II SA/Rz 576/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 10 lipca 2007 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w części dotyczącej odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki ewidencyjnej nr 5961/1; II. w pozostałej części skargę oddala. Przedmiotem skargi Z. Sz. jest decyzja Wojewody z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty z dnia [...] grudnia 2005 r. NR [...] o odmowie zwrotu nieruchomości położonych w P., stanowiących część działek nr 5961/1 i 5960. W jej podstawie prawnej organ wskazał art. 127 § 2 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że T. Sz. –właściciel nieruchomości oznaczonej jako działki nr 4208/2 i 4208/3 o łącznej pow. 30 a 91 m², położone w P., aktem notarialnym z dnia 24 czerwca 1978 r. Rep. A Nr [...] zbył tę nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa za cenę 25.867,40 zł, na mocy art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64, ze zm.). Z treści tego aktu wynika, że przedmiotowa nieruchomość niezbędna była pod plac ćwiczeń dla wojska zgodnie z decyzją Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli z dnia [...] lipca 1977 r. Nr [...]. Spadkobiercy T. Sz. – Z. Sz. i R. K., wnioskami złożonymi odpowiednio 11.08.2005 r. i 12.09.2005 r. zwrócili się o zwrot wywłaszczonych w 1978 r. działek nr 4208/2 i 4208/3. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Starosta odmówił zwrotu nieruchomości o łącznej powierzchni 0,3091 ha, stanowiących obecnie część działki nr 5961/1 o pow. 0,21 ha i część działki nr 5960 o pow. 13,07 ha, powołując się na art. 136 ust. 3 , art. 137, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, ze zm.). W uzasadnieniu podał, że zgodnie z załącznikiem graficznym do decyzji Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli z dnia [...] lipca 1977 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, działka nr 4208/3 niezbędna była pod plac ćwiczeń dla wojska (w załączniku plac ćwiczeń otoczony jest linią koloru czerwonego), natomiast działka nr 4208/2 przewidziana była jako dodatkowy teren do wywłaszczenia na drogę dojazdową do "odciętych" upraw rolnych (w załączniku ten teren oznaczony jest linia koloru zielonego). Na podstawie dokumentacji geodezyjno-prawnej ustalono, że działka 4208/3 weszła w skład działki 5960, która stanowi obecnie własność Skarbu Państwa i pozostaje w trwałym zarządzie MON-Rejonowego Zarządu Infrastruktury, a działka 4208/2 jako dodatkowy teren do wywłaszczenia weszła w skład działki 5961/1, będącej własnością Skarbu Państwa. Przeprowadzona rozprawa administracyjna łącznie z oględzinami potwierdziła, że ostatnio wymieniona działka stanowi utwardzoną drogę dojazdową do placu ćwiczeń dla wojska, ogródków działkowych i okolicznych pól. Z kolei działka nr 5960 znajduje się w kompleksie wojskowym – "plac ćwiczeń wraz ze strzelnicą", a teren ten oznakowany jest tablicami "teren wojskowy wstęp wzbroniony". Ponadto ustalono, ze na obszarze odpowiadającym działce nr 4208/3 usytuowane są pozostałości urządzeń do szkolenia taktycznego żołnierzy (tor przeszkód). W tej sytuacji organ uznał, że cel przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa został zrealizowany i brak jest podstaw do jej zwrotu na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela. Odwołania od tej decyzji złożyli: R. K., która ponownie wniosła o zwrot wywłaszczonych w 1978 r. nieruchomości oraz Z. S, który podniósł, iż organ I instancji nie uwzględnił kilku istotnych faktów. Według odwołującego działki 4208/2 i 4208/3 nie były wykorzystywane do żadnych ćwiczeń, z wyjątkiem drogi dojazdowej do tuczarni świń i ogródków działkowych. Tor przeszkód był przez krótki czas wykorzystywany, ale jego teren znajdował się poza w/w działkami. Nie jest również prawdą, ze droga prowadzi do placu ćwiczeń , ponieważ usytuowany jest on bliżej ul. S.. Odwołujący podniósł też, że niektóre zawarte w protokole rozprawy stwierdzenia przedstawicieli wojska odnoszą się do całego kompleksu strzelnicy przyległych terenów, a nie do działek , o których zwrot ubiegają się odwołujący. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu powołując się na przepisy art. 136 ust. 3 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 ., Nr 261, poz. 2603, ze zm.), wskazał przesłanki umożliwiające zwrot nieruchomości i wymagające ustalenia, że w okresie 7 lat od dnia kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna rozpoczęto prace związane z realizacją celu, a po drugie, gdy upłynęło ponad 10 lat od dnia, którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna – czy cel ten został zrealizowany. Dla postępowania o zwrot nie m natomiast znaczenia dalsze wykorzystanie nieruchomości, jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany. Działki nr 4208/2 i 4208/3 o łącznej powierzchni 30 a 91 m² zostały nabyte od T. Sz. aktem notarialnym z 1978 r. jako niezbędne pod plac ćwiczeń dla wojska. Z treści decyzji zatwierdzającej miejsce i warunki realizacji inwestycji oraz załącznika graficznego stanowiącego integralną część decyzji wynika, że wymieniona inwestycja obejmowała teren placu ćwiczeń zaznaczony jest linią koloru czerwonego oraz dodatkowy teren do wywłaszczenia na drogę do odciętych upraw rolnych zaznaczony linią koloru zielonego. ). Formalne przekazanie terenu obejmującego m. in. przedmiotowe działki dla Wojskowego Rejonowego Zarządu Kwaterunkowo-Budowlanego, pod plac ćwiczeń dla wojska nastąpiło w 1978 r. na podstawie decyzji Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami z dnia [...] września 1978 r. Ponadto w wyniku przeprowadzonej przez organ I instancji wizji na gruncie z udziałem stron stwierdzono, że działka nr 5960, do której weszła dawna działka 4208/3 wchodzi w skład terenu wojskowego, na którym urządzony został plac ćwiczeń a działka nr 5961/1, do której weszła dawna działka 4208/2 stanowi drogę utwardzona do terenu wojskowego oraz do ogródków działkowych i okolicznych pól. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia odwołania. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył Z. Sz., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odwołał się przy tym do swojego stanowiska wyrażonego w odwołaniu skierowanym do Wojewody. Podkreślił, iż zaskarżona decyzja nie uwzględnia bardzo ważnego faktu, że to co odnosi się do działek nr 5960 i 5961/1 w całości , nie ma zastosowania do części, którą stanowią dawne działki 4208/2 i 4208/3. W konsekwencji niezbędność przedmiotowych działek do celów wymienionych w akcie notarialnym i wykorzystanie zgodne z przeznaczeniem nie miały w przedmiotowej sprawie miejsca, co potwierdza protokół z oględzin nieruchomości z dnia 7.11.2005 r. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawarta w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na częściowe uwzględnienie. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o jaki ubiegał się skarżący wraz ze swoją siostrą R. K., możliwy jest w przypadku uznania takiej nieruchomości lub jej części za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami w art. 137 ust. 1 określają przesłanki uznania nieruchomości za zbędną. Może to nastąpić wyłącznie w 2 przypadkach: 1) kiedy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna , nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia albo 2) kiedy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W przedmiotowej sprawie cel wywłaszczenia wskazano w akcie notarialnym z dnia 24 czerwca 1978 r., mocą którego T. Sz. zbył działki nr 4208/2 i 4208/3 położone w P. na rzecz Skarbu Państwa jako niezbędne "pod plac ćwiczeń dla wojska". W akcie tym powołano się na decyzję Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli z dnia [...] lipca 1977 r., która przewidywała przeznaczenie działki 4208/3 na plac ćwiczeń, natomiast działki 4208/2 na drogę dojazdową "do odciętych upraw rolnych". W ocenie Sądu zrealizowanie celu wywłaszczenia na działce nr 4208/3, wchodzącej obecnie w skład działki 5960 nie budzi wątpliwości. Potwierdzają to akta sprawy – zwłaszcza protokół oględzin i rozprawy administracyjnej oraz dokumenty. Wskazują one jednoznacznie, że teren przeznaczony pod plac ćwiczeń dla wojska zgodnie ze wspomnianą decyzją z [...].07.1977 r. został przekazany Ministerstwu Obrony Narodowej protokołem z dnia 26 października 1978 r., a więc 4 miesiące po podpisaniu aktu notarialnego i od tego czasu jest użytkowany zgodnie z celem wywłaszczenia. Wynika to z decyzji Starosty z [...] stycznia 2001 r. zmieniającej poprzednie decyzje dotyczące przekazania nieruchomości w nieodpłatne użytkowanie Wojskowemu Rejonowemu Zarządowi Kwaterunkowo-Budowlanemu i oddającej w trwały zarząd m. in. działkę nr 5960 Ministerstwu Obrony Narodowej- Rejonowemu Zarządowi Infrastruktury, w której stwierdzono, że od czasu protokolarnego przekazania w 1978 r. nieruchomości te użytkowane są zgodnie z celem przekazania. Potwierdzają to również pisma Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr 3489 (k. 42 i 43 akt sądowych) oraz wyjaśnienia przedstawicieli Rejonowego Zarządu Infrastruktury złożone na rozprawie przed Sądem, którzy stwierdzili, że na terenie placu ćwiczeń wybudowane zostały strzelnica oraz tor przeszkód, a pozostałej części teren pozostaje w naturalnym ukształtowaniu, co jest niezbędne aby mógł spełniać rolę placu ćwiczeń. Biorąc pod uwagę specyfikę przeznaczenia wywłaszczonego terenu, zasadnicze znaczenie w sprawie ma zatem nie sposób zagospodarowania, ale faktyczne wykorzystywanie działki oznaczonej w czasie wywłaszczenia jako 4208/3, a obecnie wchodzącej w większy kompleks gruntów – oznaczonych jako dz. 5960. Podkreślić przy tym należy, że wykorzystywanie przedmiotowej nieruchomości pozostaje niezmienione od 1978 r., tj. od czasu wywłaszczenia i przekazania terenu stronie wojskowej. W zakresie wyżej wymienionej działki Sąd zatem skargi nie uwzględnił, uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną a wydaną decyzję w tej części – za odpowiadającą prawu. Sąd dopatrzył się natomiast naruszenia przepisów postępowania – art. 7, 77 § i 80 k.p.a. w zakresie dotyczącym działki nr 4208/2, stanowiącej obecnie część działki nr ewid. 5961/1. Przede wszystkim wątpliwości budzi stan prawny tej nieruchomości, która według wypisu z ewidencji gruntów stanowi drogę i pozostaje własnością Skarbu Państwa. Z akt sprawy wiadomo jedynie, że w stosunku do tej działki odmówiono MON – Rejonowemu Zarządowi Infrastruktury ustanowienia trwałego zarządu – decyzją Starosty z [...] lutego 2001 r., w której stwierdzono, że wymienione w niej działki nie zostały nabyte dla potrzeb wojska, a ówczesny właściwy organ ds. gospodarki gruntami nie przekazał ich w zarząd stronie wojskowej. Organy orzekające w sprawie nie ustaliły w czyim zarządzie pozostaje droga i nie dopuściły zarządcy do udziału w postępowaniu, nie ustaliły także jaki jest charakter tej drogi i kiedy została ona urządzona. Przyjęcie, że droga jest częściowo wykorzystywana przez wojsko nie dawało zdaniem Sądu podstawy do automatycznego uznania, ze brak jest przesłanek do zwrotu dawnej działki 4208/2. W postępowaniu ponownym rzeczą organu będzie uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym wyżej kierunku, ze zwróceniem szczególnej uwagi na okoliczność, że przy ustalaniu zbędności lub jej braku organy są związane celem określonym w umowie przejmującej własność wywłaszczonego. Dopiero wówczas możliwe będzie ustalenie, czy nie zachodzą przesłanki zwrotu z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stwierdzone naruszenie przepisów postępowania Sąd uznał za mogące mieć istotny wpływ na wynika sprawy i z tego względu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w części dotyczącej odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako cześć działki ewidencyjnej nr 5961/1. Oddalenie skargi w pozostałym zakresie nastąpiło na podstawie art. 151 P.p.s.a. Z uwagi na negatywny charakter zaskarżonej decyzji, która nie przyznaje żadnych praw i obowiązków Sąd odstąpił od określenia czy i w jakim zakresie decyzja ta nie może być wykonana (art. 152 P.p.s.a.). Wobec faktu, iż skarżący zrezygnował z uprawnienia do żądania zwrotu kosztów sądowych, Sąd w oparciu o art. 200 w zw. z art. 210 § 1 P.p.s.a. nie orzekł w tym zakresie.