakter generalny i zgodnie z utrwalonych orzecznictwem sądowym zasadniczo dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Istotne dla jego egzekwowania jest zwłaszcza osiąganie systematycznych dochodów, posiadanie zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych, nieruchomości. Wszystkie te warunki skarżący spełnia, przy czym niezależnie od dochodów z gospodarstwa rolnego nie można nie uwzględnić także pobieranych przez niego dopłat do produkcji rolnej w łącznej wysokości ok. 10 850 zł. Dopłaty te, chociaż zapewne częściowo są wykorzystywane na wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa, w tym spłatę kredytu inwestycyjnego w kwocie 21 500 zł. (w 2008 r. do spłaty przypada ok. 8 tys. zł.), w znaczący sposób rzutują na kondycję finansową skarżącego i jego możliwości płatnicze. Sam fakt zaciągnięcia kredytu wiąże się bowiem nierozłącznie ze zdolnością do jego spłaty, ocenianą przez bank przy jego udzielaniu. Skoro zatem skarżący posiada zdolność kredytową na kwotę o wiele wyższą od kosztów sądowych, brak jest uzasadnionych podstaw, aby przyznać mu prawo pomocy w pełnym wnioskowanym przez niego zakresie. Kredyt zaciągany jest bowiem na zaspokojenie własnych potrzeb, co przy jego przeznaczeniu na inwestycje wiąże się także z zamierzeniem uzyskiwania dzięki niemu określonych korzyści w przyszłości. Nie może się to odbywać całkowicie kosztem Skarbu Państwa, gdyż przyznanie priorytetu wszystkim obciążającym skarżącego wydatkom prowadziłoby do nieuzasadnionego pozbawiania SP należnych mu dochodów (opłaty sądowe, analogicznie jak podatki, stanowią należność publicznoprawną i są dochodami budżetu państwa), naruszając przy tym ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Jako argument dodatkowo przemawiający za odmową zwolnienia skarżącego od pozostałych – poza wpisem - kosztów sądowych należy wskazać istotną rozbieżność dotyczącą czasokresu spłaty zaciągniętego kredytu; zawarte we wniosku PPF oświadczenie "kredyt na inwestycje w gospodarstwie w wys. 21000zł. do spłaty w ciągu 1 roku" stoi w oczywistej sprzeczności z treścią przedłożonego następnie zaświadczenia bankowego, wg którego w 2008 r. Z. Ł. obciąża z tego tytułu spłata kapitału w kwocie 6500 zł. wraz odsetkami w wysokości 1447,80 zł. Prowadzi to do wniosku o celowym ukazywaniu swojej sytuacji finansowej niezgodnie z rzeczywistością z zamiarem uzyskania jak najkorzystniejszego rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów sądowych. Takie działanie nie może stanowić podstawy pozytywnego załatwienia wniosku, zwłaszcza że wykazanie przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą (ubocznie należy podkreślić, iż treść składanych do wniosku oświadczeń poddana jest rygorowi odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy, prawo pomocy może być też cofnięte jeżeli się okaże że okoliczności na podstawie których je przyznano nie istniały lub p[przestały istnieć). Skarżący nie wyjaśnił także dokładnie, jaką postać w związku z poniesieniem kosztów sądowych miałby dla niego i członków w rodziny przyjąć znaczący uszczerbek w zakresie bieżącego utrzymania, poprzestając na ogólnikowym stwierdzeniu w tym zakresie. W tej sytuacji uwzględniając wszystkie przedstawione wyżej okoliczności za adekwatne uznano przyznanie skarżącemu prawa pomocy wyłącznie w zakresie, w jakim umożliwi mu ono sądową kontrolę zaskarżonej decyzji, tj. w postaci zwolnienia od wpisu od skargi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.