II SA/Rz 572/09

25 września 2009 r. POSTANOWIENIE Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Referendarz sądowy Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 25 września 2009 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku P. U. "U." o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w sprawie dotyczącej skargi wyżej wymienionego, na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w sprawie nałożenia kary pieniężnej za brak licencji oraz opłaty za przejazd drogami krajowymi, - postanawia - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. P. U. we wniosku PPF z dnia 7.09.2009 r., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Jej żądanie dotyczy sprawy sądowej kontroli decyzji Dyrektora Izby Celnej wyrażającej nakaz uiszczenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów nakładających obowiązek posiadania licencji w transporcie drogowym oraz uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Na obecnym etapie postępowania strona skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 400 zł. Sytuacja majątkowa i osobista skarżącego P. U. została opisana w treści wniosku o prawo pomocy oraz w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego. Na podstawie tych dokumentów stwierdzono następujące okoliczności majątkowe i dochodowe wnioskodawcy: P. U. prowadzi działalność gospodarczą o nazwie F.H.U. "U.". Strona twierdzi, że z tej działalności nie osiąga znaczących dochodów. Miesięczne wpływy z tego tytułu wynoszą 685 zł. W skład rodziny P. U. oprócz skarżącego wchodzi żona oraz trójka dzieci; dzieci pozostają na utrzymaniu rodziców. Podstawą utrzymania tych osób jest oprócz działalności gospodarczej dochód osiągany przez żonę skarżącego w wysokości 1562,42 zł (brutto). Budżet rodziny jest obciążany kosztami utrzymania trzech telefonów komórkowych zarejestrowanych na I. P. Dowodem tego są rachunki wystawione na tą osobę przez P. Sp. z o.o., P. S.A., oraz T. Sp. z o.o. Opłaty z tego tytułu za dwa telefony wyniosły we wrześniu 2009 r. łączną kwotę 309,5 zł. Skarżący pomimo nałożonego na niego obowiązku nie nadesłał odpisów zeznań podatkowych. Nie nadesłano również wyciągów z rachunków bankowych, tłumacząc to ich brakiem. Rodzina posiada dwa pojazdy mechaniczne w tym pojazd ciężarowy oraz osobowy; zamieszkuje w domu o pow. 120m². W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że uzyskiwane środki nie wystarczają nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Stwierdzono, co następuje: Wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony zarówno w całości jak i w części. P. U. ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wobec tego powinien ponad wszelką wątpliwość wykazać, że koszty uczestniczenia w sprawie sądowoadministracyjnej odbiją się negatywnie na poziomie utrzymania koniecznego jego rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym ustala art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej p.p.s.a.). Ciężar wykazania warunków przyznania prawa pomocy obciąża wyłącznie wnoszącego o prawo pomocy. Inkwizycyjność instytucji rozpoznającej wniosek ogranicza się do wzywania strony o usunięcie braków formalnych oraz merytorycznych wniosku. Należy dodać, że przedstawiane przez skarżących oświadczenia i dowody podlegają swobodnej ocenie referendarza sądowego wyznaczonego do rozpoznania wniosku. Wnioskodawca posiada wystarczające możliwości majątkowe do współuczestniczenia w kosztach niniejszego postępowania, a ponadto nie starał się współdziałać z rozpoznającym wniosek w wyjaśnianiu całokształtu okoliczności obrazujących jego sytuację dochodową. Rozstrzygnięcie o odmowie przyznania prawa pomocy uzasadniają następujące argumenty: 1) P. U. prowadzi działalność gospodarczą. Od osób będących przedsiębiorcami wymaga się znacznej zapobiegliwości w gromadzeniu środków finansowych na wszczęcie i prowadzenie postępowań sądowych. Przedsiębiorcy jako profesjonaliści uczestnicząc w obrocie gospodarczym muszą mieć świadomość, iż w tego rodzaju aktywność wpisane są koszty postępowań sądowych. W taki sposób sytuację osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą ocenił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 marca 2005 r., sygn. II FZ 78/05, niepubl., oraz w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1, poz. 8. 2) Koszty postępowania sądowego powinny zostać zniesione wobec tych wnioskodawców, których dochody wystarczają na pokrycie wydatków niezbędnych, czyli wydatków, od których zależy byt osoby fizycznej. Do tego rodzaju wydatków zalicza się koszty zakupu żywności, opłaty za utrzymanie lokalu mieszkalnego, koszty leczenia, koszty związane z pobieraniem nauki. Jeżeli część dochodów wnioskodawcy lub innych składników jego majątku może zostać przeznaczona na potrzeby o charakterze niekoniecznym, to poziom jego egzystencji nie ulegnie zagrożeniu w wyniku współuczestniczenia w kosztach sądowych wszczętego procesu. W tym aspekcie, przejawia się odpowiedzialność skarżącego z tytułu uruchomienia trybu służącego podważaniu z zasady legalnych działań administracji publicznej. Nie ulega wątpliwości, iż skarżący P. U. ponosi wydatki na cele, od których nie zależy poziom utrzymania koniecznego osoby fizycznej. Wydatkami niekoniecznymi są wydatki związane z opłatami za telefony komórkowe oraz utrzymanie pojazdu mechanicznego S. C. Należności o charakterze cywilnoprawnym, a taki charakter mają opłaty na rzecz operatorów telefonii komórkowej, nie są należnościami uprzywilejowanymi wobec opłat i wydatków sądowych. Dzięki wyeliminowaniu wydatków na zaznaczone cele, P. U. jest w stanie uiścić zarówno wpis sądowy jak i przyszłe koszty sądowe niniejszej sprawy. Oszczędności poczynione na wydatkach na telefony czy pojazd mechaniczny nie są stanie zagrozić w żadnym stopniu utrzymaniu koniecznemu członków rodziny U. (por. postanowienie NSA z dnia 20 czerwca 2006 r., sygn. akt I OZ 805/06, niepubl., postanowienie WSA w Krakowie z dnia 29 lutego 2008 r., sygn. II SA/Kr 1163/07, niepubl.). 3) Strona pomimo doręczonego jej wezwania, nie nadesłała kopii zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. Tego zaniechania nie tłumaczy prowadzenie działalności gospodarczej od 15 września 2008 r. W okresie roku od dnia podjęcia działalności gospodarczej, strona musiała składać w urzędzie skarbowym zeznania o osiągniętych przychodach lub stratach. Ponieważ, P. U. nie wykonał skierowanego do niego wezwania, to nie starał się wyjaśnić swych rzeczywistych możliwości majątkowych. Wątpliwości w kontekście art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 lipca 2002 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 155, poz. 1095 ze zm.) budzi też oświadczenie o nieposiadaniu przez przedsiębiorcę P. U. rachunku bankowego. Wymaga wyraźnego podkreślenia, iż zwolnienie od kosztów sądowych czy przyznanie fachowego pełnomocnika stanowi postać pomocy państwa dla osób ubogich. Strony posiadające stałe dochody, majątek w postaci domu, pojazdów mechanicznych jak również utrzymujące przedmioty niesłużące utrzymaniu koniecznemu, nie mogą korzystać z dobrodziejstw instytucji prawa pomocy. Odbyłoby się to kosztem stanu finansów publicznych, a tym samym na zdolności państwa do wykonywania zadań publicznych. Z wyżej powołanych względów orzeczono o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.