II SA/Rz 580/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Robert Sawuła Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 10 marca 2010 r. sprawy ze skargi M. F., S. B., A. B., P. B., A. B. oraz E. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności działek leśnych -skargę oddala- II SA/Rz 580/09 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] maja 2009r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej SKO) po rozpatrzeniu odwołania Ł. B. i M. F. utrzymało w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] stycznia 2009r. nr [...] odmawiającą przeniesienia na ich rzecz prawa własności działek nr 1425,1430/1 położonych w N. gmina C. W podstawie prawnej SKO podało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1060r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – zwana dalej w skrócie k.p.a.) oraz art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. nr 50, poz. 219 ze zm. zwana dalej w skrócie u.s.r.). Pełnomocnik wnioskodawczyń w odwołaniu zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 k.p.a. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji do ponownego rozpatrzenia ewentualnie o wydanie decyzji reformatoryjnej zgodnie z treścią wniosku o nieodpłatne przekazanie własności gruntu. Skarżące stwierdziły, że organ winien dokładnie ustalić zaszłości faktyczne i dokonać prawidłowego prawnego ich zakwalifikowania, do czego obliguje art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. i powołały orzecznictwo sadów administracyjnych. Zarzuciły, że organ pierwszej instancji nie ustalił zasadniczej okoliczności sprawy, bo nie odpowiedział, jaką część gruntu przydzielono F. Ś. (gdzie się znajduje) na skutek przekazania gospodarstwa rolnego i czy wnioskodawczynie spełniły warunki określone w art. 118 ust. 2a u.s.r. Z tych przyczyn wydanie decyzji wymaga przeprowadzenia postępowania w znacznej części. Skarżąca M. F. w uzupełnieniu odwołania w piśmie z dnia [...] lutego 2009r. podała, że gospodarstwo rolne zabrane w zamian za rentę było zabudowane budynkami w doskonałym stanie, które zostały bezprawnie zabrane przez Skarb Państwa bez odszkodowania; Państwo bezprawnie zabrało ogromny obszar cennego lasu, co stanowi wystarczającą przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji z 1977r.; decyzja o przekazaniu gospodarstwa rolnego wydano na skutek przymusu Państwa, chociaż F. Ś. się nie zgadzał, nie miał wieku emerytalnego. Wniosła o wnikliwe rozpatrzenie sprawy i rozważenie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z 1977r. i 1979r. Za istotne uznała ustalenie siedliska, bo za nie powinna być przyznana rekompensata, choćby jednej działki leśnej, której dotyczy spór. Agencja Nieruchomości Rolnych wyceniła koszt działki niewspółmiernie do jej wartości. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że na podstawie decyzji Naczelnika Gminy w C. z dnia [...] kwietnia 1977r. nr [...] przejęto na własność Państwa w zamian za rentę gospodarstwo rolne bez zabudowań o łącznej powierzchni 7,90 ha w tym 1,68 gruntów leśnych położonych w N. gmina C. stanowiące własność F. Ś. W pkt 3 decyzji stwierdzono, że F. Ś. przysługuje prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu rolnego o pow. 0,50 ha, która zostanie mu przydzielona po wykonaniu decyzji. Działki nr 1430, 1431, 1425 między innymi ujawniono w ewidencji gruntów, gdzie jako władający gruntem wpisany był Okręgowy Zarząd Lasów Państwowych w K., Państwowe Gospodarstwo Leśne Nadleśnictwo S. Zgodnie z art. 118 ust. 1 u.s.r. osobie przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia o pow. niezbędnej do korzystania z tych budynków. Stosownie do art. 118 ust. 2a u.s.r. z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 i ust. 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. W rozpoznawanej sprawie osobą uprawnioną był F. Ś., który zmarł [...].09.1991r. Wnioskodawczynie są córkami nieżyjącego A. Ś. – brata uprawnionego, co oznacza iż nie są zstępnymi uprawnionego, o którym mowa w art. 118 ust. 2a u.s.r. Zstępny to pojęcie, które oznacza każdego kolejnego potomka tej samej osoby to jest dziecko, wnuka, prawnuka itd. Osoby te są spokrewnione ze sobą w linii prostej Roszczenia przewidziane w art. 118 u.s.r. nie mogą być interpretowane rozszerzająco, gdyż z woli ustawodawcy mają zaspokoić interesy osoby uprawnionej, bądź zstępnych osoby uprawnionej, a nie osób trzecich. W skardze do Sądu skarżące Ł. B. i M. F. zarzuciły nierozpoznanie sprawy i ich stanowiska w dostatecznym stopniu, co powoduje konieczność przeprowadzenia postępowania po raz kolejny i wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie kosztów postępowania. Brak skrupulatności w działaniu organów spowodował, że decyzje obydwu instancji winny być uchylone. Zarzut niewyjaśnienia stanu faktycznego podniesiony w odwołaniu nadal jest aktualny. Organ drugiej instancji winien wskazać dowody, na których się oparł oraz dowody, którym odmówił waloru wiarygodności, przynajmniej w zakresie stopnia spokrewnienia wnioskodawczyń. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W replice, pełnomocnik skarżących zaznaczył, że skarżące wbrew stanowisku SKO posiadają legitymację do wystąpienia z wnioskiem o nieodpłatne przekazanie prawa własności działek nr 1425 i 1430/1, bo przepis art. 934 § 1 Kodeksu cywilnego, po zmianach, które weszły w życie 28 czerwca 2009r. znacznie rozszerzył możliwość powoływania do spadku osób, gdyż w braku zstępnych małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy cały spadek przypada dziadkom spadkodawcy: dziedziczą oni w częściach równych. Kodeks cywilny reguluje w pierwszej kolejności dziedziczenie ustawowe i określa grupy spadkobierców ustawowych, które kolejno dochodzą do dziedziczenia po spadkodawcy. Z art. 64 Konstytucji RP wynika, że prawo dziedziczenia jest prawem podmiotowym ściśle powiązanym z prawem własności. Prawo własności nie może wygasać z chwilą śmierci osoby fizycznej, lecz winno trwać nadal, co zakłada przejście na spadkobierców. Spadkodawca nie zdecydował o losach majątku, co nie przesądza o przejściu prawa własności na podmiot publiczny. Skarżące jako dzieci A.. Ś., brata F. Ś., który zmarł bezdzietnie uzyskują statut spadkobierców i są uprawnione do występowania z wnioskiem o nieodpłatne przekazanie im własności nieruchomości. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2009r. sygn. akt II SA/Rz 580/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zawiesił postępowanie sądowe ze względu na śmierć skarżącej Ł. B. i konieczność ustalenia następców prawnych. Pełnomocnik M. F. w piśmie procesowym z dnia 7 grudnia podał imiona i nazwiska oraz adresy następców spadkobierców ustawowych Ł. B. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2010r. o tej samej sygnaturze Sad podjął zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwrócił się do A. B., S. B., P. B., A. B., E. T. o złożenie oświadczenia o popieraniu skargi wniesionej przez Ł. B. w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma pod przyjęciem, że popiera skargę. W wyznaczonym terminie żaden ze spadkobierców (wszyscy powiadomieni) nie złożył przeciwnego oświadczenia, czyli w konsekwencji stali się skarżącymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzje Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 118 ust. 1 u.s.r. osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością: jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków (ust. 2 a art. 118 u.s.r.). Z wyżej cytowanego przepisu wynika, że z wnioskiem o roszczenie wynikające z art. 118 ust. 1 i ust. 2a u.s.r. może wystąpić osoba, od której Państwo przejęło gospodarstwo rolne jak również zstępny osoby uprawnionej, a roszczenie określone w tym przepisie nie rozciąga się na całe gospodarstwo przejęte, lecz ogranicza się tylko do działki, którą przydzielono do użytkowania. Zstępny to pojęcie, które oznacza każdego kolejnego potomka tej samej osoby; jej dziecko, wnuka, prawnuka, itd. czyli osoby spokrewnione w linii prostej. Dodać należy, że wniosek zstępni mogą złożyć dopiero po śmierci osoby uprawnionej, od której nastąpiło przejęcie gospodarstwa rolnego. Wnioskodawczynie to jest M. F. oraz Ł. B. nie są zstępnymi zmarłego F. Ś. Wnioskodawczynie są zstępnymi A. Ś. – brata F. Ś. i w rozumieniu art. 934 Kodeksu cywilnego mogą dziedziczyć prawem zastępstwa w przypadku braku zstępnych. Przepis art. 118 ust. 2a u.s.r. uprawnienie do wstąpienia z wnioskiem o bezpłatne przeniesienie prawa własności przyznał zstępnym uprawnionego, a nie wszystkim następcom prawnym uprawnionego. F. Ś. nie pozostawił zstępnych. Jak wynika ze skróconego aktu zgonu znajdującego się w aktach administracyjnych F. Ś. zmarł w domu pomocy społecznej w G. w 1991r. Z przepisu art. 118 ust. 1 i 2a u.s.r. jednoznacznie wynika, że przyznanie na własność działki może nastąpić w przypadku, gdy tej osobie przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego państwu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1977r. Nr [...] Naczelnik Gminy w C. orzekł o przejęciu na własność państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego F. Ś. w zamian za rentę. W decyzji tej organ w pkt 3 przyznał F. Ś. prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki gruntu rolnego o pow. 0,50 ha, która miała zostać przydzielona po wykonaniu przedmiotowej decyzji. Wnioskodawczynie we wniosku nie domagają się własności działki rolnej o pow. 0,5 ha, która miała być przekazana do użytkowania uprawnionemu, lecz zwróciły się o przeniesienie na ich rzecz dwóch działek leśnych, które wchodziły w skład gospodarstwa przejętego od F. Ś. Jedna z działek oznaczona nr 1425 o pow. o,43 a , a druga działka nr 1430/1 o pow. 0,74 a. Łączna powierzchnia działek objętych wnioskiem wynosi 1,17ha, podczas, gdy roszczenie wynikające z ustawy i z wielkości powierzchni działki rolnej, jaka miała być przyznana F. Ś. do użytkowania wynosiła 0,50 ha. Zatem wnioskodawczynie nie miały na celu przywrócenia własności użytkowanej nieruchomości, ale jak same znaczyły we wniosku swoistego rodzaju rekompensatę. Z tych przyczyn Sąd za nieuzasadniony uznał zarzut skargi, że organy naruszyły przepisy dotyczące postępowania wyjaśniającego. Wbrew stanowisku skarżących, organ dokonał prawidłowej oceny wniosku, co potwierdza uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargi oddalił.