II SA/Rz 562/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 21 listopada 2008 r. sprawy ze skargi Lasów Państwowych - Nadleśnictwo [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej Lasów Państwowych - Nadleśnictwo [...] kwotę 457 zł /słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. do wyroku z dnia 21 listopada 2008 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), określanej dalej jako KPA po rozpatrzeniu wniosku Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną decyzją z dnia [...] maja 2008 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1957 r., Nr [...], utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W jej uzasadnieniu podano, że powołaną wyżej decyzją z dnia [...] maja 2008 r. SKO stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1957 r. w części dotyczącej orzeczenia o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w T., oznaczonych jako parcele gruntowe L. kat. 745, 746 i 747. Postępowanie zakończone powyższą decyzją zainicjował wniosek K. B. i A. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w części dotyczącej bezprawnego - ich zdaniem - przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lasu, który stanowił własność ich poprzednika prawnego N. B. Rozstrzygnięcie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1957 r. uznawało, iż grunt położony m. in. we wsi T. - o powierzchni 691,92 ha, a pozostały po osobach repatriowanych do Związku Radzieckiego przeszedł na Skarb Państwa dniem 1 lipca 1945 r., natomiast pozostały po osobach przesiedlonych na Ziemie Zachodnie oraz nie znajdujący się w faktycznym władaniu właścicieli nieznanych z miejsca pobytu przejmowało na rzecz Skarbu Państwa. W jej podstawie prawnej powołano przepisy dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) oraz dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), jak też rozporządzenia wykonawczego do tego dekretu - z dnia 16 września 1950 r. (Dz. U. Nr 45 poz. 416). Uzasadnienie decyzji wskazywało natomiast, że wsie wymienione w jej sentencji objęte zostały akcją repatriacyjną do Związku Radzieckiego i akcją przesiedleńczą na tereny Ziem Zachodnich, na obszarze tych wsi nie mieszka ani jedna rodzina, a znajdują się one w użytkowaniu PGZ i PGL. Decyzję tę ogłoszono w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z 1957 r. w nr 3 pod poz. 18 i 19. W toku postępowania o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia z dnia [...] lutego 1957 r. ustalono, że parcele nr 745, 746 i 747 poł. w T. odpowiadają obecnie części działki nr 83 (oddział 168), objętej KW [...], będącej własnością Skarbu Państwa, zaś w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] (w świetle wypisu z ewidencji gruntów i odpisu z księgi wieczystej). Wedle twierdzeń wnioskodawców, nigdy nie zostali oni przesiedleni. Do roku 1946 K. B. wraz z ojcem mieszkał na terenie swojego gospodarstwa rolnego we wsi T., po czym zostali przesiedleni do B., skąd następnie przenieśli się do S., zajmując dom po wysiedlonych. W S. jako ekwiwalent za grunt w T. otrzymali pole, natomiast nie otrzymali ekwiwalentu za pozostawiony w T. las o powierzchni 0,72 ha. Przedmiotową działkę leśną, stanowiącą obecnie własność Skarbu Państwa, użytkowali stale do 1960 r., pozyskując z niej drzewo. Z przedłożonego przez wnioskodawców oświadczenia z dnia 6 kwietnia 1992 r. złożonego przez J. W., pełniącego obowiązki Leśniczego Leśnictwa [...] wynika, iż K. B. posiada na trenie wymienionego Leśnictwa we wsi T. wydzielony i odgraniczony kamieniami granicznymi las o powierzchni 0,72 ha. Leśnictwo nie użytkuje tego terenu, gdyż został on wydzielony podczas urządzeń i pomiarów lasów państwowych jako parcela prywatna około roku 1955, do dnia obecnego (tj. 1991r.) nie jest ujęty przez Administrację Lasów, a w rejestrach pomiarowych figuruje jako własność prywatna. Zgodnie z odpisem zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 7 lipca 1957r. K. B. nie był objęty akcją wysiedleńczą a nieruchomości, które posiada w T. nie otrzymał z Państwowego Funduszu Ziemi. Oceniając okoliczności sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że decyzja, której stwierdzenia nieważności domagają się wnioskodawcy została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Takie naruszenie - w ocenie organu - zachodzi wówczas, gdy treść decyzji jest jednoznacznie sprzeczna z treścią określonego przepisu prawa i gdy rodzaj tego naruszenia powoduje, iż decyzja taka nie może zostać zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa. W dalszej części uzasadnienia, SKO powołało szereg przepisów dekretów będących podstawą wydania kwestionowanego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1957 r. Uwzględniając ich brzmienie organ stwierdził, że nieruchomość stanowiąca wcześniej własność poprzednika prawnego wnioskodawców, przejęta została wbrew zasadom orzekania o przejęciu nieruchomości przez Skarb Państwa. Przede wszystkim SKO zwróciło uwagę, iż weryfikowana decyzja nie wskazuje do których z wymienionych w niej działek mają zastosowanie przepisy dekretu z dnia 5 września 1947 r., a do których przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Ponadto decyzja z [...] lutego 1957 r. nie wskazuje imion i nazwisk osób repatriowanych do ZSRR, nie określa ksiąg wieczystych obejmujących nieruchomości tych osób oraz daty ewentualnej repatriacji właścicieli nieruchomości. Organ podkreślił, iż wobec faktu, że rodzina wnioskodawców nie została repatriowana do ZSRR, należało przyjąć że w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem przepisy dekretu z dnia 5 września 1947 r. nie powinny mieć w ogóle zastosowania. Powołanie go zatem w podstawie prawnej weryfikowanej decyzji stanowi - w ocenie organu - rażące naruszenie art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 3 tegoż dekretu. Zdaniem SKO, nie można również zastosować wobec nieruchomości objętych wnioskiem K. B. i A. B. przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Rażącym naruszeniem art. 1 ust. 1 tego aktu prawnego jest orzeczenie o przejęciu przedmiotowej nieruchomości, jako stanowiącej własność osób przesiedlonych na Ziemie Zachodnie i w związku z tym nie pozostającej we władaniu właścicieli; ani bowiem N. B. ani też jego syn K., czy też inny członek rodziny nie byli przesiedlani na Ziemie Zachodnie po zakończeniu działań wojennych i w chwili wydawania kwestionowanej decyzji faktycznie mieszkali w S., gmina B., gdzie prowadzili gospodarstwo. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postawiło także rozstrzygnięciu z dnia [...] lutego 1957 r. zarzut, iż nie określa ono jakie działki składają się na przejęte nieruchomości rolne i leśne. Wymienia ono tylko łączną powierzchnię przejmowanych gruntów we wsi T. Takie naruszenie należy uznać za rażące w świetle art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r., z których wynika obowiązek orzekania o przejęciu nieruchomości ziemskich określonych dokładnie co do powierzchni i osoby właściciela, co pozwala na dokonanie stosownych wpisów w księgach wieczystych oraz w świetle art. 3 ust. 2 tego dekretu i § 1 rozporządzenia wykonawczego do niego, który w wypadku nieruchomości o zatartych granicach wprowadza obowiązek określenia poszczególnych nieruchomości poprzez opis granic zespołów gruntów składających się na te nieruchomości. Z kolei w zakresie orzeczenia o dacie przejęcia nieruchomości, decyzja z dnia [...] lutego 1957 r. została wydana bez podstawy prawnej. Przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., jak też inne obowiązujące wówczas regulacje prawne nie przewidywały bowiem orzekania o dacie przejęcia nieruchomości po osobach nie władających nimi. Decyzje takie miały charakter uznaniowy i konstytutywny a zatem datą przejęcia nieruchomości na Skarb Państwa winna być data wydania decyzji. Za niedopuszczalne należy natomiast uznać orzekanie w tym przedmiocie z mocą wsteczną w stosunku do daty wydania decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2008 r. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] zgodziło się z ustaleniami organu, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1957 r. została wydana z naruszeniem prawa, jednak naruszenie to choć oczywiste, nie może być uznane za rażące. Nie ulega - w ocenie składającego wniosek - wątpliwości, że dekret z dnia 5 września 1947 r. nie mógł stanowić podstawy prawnej orzeczenia PPRN. Jednak już drugi z dekretów tj. z dnia 27 lipca 1949 r. został prawidłowo zastosowany, bowiem nieruchomość stanowiąca własność N. B., w okresie obowiązywania tego aktu prawnego niewątpliwie nie pozostawała we władaniu właściciela, który od maja 1946 r. mieszkał w B., a następnie przeniósł się do S., zajmując dom po osobach wysiedlonych. W ocenie składającego wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, fakt braku określenia w orzeczeniu PPRN konkretnych działek składających się na przejęte nieruchomości rolne i leśne nie może zostać uznany jako rażące naruszenie prawa, bowiem wskazana decyzja określała przejmowane na Skarb Państwa nieruchomości jako wszystkie grunty na terenie wsi T., co jest wystarczającym sprecyzowaniem nieruchomości stanowiących przedmiot tej decyzji. Charakteru rażącego naruszenia prawa nie ma również brak wskazania daty przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa, ponieważ faktyczną datę przejęcia należało ustalić na podstawie obowiązujących w dniu wydania przedmiotowego orzeczenia przepisów prawa i powinna być nią data tego orzeczenia. Poza tym, brak daty przejęcia nieruchomości nie miał wpływu ani na datę wykonania decyzji ani też na inne skutki prawne towarzyszące jej wydaniu. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] zwróciło uwagę, iż oświadczenie leśniczego J. W. z dnia 6 kwietnia 1992 r. nie powinno mieć w sprawie żadnego znaczenia, bowiem leśniczy nie jest osobą uprawnioną do składania jakichkolwiek oświadczeń imieniem Nadleśnictwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu powyższego wniosku, utrzymało w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2008 r., przedstawiając tożsamą w istocie argumentację. Odnosząc się do zarzutu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy SKO podniosło, iż oświadczenie leśniczego J. W. z dnia 6 kwietnia 1992 r. zostało przyjęte jako oświadczenie świadka, co jest zgodne z art. 75 § 1 KPA, który daje możliwość dopuszczenia jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z kolei podnoszona przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] kwestia, iż zainteresowani otrzymali gospodarstwo rolne zamienne na terenie wsi S. o pow. 7,13 ha tj. większe od tego, które pozostawili na terenie wsi T. nie może być przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu, które dotyczy oceny, czy decyzja o przejęciu gruntów stanowiących uprzednio własność N. B. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, stanowiącym podstawę do stwierdzenia jej nieważności - w części dotyczącej tych gruntów. W konkluzji SKO stwierdziło, iż wady orzeczenia PPRN prowadziły do jego niewykonalności, nie mogło ono bowiem stać się tytułem wykonawczym do przejęcia nieruchomości ani też podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej. Ponadto brak wskazania w tej decyzji konkretnych przejmowanych nieruchomości uniemożliwiał właścicielowi skorzystanie z uprawnień określonych w art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. (Dz. U. Nr 17, poz. 71 z późn. zm.). Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2008r. zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...], wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia [...] maja 2008 r. jako naruszającej prawo, w szczególności art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Strona skarżąca ponowiła swoje stanowisko przedstawione uprzednio we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dodając, iż wbrew twierdzeniom leśniczego J. W. sporna działka pozostaje w zarządzie Nadleśnictwa [...] od chwili założenia ewidencji gruntów Lasów Państwowych tj. od 1961 r., jest przez nie użytkowana i prowadzona jest na niej gospodarka leśna. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wywody uzasadnienia skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) -zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach dokonywanej kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a przedmiotowa decyzja musi zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Stan faktyczny sprawy w zakresie potrzebnym do jej rozstrzygnięcia przedstawia się następująco. K. B. i A. B. domagali się stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1957 r. w części dotyczącej orzeczenia o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w T., oznaczonych jako parcele gruntowe L. kat. 745, 746 i 747. Decyzją z dnia [...].05.2008 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 17 pkt 1, art. 156 § 1 pkt 2, 157 § 1 i 2, oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego stwierdziło nieważność wskazanej wyżej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1957 r. Wniosek o ponowne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy złożyły Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...]. Wniosek został złożony w ustawowym terminie, a Nadleśnictwo było reprezentowane przez Zastępcę Nadleśniczego mgr inż. S. T. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., Nr [...] na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2008 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1957 r., Nr [...]. Rozpoznając skargę w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zasadą wynikającą, z przepisu art. 30 § 3 KPA jest, że w postępowaniu administracyjnym strona nie będąca osobą fizyczną może działać przez swoich ustawowych lub statutowych przedstawicieli. Mając na uwadze takie brzmienie powołanego przepisu stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 28.09.1991 r. o lasach (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 45, poz. 435 z późn. zm.) organem uprawnionym do reprezentowania nadleśnictwa jest nadleśniczy. Ustawa ta nie przewiduje, by jakakolwiek inna osoba z mocy prawa reprezentowała nadleśnictwo. Oczywistym jest, że nadleśniczy jest uprawniony do udzielenia - w trybie art. 32 i 33 KPA - pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo takie powinno być jednak udzielone w formie pisemnej i złożone do akt sprawy. W analizowanej sprawie, jak wskazano wyżej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy był sygnowany przez Zastępcę Nadleśniczego. W aktach sprawy brak jest jednak udzielonego mu pełnomocnictwa, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie poczyniło żadnych ustaleń z których wynikałoby uprawnienie Zastępcy Nadleśniczego do złożenia imieniem Nadleśnictwa przedmiotowego wniosku. Uprawnienie takie nie wynika z ustawy z dnia 28.09.1991 r. o lasach. W zaistniałej sytuacji obowiązkiem SKO było wyjaśnienie uprawnienia Zastępcy Nadleśniczego do złożenia imieniem Lasów Państwowych - Nadleśnictwa [...] wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a w dalszej kolejności ewentualne wezwanie wnioskodawcy do usunięcia - w trybie art. 64 ust. 2 KPA - braków środka zaskarżenia. Rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez osobę nieuprawnioną do działania imieniem Lasów Państwowych - Nadleśnictwa [...] stanowi naruszenie prawa, które skutkować musi wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego bez możliwości ustosunkowania się przez Sąd do merytorycznych zarzutów skargi. Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśni kwestię uprawnienia Zastępcy Nadleśniczego do złożenia imieniem Nadleśnictwa wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i ewentualnie wezwie wnoszącego środek zaskarżenia do usunięcia braków środka zaskarżenia. Dopiero po ewentualnym uzupełnieniu braków wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wyjaśnieniu, że Zastępca Nadleśniczego był uprawniony do działania jako przedstawiciel Nadleśnictwa SKO rozpozna złożony środek zaskarżenia. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i 200 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.