II SA/Rz 580/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania prawa własności działek leśnych postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Ł. B. wezwana wspólnie z M. F. do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od wniesionej przez nie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (urzędowy formularz PPF) z dnia 6 sierpnia 2009 r. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych (wcześniej, w dniu 3 sierpnia 2009 r. został opłacony przez skarżące wpis od skargi). Wg uzasadnienia wniosku skarżąca zamieszkuje sama, ze względu na problemy zdrowotne leczy się. Na utrzymanie domu przeznacza co miesiąc 400 zł. a na "kupowanie" 100 zł. Wg zawartego we wniosku oświadczenia majątek skarżącej obejmuje drewniany dom oraz nieruchomość rolną. Źródło jej utrzymania stanowi renta w wysokości 900 zł. Skarżąca wezwana do uzupełnienia braków formalnych wniosku PPF i złożenia dodatkowego oświadczenia wyjaśniła, iż jej dom liczy ok. 40 m² powierzchni, ma 4 ha pola na którym kosi trawę, podana kwota renty, tj. 900 zł. jest kwotą netto, nie korzysta z pomocy społecznej, oprócz leków na zakup których przeznacza 100 zł. kupuje także żywność i opał. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Mimo że informacje udzielone przez skarżącą w wyniku skierowanego do niej wezwania nie wyjaśniały w precyzyjny sposób wszystkich kwestii, o które została ona wezwana w piśmie o usunięcie braków formalnych wniosku PPF i złożenie dodatkowego oświadczenia (m.in. posiadania innych nieruchomość niż rolna i dom, dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej) uznano, iż nie stoi to na przeszkodzie do merytorycznego załatwienia wniosku (skarżąca udzieliła informacji co do wszystkich istotnych okoliczności dot. jej sytuacji materialno – bytowej, a drobne braki w tym zakresie można uzasadnić jej nieporadnością i niezrozumieniem wezwania; tłumaczy to chociażby jej stwierdzenie we wniosku PPF "nie umiem napisać dokładnie ile kosztuje mnie dokładnie gaz prąd podatek rolny telefon"). Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Ł. B. warunku tego nie spełniła. Dokonana na podstawie powyższych informacji ocena możliwości poniesienia przez Ł. B. związanych ze sprawą kosztów sądowych nie wykazuje związanego z ich opłaceniem zagrożenia dla jej koniecznego utrzymania. Oprócz powoływania się na sytuację osobistą i ponoszone na utrzymanie wydatki skarżąca nie wykazała, z jakim uszczerbkiem w tym utrzymaniu wiązałoby się dla niej opłacenie tych kosztów i jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mogłaby przez to zaspokoić. Nie zostały ujawnione przez nią również żadne szczególne okoliczności, które wpływałyby na nadmierne obciążenie jej domowego budżetu. Skarżąca ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a środki finansowe jakimi dysponuje pozostają do jej wyłącznej dyspozycji. Pobierane świadczenie rentowe, chociaż może nie należy do wysokich, niewątpliwie pozwala na zaspokojenie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych jednej osoby. Do potrzeb takich w przypadku skarżącej należą przede wszystkim wydatki na utrzymanie domu, leczenie i zakup żywności, chociaż ta ostatnia pozycja nie została przez skarżącą określona kwotowo (pewne wątpliwości może budzić także wskazana jako miesięczne koszty utrzymania domu kwota 400 zł., zwłaszcza że koszty te odnoszą się tylko do 1 osoby i domu o bardzo małej powierzchni). W tym względzie należy jednak zauważyć, iż skarżąca jest właścicielką stosunkowo znacznej nieruchomości rolnej, co abstrahując od wymiaru finansowego umożliwia uzyskanie z niej pewnych pożytków w naturze, ograniczając tym samym wydatki na żywność. Skarżąca nie wskazała w sposób jednoznaczny czy uzyskuje jakiekolwiek korzyści z tej nieruchomości, niemniej dla potrzeb decydowania o przyznaniu prawa pomocy zasadnicze znaczenie ma sama potencjalna możliwość ich uzyskania czy to poprzez jej uprawę, przekazanie w dzierżawę, czy pozyskanie dopłat rolniczych. W związku z powyższym brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec skarżącej wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, co potwierdza postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04. Możliwość opłacenia tych kosztów musi być odnoszona do potrzeb naprawdę niezbędnych, a nie do wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których osoba wnioskująca ma obowiązek poczynienia oszczędności; granice wyznaczają konieczne koszty utrzymania i wiążący się z ich przekroczeniem uszczerbek, którego w przypadku Ł. B. nie stwierdzono. O tym, że możliwość poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych w sprawie jest całkowicie realna bez powodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu przekonuje także fakt, iż w sprawie mimo wszystko został już opłacony przez nią i M. F. wpis od skargi. Mimo że adres na dowodzie wpłaty wskazuje miejsce zamieszkania M. F., nie zmienia to faktu, iż jego zapłata obciążała solidarnie obydwie skarżące i bez znaczenia jest, która z nich w całości lub w jakich proporcjach wspólnie go opłaciły. Opłacenie wpisu od skargi minimalizuje jednocześnie koszty sądowe, które mogą obciążać Ł. B. w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należą opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz w przypadku wnoszenia skargi kasacyjnej wpis od niej – obydwie opłaty po 100 zł. Ich jednorazowe uiszczenie - przy stałych dochodach - z pewnością nie doprowadzi do powstania uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu. W tej sytuacji przyznanie skarżącej prawa pomocy tak w pełnym wnioskowanym przez nią zakresie jak i w jego części prowadziłoby do nadużycia tej instytucji, która z racji finansowania ze środków publicznych poddana jest szczególnym wymaganiom i ma zastosowanie do sytuacji wyjątkowych. Ubocznie należy zwrócić uwagę na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącej (skarżącym) będzie przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem Ł. B. nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.