II SA/Rz 571/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Paweł Zaborniak /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2019 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych -skargę oddala- Przedmiotem skargi R.Z. jest decyzja Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] (dalej zwany SUKOR) z dnia [...] kwietnia 2019 r., o nr [...], o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. R.Z. podaniem z dnia 4 czerwca 2018 r., zwrócił się do SUKOR o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Do swego wniosku Strona załączyła decyzję Prezesa IPN stwierdzającą, iż w/w nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, jak również że nie był tajnym informatorem lub pomocnikiem operacyjnym przy zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., SUKOR odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ ustalił, że skarżący w latach 1980 - 81 był zaangażowany w działalność legalnego wówczas NSZZ Solidarność, co w świetle ustawy z dnia 20 marca 2015 r., o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690; zwana dalej ustawą o działaczach) nie może stanowić podstawy potwierdzenia wnioskowanego statusu. R.Z. w czasie przeprowadzonego przez pracownika urzędu przesłuchania nie potrafił wskazać szczegółów działalności opozycyjnej prowadzonej przez niego w okresie stanu wojennego. Podkreślono w uzasadnieniu, iż strona wnioskująca nie podlegała także ustawowym represjom. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wniósł do Organu R.Z., który podkreślił, że pracownik Urzędu niedostatecznie wyjaśnił przyczyny umieszczenia go w zakładzie psychiatrycznym. Pismem z dnia 11 stycznia 2019 r., pracownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wystąpił do Strony z prośbą o uszczegółowienie prowadzonej przez niego działalności opozycyjnej i wskazanie, w jakim okresie działalność ta była prowadzona, na czym polegała, z jaką częstotliwością była prowadzona, w jakich dokładnie manifestacjach odwołujący się brał udział i w jakim okresie. Poproszono stronę o dokładne wskazanie jakich represji politycznych doznał w związku z prowadzoną działalnością opozycyjną w okresie lat 1980-81 oraz przedłożenie wszelkich dowodów na ich potwierdzenie, w tym dokumentacji medycznej, z której wynikałoby, że podjęte leczenie wynikało z faktu podejmowanych działań wolnościowych na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W odpowiedzi na to wezwanie Organu Strona przesłała pismo z dnia 6 lutego 2019 r., do którego załączono pismo wujka R.Z. z dnia 22 stycznia 1957 roku oraz zdjęcia z uroczystości, w których uczestniczył wnioskodawca. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Szef Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] listopada 2018 r., o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Odpowiadając na wniesione odwołanie Organ podkreślił, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Szefa Urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do przedłożonych przez Stronę dowodów stwierdzono, iż trudno uznać za działalność opozycyjną pojedyncze rozmowy na tematy polityczne. W czasie przeprowadzonego przesłuchania zainteresowany wyjaśnił, że w stanie wojennym rozprowadzał wśród załogi swojego zakładu ulotki pozyskiwane z jednego z kościołów. Strona nie była jednak w stanie sprecyzować w jakim przedziale czasu trudniła się kolportażem. Zaznaczono, że zainteresowany z dniem 31 grudnia 1981 roku przeszedł na rentę inwalidzką. Zdaniem Szefa Urzędu intensywna działalność wnioskodawcy przypadła na okres legalnej działalności w NZSS Solidarność i zakończyła się najpóźniej z dniem przejścia na rentę. Do wskazanego w art. 2 ustawy o działaczach okresu 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego w okresie od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r. R.Z. w swoich pisemnych wyjaśnieniach podnosił, że jako represję traktuje rozstrój zdrowia, jakiego doznał w związku z działalnością związkową, co miało stanowić również podstawę umieszczenia go w roku 1980, na okres 3 tygodni w zakładzie psychiatrycznym w [...], a następnie specjalistycznym zespole gruźlicy i chorób płuc w [...]. W wyniku rozstroju zdrowia, jakiego doznał w związku ze swoją działalnością zainteresowany został zmuszony do przejścia na rentę inwalidzką. Nie ma jakichkolwiek podstaw, aby wskazane przez wnioskodawcę okoliczności traktować jako wymierzone instytucjonalnie represje związane z udziałem w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, albo będących wynikiem jego działalności opozycyjnej. Twierdzenia strony nie opierają na przesłankach obiektywnych popartych dowodami. Podkreślono, że zainteresowany był hospitalizowany w okresie legalnej Solidarności, kiedy za działalność prowadzoną w jej ramach nie groziły rzeczywiste represje. Nie stwierdzono także podstaw, aby zainteresowany przeszedł na rentę z innych przyczyn niż stan jego zdrowia uniemożliwiający wykonywanie pracy. Te ustalenia pozwoliły Szefowi Urzędu na utrzymanie w mocy w decyzji własnej z dnia [...] listopada 2018 r. W skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał, że nie zgadza się z nią i jest dla niego krzywdząca. Podkreślił, że był działaczem Solidarności w latach 1980-1981 oraz w okresie stanu wojennego. Przyznał, że w okresie tym nie przebywał w więzieniu lub w innym ośrodku odosobnienia, o jakim mowa w ustawie o działaczach, ale z powodu rozstroju zdrowia, jakiego doznał w związku z działalnością związkową. W roku 1980 przebywał w Zakładzie Psychiatrycznym w [...] a następnie, w 1981 r. przeszedł na emeryturę. W chwili obecnej większość osób, z którymi współpracował już nie żyje, brak też jest po tylu latach dokumentacji medycznej, w związku z powyższym nie mógł przedstawić w trakcie postępowania żądanych dowodów. Jego zdaniem organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności niezbędnych dla rozpatrzenia sprawy, nie wziął po uwagę jego wyjaśnień. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Zdaniem organu umieszczenie skarżącego w Zakładzie Psychiatrycznym nie nosiło cech represji, o której mowa w ustawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje : Skarga jako zupełnie niezasadna została przez Sąd oddalona. W pierwszej kolejności należy podnieść, iż sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; zwana dalej w skrócie "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Przedmiotem swej skargi R.Z. uczynił decyzję SUKOR o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skontrolowana przez WSA decyzja została wydana po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu niezbędnego dla sprawy materiału dowodowego. Ponieważ Organ nie naruszył zasady prawdy obiektywnej, to mógł dokonać władczej konkretyzacji przepisów prawa materialnego, wyrażonych w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690; zwana dalej ustawą o działaczach). Nie każda działalność opozycyjna jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Ustawa działaczach dla potrzeb realizacji przewidzianych w niej uprawnień, każe wyróżniać dwie kategorie podmiotów. Pierwszą kategorią są "działacze opozycji antykomunistycznej, czyli osoby, które w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach). Do wskazanego w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach okresu 12 miesięcy z mocy wyraźnej decyzji ustawodawcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Natomiast drugą kategorię uprawnionych stanowią "osoby represjonowane z powodów politycznych". Definicję takiej osoby zawarto w art. 3 ustawy o działaczach. Powołany przepis wskazuje na kilka rodzajów okoliczności uznawanej przez ustawodawcę za represjonowanie z powodów politycznych, co powoduje że zaistnienie choćby jednej z nich uzasadnia nadanie przez Organ żądanego przez wnioskodawcę statusu. W niniejszej sprawie skarżący nieskutecznie wykazywał, że zaistniały w stosunku do niego przesłanki uznania za osobę represjonowaną określone w art. 3 pkt 1 lit. a w/w ustawy. Wskazany przepis stanowi: Osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. Dodać do tego należy, iż w myśl art. 5 ustawy o działaczach status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Materiał dowodowy zebrany z inicjatywy Organu jak również przedłożony przez samą Stronę nie pozwalał na wydanie w decyzji pozytywnej dla wnioskującego. Otóż z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 13 sierpnia 2018 r., wynika jednoznacznie, iż po przeprowadzeniu przez Instytut wielokierunkowej kwerendy zasobów archiwalnych IPN oraz dostępnych pozycji archiwalnych i historycznych nie odnaleziono jakichkolwiek dokumentów dotyczących R.Z., które potwierdzałyby spełnienie warunków określonych w art. 2 bądź 3 ustawy o działaczach. Odnaleziono jedynie akta paszportowe, które nie zawierają istotnych dla sprawy informacji. R.Z. zeznał do protokołu, iż kolportaż ulotek pozyskanych z domu Kolejarza w [...] miał miejsce od roku 1980 roku 1981. Członkiem Związku Solidarność Skarżący był od miesiąca września 1980 r., natomiast z dniem 31 grudnia 1981 r., przeszedł na rentę inwalidzką. Zatem SUKOR miał podstawy przyjąć, iż wnioskodawca nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach ze względu na wyłączenie czasowe, jakie wyrażono w art. 2 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy, albowiem działalność opozycyjna wnioskodawcy przypadałaby na okres legalności NSZZ Solidarność i zakończyła się najpóźniej z dniem przejścia na teren rentę, a więc 31 grudnia 1981 r. Nie może więc podlegać wątpliwości, iż Skarżący nie wykazał się okresem co najmniej 12 miesięcy prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności oraz politycznych praw człowieka w Polsce. Nie ma także żadnych podstaw, aby uznać, że Skarżący był osobą represjonowaną w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach. Przepis, na który powołuje się skarżący wyraźnie wymaga, aby rozstrój zdrowia był skutkiem działania instytucji represyjnych. Tymczasem nawet sam Skarżący nie był w stanie przedłożyć dowodów swych twierdzeń, iż pobyt w szpitalu psychiatrycznym jak również w szpitalu chorób płuc stanowił wyłączną konsekwencje represji o jakich ma w art. 3 pkt 3 lit. a ustawy o działaczy. Sąd w tym miejscu podkreśla, że nawet ustalenie, iż strona wnioskująca brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, nie jest wystarczające w świetle tego przepisu dla uzyskania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zastosowane w nim zwroty nakazujące badać związek skutkowo – przyczynowy (pomiędzy wystąpieniem wolnościowym, działaniem instytucji represyjnych, a stanem zdrowia), stanowią o konieczności wykazania, że w związku z tym właśnie udziałem, nastąpiły konkretnie określone przez ustawodawcę negatywne dla strony pod względem zdrowotnym konsekwencje – zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Ol 304/19. Dlatego Szef Urzędu miał pełne podstawy, aby stwierdzić iż oświadczenia skarżącego na ten temat opierają się wyłącznie na jego własnym przekonaniu, nie zaś na obiektywnych podstawach opartych na weryfikowalnych dowodach. Nie było również podstaw do stwierdzenia, że skarżący przestał wykonywać pracę i przeszedł na rentę z innych przyczyn niż stan zdrowia zakazujący wykonywania pracy. Sąd w pełni podziela stanowisko Organu, iż działalnością opozycyjną w rozumieniu ustawy nie są rozmowy z działaczami opozycji antykomunistycznej, na które powoływał się Skarżący w toku postępowania. Taka działalność może być kwalifikowana jako opozycyjna, ale wyłącznie w rozumieniu potocznym, nie zaś prawnym o skutkach przewidzianych w ustawie o działaczach. Ponieważ działalność wnioskodawcy przypadała na okres legalnej Solidarności i nie był On w sposób przewidziany w ustawie o działaczach represjonowany przez organy i funkcjonariuszy państwa komunistycznego, to wydanie żądanej decyzji przez Szefa Urzędu stanowiłoby oczywistą obrazę przepisów postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego. Reasumując, kwestionowana przez skarżącego decyzja jest w pełni legalna i jako taka powinna pozostać w obrocie prawnym. Sąd, działając z urzędu nie dopatrzył się w działaniach Organu takich naruszeń, które mogłyby skutkować uwzględnienie skargi z przyczyn w niej niewskazanych – art. 134 § 1 P.p.s.a. Przedstawione motywy nakazywały oddalić skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.