II SA/Rz 561/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. M. K. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł. od skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazała, iż jest osobą bezdomną (nie przysługuje jej tytuł prawny do żadnego lokalu), niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, leczącą się z powodu zaburzeń depresyjnych. Nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 777 zł., z czego część podlega egzekucji komornika sądowego (jak wynika z załączonej kserokopii decyzji ZUS z dnia 25 czerwca 2009 r. o ustaleniu prawa do renty, do wypłaty przypada kwota 480 zł.). W wyniku rozpatrzenia założonego wniosku uznano go za uzasadniony w części obejmującej koszty sądowe, co równoznaczne jest z przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym; przesłanką tego jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych podyktowane jest przede wszystkim jej złą sytuacją finansową i materialną; wg oświadczenia nie posiada ona żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych, które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia. Uzyskiwane dochody, pochodzące ze świadczenia rentowego, stanowią jedyne ich źródło. Faktycznie pobierana z tego tytułu kwota, tj. 480 zł. z pewnością przeznaczana jest przez skarżącą na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych, w tym zwłaszcza na zakup żywności i leczenie. Mimo że związane z niniejszą sprawą koszty sądowe nie są znaczne, to poczynienie z tych dochodów dodatkowych oszczędności z pewnością nie byłoby łatwe i wiązałoby się dla skarżącej z brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych wydatków, a przez to powodowało uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu (oprócz wymaganego obecnie wpisu od skargi, do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą wystąpić w sprawie w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz w przypadku wnoszenia skargi kasacyjnej wpis od niej – wszystkie opłaty po 100 zł.). Uznając za zasadne zwolnienie wnioskodawczyni od całości kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jej wniosku w części odnoszącej się do ustanowienia adwokata, której to potrzeby w żaden sposób nie uzasadniła (wymóg z tym związany spoczywa na osobie wnioskującej). Odmiennie niż w przypadku kosztów sądowych, z których zwłaszcza opłacenie lub uzyskanie zwolnienia od wpisu od skargi jest niezbędnym warunkiem jej merytorycznego rozpoznania przez Sąd, odmowa ustanowienia zastępcy prawnego na obecnym etapie postępowania nie ogranicza w żaden sposób jej prawa do sądu; przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie przewidują obowiązku reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, która to potrzeba aktualnie nie zachodzi). Na Sądzie z mocy przepisów prawa ciąży ponadto powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań; zabezpiecza to dodatkowo prawa stron postępowania. Brak przesłanek do ustanowienia adwokata wynika także z samej istoty prawa pomocy jako instytucji wyjątkowej (finansowanej ze środków publicznych, a przez to poddanej szczególnym wymaganiom), spod której generalnie wyłączone są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Mimo dosyć ciężkich warunków w jakich egzystuje skarżąca, posiada ona niewielkie ale stałe dochody, nie ma na utrzymaniu innych osób. Wbrew zawartemu we wniosku PPF jej oświadczeniu – jak wynika to z akt administracyjnych sprawy – ma ona prawo do lokalu socjalnego, gdzie została eksmitowania z lokalu, z którego wymeldowanie kwestionuje w skardze; w tym zakresie nie może być więc uznana za osobę bezdomną (bez znaczenia pozostaje, czy z lokalu socjalnego korzysta, czy też nie). W tym stanie rzeczy ustanowienie dla M. K. adwokata – wobec przyznania jej zwolnienia od kosztów sądowych - stanowiłoby nadużycie prawa pomocy. Z tych przyczyn, wobec braku spełnienia przez skarżącą przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.