II SA/Rz 578/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata A. G. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/. II SA/Rz 578/16 UZASADNIENIE Wnioskiem z 18.08.2015 r. MJ zwrócił się do Starosty [...] o udzielenie "stypendium dla osób uczących się". Uzasadniając zgłoszone żądanie wskazał, że w chwili obecnej odbywa karę pozbawienia wolności, jednak Zakład Karny w [...], w którym przebywa nie finansuje pomocy związanej z edukacją osadzonych. Wskazał również, że chciałby uczyć się języka angielskiego i języka niemieckiego, wobec czego zwraca się z prośba o wskazanie mu placówki oświaty, która umożliwiłaby mu naukę w sposób indywidualny i korespondencyjny. Decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] Starosta [...] odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, jednakże rozstrzygnięcie to zostało uchylone w postępowaniu odwoławczym, a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...]. Zdaniem organu odwoławczego, przy rozstrzyganiu sprawy organ I instancji wziął pod uwagę wielość wyroków skazujących, popełnienie przestępstw z winy umyślnej, ocenę postawy wnioskodawcy zawartą w postanowieniu o odmowie przedterminowego zwolnienia oraz niezrealizowanie ustalonego programu usamodzielniania. Niemniej organ winien ustalić również sytuacje życiową odwołującego, ocenić realne postępy w resocjalizacji i nauce, a w konsekwencji stwierdzić, czy przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki jest uzasadnione. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...], Starosta [...], działając na podstawie art. 89 ust. 2 oraz ust. 7 pkt 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1583 z późn. zm.) – dalej: "u.p.s.", odmówił przyznania MJ pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Organ wskazał, że decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] Starosta przyznał MJ pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki w okresie od 1 września 2011 r. do 31 sierpnia 2012 r., jednakże z uwagi na zaprzestanie nauki przez wnioskodawcę, pomoc ta została zawieszona. Ustalono, że MJ był uczestnikiem trwającego 20 miesięcy kursu "Angielski dla początkujących" Europejskiej Szkoły Kształcenia Korespondencyjnego sp. z o.o. w [...], jednakże po dwóch miesiącach, w dniu 8 grudnia 2015 r. złożył rezygnację. Wnioskodawca w toku postępowania przedstawił druk ESKK sp. z o.o. o dokonanej w dniu 2 października 2015 r. wpłacie kwoty 101,60 zł za pakiet lekcyjny. Z informacji zawartej na ww. druku wynika, że cena pierwszego pakietu lekcyjnego wynosi 92,50 zł, zaś kolejnych 67,50 zł miesięcznie. Zdaniem organu, w ustalonych okolicznościach sprawy, brak było podstaw do uwzględnienia wniosku MJ. Zgodnie bowiem z art. 89 ust. 2 u.p.s., przesłanką udzielenia pomocy jest konieczność kontynuowania nauki, zaś w myśl art. 89 ust. 7 pkt 5 u.p.s. pomocy takiej można odmówić, gdy osoba usamodzielniana została skazana prawomocnym wyrokiem za popełnienie przestępstwa z winy umyślnej. Wnioskodawca został skazanymi wieloma wyrokami za przestępstwa popełnione umyślnie, zaś przy rozstrzyganiu sprawy wzięto dodatkowo pod uwagę postawę skazanego scharakteryzowaną w postanowieniu o odmowie warunkowego przedterminowego zwolnienia. Ponadto wnioskodawca ma zasądzone alimenty na rzecz dziecka, co wskazuje na brak dowolnego wykonywania powyższego zobowiązania. Co rownież istotne, pomoc na kontynuowanie nauki jest kwotą stała i wynosi 516,60 zł, natomiast miesięczny kurs korespondencyjny języka angielskiego wynosi 67,50 zł i koszt ten nie zwiększy się znacząco przy uwzględnieniu potrzeby zakupy długopisów i zeszytów, które mogą być pomocne w nauce. MJ złożył odwołanie od tej decyzji. Podał, że zrezygnował z kursu języka angielskiego gdyż nie posiadał środków finansowych na kontynuowanie nauki. Karę pobawienia wolności odbywa w systemie programowego oddziaływania i ukończył prawie wszystkie postępy resocjalizacyjne. Tym samym ocena jego resocjalizacji jest zadowalająca, a na potwierdzenie powyższego organ winien wystąpić ze stosownym wnioskiem dowodowym do Zakładu Karnego, czego rozpatrując sprawę nie uczynił. Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2016 r. W jej motywach Kolegium powołało się na wyrok łączny Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2014 r., [...], utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w [...],[...] z dnia [...] grudnia 2014 r., którym MJ został skazany na kary łączne pozbawienia wolności za przestępstwa umyślne. Zdaniem organu odwoławczego wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a kwestionowana odwołaniem decyzja, jako przekonywująca pod względem faktycznym i prawnym, jest ich logiczną konsekwencją. Decyzja organu I instancji nie nosi przy tym cech dowolności, mieszcząc się w granicach uznania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, MJ wniósł o poddanie kontroli Sądu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Zdaniem skarżącego organy wydały kwestionowane rozstrzygnięcie na podstawie wadliwie ustalonego stanu faktycznego sprawy. W toku postępowania nie uzyskano bowiem informacji z Zakładu Karnego na okoliczność przyznanych skarżącemu nagród oraz osiąganych postępów w resocjalizacji. Skarżący podniósł również, że zadłużenie alimentacyjne powstało w czasie jego pobytu w Zakładzie Karnym, a mimo podjętych starań nie może znaleźć zatrudnienia podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Podkreślił, że nie posiada środków finansowych na naukę, wobec czego był zmuszony złożyć rezygnację z kursu, niemniej wykazuje wolę dalszego uczenia się. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach sądowej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja takich wad i uchybień nie zawiera, a zatem skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Dotyczy ona decyzji odmawiającej przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.) pomoc taka przysługuje osobie pełnoletniej opuszczającej dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii zapewniający całodobową opiekę i młodzieżowy ośrodek wychowawczy – zwanej "osobą usamodzielnianą". W przepisie tym obok pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki przewidziano też inne formy pomocy zarówno pieniężnej (pomoc na usamodzielnienie - art. 88 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), jak i niepieniężnej (np. pomoc w uzyskaniu mieszkania, zatrudnienia czy w formie rzeczowej - na zagospodarowanie – art. 88 ust. 1 pkt 3-5). W art. 88 ust. 1 u.p.s. wskazano również, że pomoc w nim przewidziana ma na celu życiowe usamodzielnienie "osoby usamodzielnianej" i jej integrację ze środowiskiem. W świetle powyższego warunkiem przyznania pomocy osobie usamodzielnianej jest opuszczenie przez nią jednej z wyszczególnionych w ww. przepisie placówek zapewniających utrzymanie, bowiem katalog tych placówek jest katalogiem zamkniętym. Z akt sprawy wynika, że skarżący był uprzednio wychowankiem Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w [...] i decyzją Starosty [...] z dnia [...] września 2011 r. otrzymał pomoc na kontynuowanie nauki, która z uwagi na zaprzestanie nauki została zawieszona. Dodać też trzeba, że w u.p.s. zawarte są również inne ograniczenia normujące przyznawania pomocy na kontynuowanie nauki w ramach pomocy dla osób usamodzielnianych, np. wymóg aby skierowanie wnioskodawcy na pobyt całodobowy w jednej z placówek zapewniających całodobową opiekę nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu (art. 88 ust. 2 u.p.s.), wnioskodawca przebywał w takiej placówce co najmniej rok (art. 88 ust. 3 u.p.s.), kontynuował naukę zgodnie z indywidualnym programem usamodzielniania (art. 89 ust. 2 u.p.s.), spełniał kryterium wiekowe (art. 89 ust. 3), czy dochodowe (art. 89 ust. 5 u.p.s). W art. 89 ust. 7 u.p.s. ustawodawca wskazał fakultatywne podstawy odmowy przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. W ustępie tym w pkt 5 przewidziano przypadek skutkujący możliwością odmowy przyznania pomocy, gdy osoba usamodzielniana została skazana prawomocnym wyrokiem za popełnienie przestępstwa z winy umyślnej. Przepis ten pozostaje w związku z art. 89 ust. 10 u.p.s., który nakazuje zawieszenie pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki w przypadku, gdy przeciwko osobie usamodzielnianej wszczęto postępowanie karne o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, do czasu zakończenia postępowania. Przepisy te jednoznacznie wskazują, że ustawodawca ograniczył pomoc dla osób usamodzielnianych, które weszły w konflikt z prawem i zostały skazane za popełnienie przestępstwa z winy umyślnej. W sytuacji skarżącego przesłanka z art. 89 ust. 5 u.p.s. niewątpliwie zaistniała –został on bowiem skazany za popełnienie przestępstw umyślnych – m. in. z art. 158 § 1 Kodeksu karnego (k.k.) – (udział w bójce lub pobiciu), art. 157 § 2 k.k. (uszkodzenie ciała do 7 dni) i art. i 281 k.k. (kradzież z użyciem przemocy), a wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2014 r., [...], utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w [...],[...] z dnia [...] grudnia 2014 r., zostały mu wymierzone kary łączne 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, 8 miesięcy pozbawienia wolności, 1 roku i 1 miesiąca pozbawienia wolności oraz 7 miesięcy pozbawienia wolności. Skarżący aktualnie odbywa te kary w Zakładzie Karnym w [...], odbywał je także w dacie wydania zaskarżonej decyzji i jak wynika z pisma Dyrektora ZK (k. 122 akt administracyjnych) przewidywany koniec kary przypada na dzień 20.07.2017 r. Biorąc te okoliczności pod uwagę Sąd stwierdza, że w odniesieniu do skarżącego ma zastosowanie art. 13 ust. 1 u.p.s. Przepis ten jest jedną z regulacji ogólnych zawartych w u.p.s. Stanowi on, że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, poza wyjątkiem dotyczącym odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. Regulacja ta wyłącza w ogóle możliwość udzielenia wnioskodawcy wszelkich świadczeń pomocy społecznej, jeżeli osoba ta odbywa karę pozbawienia wolności, nie pozostawiając tej kwestii uznaniu organu administracji. Jest to zgodne z założeniami u.p.s., gdyż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Osoba odbywająca karę pozbawienia wolności, chociaż osadzona przymusowo w zakładzie karnym, ma jednak zapewnione podstawowe potrzeby bytowe jak wyżywienie, ubranie czy miejsce pobytu. Z regulacji tych wynika ponadto, że art. 89 ust. 5 u.p.s. znajduje zastosowanie do wszystkich tych przypadków, w których osoba usamodzielniana została skazana prawomocnym wyrokiem za popełnienie przestępstwa z winy umyślnej ale na inną karę niż kara pozbawienia wolności, bądź też odbyła już karę pozbawienia wolności, a skazanie nie uległo zatarciu. Art. 13 ust. 1 u.p.s. stosuje się natomiast do wszystkich osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej, który odbywają karę pozbawienia wolności, niezależnie od rodzaju przestępstwa. W przypadku skarżącego podstawę odmowy przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki powinien zatem stanowić art. 13 ust. 1 u.p.s., który ma charakter obligatoryjny, wyłączający możliwość uznania administracyjnego. Zaistnienie przesłanki z art. 13 ust. 1 u.p.s. skutkuje bowiem z woli ustawodawcy odmową przyznania prawa do wszelkich świadczeń z pomocy społecznej, w tym także pomocy na kontynuowanie nauki, która zgodnie z art. 36 pkt 1 lit. f) u.p.s. jest jednym ze świadczeń. Z tego też względu nie są zasadne zarzuty skargi dotyczące braku uwzględnienia przez organy zachowania skarżącego w Zakładzie Karnym czy postępów w jego resocjalizacji. Pominięcie art. 13 ust. 1 u.p.s. przez organy wydające decyzje w sprawie stanowi natomiast w ocenie Sądu naruszenie przepisów prawa materialnego, które jednak nie miało wpływu na wynik sprawy. Zaskarżonym rozstrzygnięciem odmówiono bowiem skarżącemu przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki i taka sama decyzja zapadłaby w oparciu o art. 13 ust. 1 u.p.s., a w związku z tym zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. brak jest podstaw do uchylenia decyzji w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, Sąd oddalił skargę działając na podstawie art. 151 P.p.s.a.