II SA/Rz 567/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 20 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie wykonania określonych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia zastępcy prawnego (radcy prawnego lub adwokata). A. T. złożonym na obowiązującym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi formularzu PPF zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy; w wyniku skierowanego do niej wezwania o wskazanie jego zakresu wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego. Wg zawartego we wniosku oświadczenia skarżąca: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i 2 dzieci (17 i 19 lat), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 77 m² wraz z działką na której jest posadowiony (pow. 6,39 ara), samochód osobowy Volkswagen Polo oraz oszczędności w kwocie 24 tys. zł. (odkładane na potrzeby studiów dla synów), - źródłem ich utrzymania jest emerytura wnioskodawczyni w wysokości 885 zł. oraz wynagrodzenie za pracę jej męża 1509 zł. (kwoty brutto). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; na koszty sądowe składają się opłaty sądowe (wpis i opłata kancelaryjna) oraz zwrot wydatków, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, ciężar wykazania przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej. Analiza informacji udzielonych przez A. T. prowadzi do stwierdzenia, że warunku tego ona nie spełniła i to zarówno w stosunku do całkowitego, jak i częściowego prawa pomocy. Zaprzeczeniem braku możliwości poniesienia przez wnioskodawczynię jakichkolwiek kosztów postępowania jest opłacenie przez nią jeszcze przed złożeniem wniosku o prawo pomocy wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Odnośnie zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania skarżąca również w żaden sposób nie wykazała, czym miałby się on dla niej i członków rodziny objawić i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone w związku z wydatkowaniem środków na pokrycie kosztów postępowania. Zagrożenia tym uszczerbkiem nie wykazuje także ocena sytuacji materialno – bytowej jej i członków rodziny oraz ich możliwości finansowych. Wnioskodawczyni wraz z mężem i dziećmi ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe źródła dochodów, które z pewnością zabezpieczają wszystkie ich niezbędne wydatki związane z utrzymaniem, skoro niezależnie od opłacenia wpisu od skargi umożliwiły poczynienie stosunkowo znacznych oszczędności pieniężnych. Z uwagi na tę okoliczność jako pozbawione praktycznego znaczenia dla prawidłowego rozpoznania wniosku uznano wzywanie skarżącej do złożenia dodatkowego oświadczenia w zakresie średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie siebie, rodziny i domu. Dla potrzeb prawa pomocy bez znaczenia pozostaje również, z przeznaczeniem na jaki cel oszczędności te zostały zgromadzone, gdyż sam fakt ich posiadania przekonuje o nadwyżce dochodów nad ponoszonymi wydatkami. Wnioskowanie o przyznanie prawa pomocy w sytuacji posiadania wolnych zasobów pieniężnych dowodzi tym samym braku zrozumienia istoty prawa pomocy, jako instytucji adresowanej do osób dotkniętych ubóstwem i znajdujących się w ciężkiej sytuacji materialnej, które we własnym zakresie nie mogą zapewnić sobie prawa do sądu i możliwości skorzystania ze wszystkich przysługujących stronom postępowania uprawnień. A. T. do takich osób z pewnością nie należy, zaś wynikający z art. 199 P.p.s.a. obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie obejmuje wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy nie może prowadzić do zabezpieczenia czy też poprawy stanu majątkowego osoby wnioskującej, która jest zobowiązana do ograniczenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków wyłącznie do takich, które zaspokajają podstawowe potrzeby życiowe (niezbędne koszty zakupu żywności, leczenia i utrzymania domu - mieszkania). Wszystkie pozostałe wydatki, którym nie można przypisać tej cechy (łącznie z wykraczającymi poza wymagane minimum za zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych) należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające poczynienie stosownych oszczędności i wygospodarowanie potrzebnych środków finansowych. W kontekście powyższego brak jest uzasadnionych przesłanek do stwierdzenia, że poniesienie przez A. T. związanych ze sprawą kosztów postępowania będzie wiązało się dla niej i członków jej rodziny nie tylko z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, ale wogóle z jakimkolwiek uszczerbkiem. Skutkuje to pełnym przekonaniem o adekwatności możliwości finansowych skarżącej do ustanowienia we własnym zakresie pełnomocnika z wyboru (radcy prawnego lub adwokata) jeżeli jego udział w sprawie uważa na niezbędny oraz pokrycia wszystkich pozostałych kosztów sądowych, jakie jeszcze oprócz wpisu od skargi mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (250 zł.). Zaznaczenia wymaga także, iż przepisy normujące postępowanie przed sądem administracyjnym nie ustanawiają wymogu działania przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, co wpływa na obniżenie ponoszonych przez stronę kosztów). Zgodnie zaś z art. 200 P.p.s.a., w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, skarżącemu będzie przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.