II SA/Rz 583/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ SO del. Elżbieta Mazur-Selwa Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 września 2014 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej A. G. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi A. G. jest decyzja Wojewody [...] z dnia [..] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, którą wydano w następującym stanie sprawy: Podaniem z dnia 26 sierpnia 2013 r. Z. G. zwrócił się do Wójta Gminy [...] o wymeldowanie z pobytu stałego w O. spod nr [...] H. G. i A. G. podając, że nie mieszkają one pod wskazanym adresem od października 2012 r. Nie posiadają do domu kluczy, a w nim żadnych rzeczy osobistych. Obie przebywają w miejscowości K. [...]. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...], Wójt Gminy [...] orzekł o wymeldowaniu A. G. z pobytu stałego z budynku nr [...] w O., powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993) dalej: ustawą oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) dalej: k.p.a. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca jest właścicielem przedmiotowego budynku i ponosi koszty jego utrzymania. A. G. nie przebywa w budynku, a swoje życie osobiste koncentruje w K., gdzie od przeszło roku zamieszkuje. Pomimo istnienia rozbieżności co do daty opuszczenia domu w O. nie ulega wątpliwości, że nie przebywa w nim w sposób trwały. Strony pozostają ze sobą w konflikcie i to legło u podstaw wyprowadzenia się z domu, przy czym jego opuszczenie nastąpiło pod nieobecność ojca. Żaden z przesłuchiwanych świadków nie potwierdził, że była wobec niej stosowana ze strony Z. G. przemoc. Wiedzę w tym zakresie posiadali oni jedynie z opowiadań zainteresowanej. Natomiast interwencje Policji, na które się powołała A. G., w zdecydowanej większości miały miejsce już po opuszczeniu domu. To zaś ma dowodzić, że opuszczenie budynku było dobrowolne, a strona założyła centrum swoich interesów życiowych w innym miejscu i nosi przez to znamiona trwałego. Organ podkreślił, że ewidencja ludności służy jedynie rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób. Dotyczy zatem kwestii faktycznych, a nie prawnych związanych z danym lokalem. Zainicjowane przez A. G. postępowanie o ochronę naruszonego posiadania nie stanowiło podstawy do zawieszenia postępowania administracyjnego, a z powództwem wystąpiono dopiero w dniu 21 października 2013 r. Jeżeli jednak naruszone posiadanie zostanie przywrócone wówczas strona może ubiegać się o zameldowanie pod określonym adresem, jeżeli spełniony zostanie warunek stałego przebywania w danym lokalu. W odwołaniu A. G. zakwestionowała prawidłowość rozstrzygnięcia, ponieważ nie opuściła domu dobrowolnie. Została z lokalu usunięta siłą, w tym ojciec stosował wobec niej przemoc fizyczną i psychiczną. Uniemożliwiono jej także dostępu do domu poprzez wymianę zamków w drzwiach. Organ nie uwzględnił ponadto dowodów w postaci notatek interweniujących w domu funkcjonariuszy policji. Opisaną na wstępie decyzją Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 15 ust. 2 ustawy, przesłankami wymeldowania z pobytu stałego są opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Opuszczenie takie powinno być faktyczne, trwałe i dobrowolne. W świetle zaś prawidłowych ustaleń organu I instancji nie ulegało wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki do wydania rozstrzygnięcia o wymeldowaniu. Strona ta opuściła przedmiotowy lokal, choć przeprowadzone w sprawie dowody nie pozwoliły w sposób jednoznaczny ustalić, czy miało to miejsce w październiku 2012 r., czy wcześniej, już w 2010 r. Nie ulega jednak wątpliwości, że aktualnie w domu w O. nie przebywa. Zgromadzone dowody wskazują, że wyprowadziła się z domu wraz z matką H. G. pod nieobecność ojca. Aktualnie przebywa w lokalu w K. Wyprowadzenie się było związane z istniejącym konfliktem rodzinnym i u jego podstaw legło co najmniej stosowanie przez ojca przymusu psychicznego. Nie może wejść do budynku wskutek wymiany zamków w drzwiach. Toczy się wprawdzie postępowanie o ochronę naruszonego posiadania na mocy pozwu wniesionego w październiku 2013 r., jednakże dopiero ewentualny wyrok przywracający jej naruszone posiadanie, jeżeli zostanie wyegzekwowany i strona zamieszka w przedmiotowym budynku, będzie mógł stanowić podstawę do ponownego jej zameldowania pod tym adresem. Z decyzją tą nie zgodziła się A. G., wznosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę, w której domaga się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji i orzeczenia o kosztach postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy poprzez nieuprawnione przyjęcie, że opuszczenie lokalu, mimo że nastąpiło na skutek konfliktu z ojcem, który dodatkowo uniemożliwił jej powrót z dziećmi poprzez wymianę zamków w drzwiach, uznać należało za dobrowolne. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że przy ocenie przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu przez osobę konieczne jest ustalenie jej zamiaru, z jakim to nastąpiło przez pryzmat wszystkich towarzyszących okoliczności. Konieczne jest zatem ustalenie sposobu opuszczenia lokalu, miejsca koncentracji interesów życiowych oraz obiektywnej możliwości realizacji woli przebywania w nim. Słusznie więc Wojewoda ustalił, że opuszczenie przez nią przedmiotowego lokalu nastąpiło pod przymusem i nie może ona do niego powrócić z powodu wymiany zamków w drzwiach. Jednak nie zgadza się w wywiedzioną ocenę, że okoliczności te mogą stanowić podstawę do przyjęcia, że opuszczenie przez nią domu miało charakter dobrowolny. Taka ocena zgromadzonego materiału dowodowego miała charakter dowolny. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organy naruszyły przepisy prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniała obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że decyzja o wymeldowaniu (podobnie jak zameldowanie) ma wyłącznie charakter ewidencyjny, czyli rejestrowy. Oznacza tylko i wyłącznie, że strona opuściła dany lokal i w nim nie przebywa przez określony czas, a swoje interesy życiowe koncentruje w innym miejscu. Wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw do lokalu. Zameldowanie nie stanowi tytułu prawnego do lokalu, a wymeldowanie nie oznacza utraty uprawnień do lokalu np. utraty prawa własności. Ustawa nie definiuje, co należy rozumieć pod pojęciem "opuściła miejsce pobytu", jednak ta kwestia posiada bogaty dorobek orzeczniczy. Wskazuje się, że opuszczenie miejsca pobytu powinno mieć charakter dobrowolny. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 lutego 2012 r. wskazał, że obowiązkiem organu jest ustalenie niedopełnienia przez stronę obowiązku wymeldowania w sytuacji faktycznego opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu. Zasadniczo chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Z brzmienia przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie wynika jednak, by w każdym przypadku koniecznym było ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu. Mogą zaistnieć sytuacje, w których nie będzie wymagane ustalenie woli osoby, wobec której prowadzone jest postępowanie o wymeldowanie (II OSK 2398/10; LEX nr 1123128)). Natomiast w wyroku z 22 lutego 2012 r. NSA wyraził pogląd, że rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym dotychczas koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Każda sprawa meldunkowa wymaga indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu i działaniami podejmowanymi przez zainteresowanego po jego opuszczeniu (II OSK 2313/10; LEX 1138138). Naczelny Sąd Administracyjny wyraził również pogląd, że fakt przez osobę wnioskowaną do wymeldowania powództwa o przywrócenie posiadania ma istotne znaczenie w postępowaniu meldunkowym, nie jako zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., lecz jako element stanu faktycznego, który organ administracji ma obowiązek wziąć pod uwagę oceniając zaistnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności (wyrok NSA z 24.02.2012 r.; sygn. akt II OSK 2378/10). Sąd orzekający w tej sprawie podziela przytoczone wyżej poglądy. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się nieuwierzytelnione kserokopie notatek urzędowych funkcjonariuszy Policji z 8 sierpnia 2012 r., 15 grudnia 2012 r. W notatce z dnia 8 sierpnia 2012 r. zawarta jest relacja H. G. matki skarżącej, o tym, że Z. G. - ojciec skarżącej, w domu zachowuje się agresywnie od dłuższego czasu (około 6 lat), ale nie zgłaszała tego na Policję. W ocenie męża przyczyną awantur jest postawa żony, która nic nie robi i długo śpi rano. Natomiast córka A. G. oświadczyła, że ojciec nie pije alkoholu, jednak wszczyna awantury bez powodu i oczekuje aby rodzina żyła pod jego dyktando. Z uwagi na takie zachowanie ojca w 2010 r. wyprowadziła się z domu, ale na prośbę matki wróciła do domu. Ojciec się jednak nie zmienił i nadal traktował źle matkę. Z notatki Policji z dnia 15 grudnia 2012 r. wynika, że A. G. wraz z matką wyprowadziły się w dniu 23 października 2012 r. Okoliczność ta dla Z. G. była przyczyną zakręcenia kaloryferów w niezamieszkałych pomieszczeniach. Córka A. G. oświadczyła, że obawia się zachowania ojca, ale nie umiała tego sprecyzować. Na rozprawie w dniu 1 października 2013 r. potwierdziła, że obawia się zachowania ojca i to było przyczyną wyprowadzenia się z domu w listopadzie 2012 r. Podała, że ojciec wykręcał korki podczas nauki, otwierał okna w zimie, zakręcał kaloryfery, zabierał klucze, aby nie mogła wejść do domu. W domu zostawiła ubrania, książki , komputer i inne rzeczy osobiste. Oświadczyła, że zamierza powrócić do domu, ze względu na fakt, że jest alergikiem, a warunki w jakich obecnie mieszka nie służą jej zdrowiu. Zapowiedziała dochodzenie swoich praw sądem w postępowaniu o ochronę posiadania w trybie art. 344 Kodeksu cywilnego. Ojciec dwukrotnie wymieniał zamki do domu raz w styczniu 2013 r., a potem w sierpniu 2013 r. Po pierwszej wymianie zamków na skutek interwencji Policji otrzymała klucze do domu i w nim przebywała po klika godzin dziennie. Pomimo kolejnej obietnicy ojca, że da jej klucze do domu, do dnia rozprawy ich nie otrzymała. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że A. G. opuściła lokal w budynku nr [...] w O. na skutek konfliktowej sytuacji z ojcem i aktualnie wraz z matką i młodszym bratem zamieszkują w miejscowości K. w wynajętym na czas określony mieszkaniu. Naprowadzone wyżej okoliczności, które w ocenie Sądu wynikają bezspornie z materiału dowodowego, rzeczywiście nie wykluczają dobrowolności opuszczenia lokalu, ale jednak nie z zamiarem opuszczenia go na stałe i koncentracji swojego centrum życiowego w innym miejscu. W rodzinie G. istniała napięta sytuacja między rodzicami (barykadowanie drzwi, wymiana zamków w drzwiach, interwencje Policji), co niewątpliwie przekładało się na ogólną atmosferę i warunki życia w domu. Nieporozumienia w rodzinie zdarzają się i niekiedy małżonek, czy tak jak w rozpoznawanej sprawie córka dla uspokojenia wyprowadziła się czasowo z domu tak jak w 2010r., ale nie oznacza to, że zrobiła to na stałe. Z przedstawionych okoliczności sprawy wynika, że córka cały czas pragnęła kontaktu z domem, gdyż tu się wychowała i jak każde dziecko czuła silną wieź emocjonalną z domem. Nie zmieniło się to po tym jak matka wyprowadziła się z jej młodszym bratem i razem z matką i bratem (na czas pobytu znajomej matki poza granicami Polski) zamieszkała w wynajętym mieszkaniu w K. Zawsze wyrażała chęć do kontaktowania się z domem rodzinnym, a po otrzymaniu kluczy do domu od policjanta, w okresie od lutego do sierpnia 2013 r., po kilka godzin dziennie przebywała w domu. Kategorycznie też oświadczyła, że pragnie powrócić do domu i dała temu wyraz wnosząc powództwo o ochronę posiadania do Sądu Rejonowego [..] w dniu 21 października 2010 r. Ponadto równolegle toczy się sprawa rozwodowa pomiędzy H. G. i Z. G. oraz kilka spraw karnych, co dobitnie potwierdza istnienie głębokiego kryzysu w tej rodzinie. Zeznania świadków są relacjami o usłyszanych sytuacjach, podczas gdy rolą organów administracji publicznej jest przeprowadzenie oceny ustalonego stanu faktycznego sprawy w aspekcie spełnienia przesłanek do wymeldowania określonych w art. 15 ust. 2 ustawy. Wniesienie powództwa powoduje, że koniecznym jest uwzględnienie tej okoliczności przy ocenie przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżąca, czego nie uwzględniły organy obydwu instancji. Organy obydwu instancji skupiły się tylko na fakcie, że skarżąca opuściła lokal w O. [...]. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że nieskorzystanie we właściwym czasie z ochrony posesoryjnej może świadczyć o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę. Dodatkowo Sąd stwierdza, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wewnętrzną sprzeczność, co do oceny zebranego materiału dowodowego, gdyż organ stwierdza, że świadkowie nie potwierdzają faktu przemocy, a dalej organ twierdzi, że A. G. opuściła lokal wskutek konfliktu z ojcem (str. 5 uzasadnienia decyzji organu II instancji). Przyjęcie tezy, że A. G. opuściła lokal na skutek konfliktu z ojcem, powoduje, że błędnie organy obydwu instancji przyjęły spełnienie przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu. W tym zakresie organy naruszyły art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i to w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można też zaakceptować sytuacji, że na skutek konfliktu między rodzicami konsekwencje, w postaci wymeldowania, będą ponosiły dzieci na progu swojego dorosłego życia. Błędna ocena materiału dowodowego jaką przyjęły organy jest podstawą do uwzględnienia skargi na podstawie art. 134 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wobec naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu zebranego materiału, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pomimo faktu, że skarżąca nie zamieszkuje aktualnie w przedmiotowym lokalu, nie pozwala na przyjęcie zaistnienia przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu skutkujące wymeldowaniem ze stałego miejsca zamieszkania z przyczyn wskazanych wyżej. Mając na względzie przedstawiony stan sprawy Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku. Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 200 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie związany oceną prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu po uprawomocnieniu się wyroku. Dodatkowo organ ustali treść orzeczenia, jakie zapadło w postępowaniu o ochronę posiadania, gdyż będzie miało to wpływ na wynik w niniejszej sprawie. Dodatkowym elementem stanu faktycznego będzie ustalenie z jakiego powodu Z. G. przebywał na leczeniu, w czasie gdy skarżąca w październiku 2012 r. wyprowadziła się z domu. Na podstawie ustalonego stanu faktycznego w sposób wyżej opisany oraz wykładni w zakresie dobrowolnego opuszczenia lokalu zawartej w uzasadnieniu wyroku organ wyda decyzje odpowiadającą standardom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a.