II SA/Rz 583/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk NSA Małgorzata Wolska Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2019 r. sprawy ze skargi P. L. Firma Handlowa na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie nakazu przeszkolenia osoby wykonującej prace kierowcy samochodu ciężarowego -skargę oddala- Przedmiotem skargi P.L. prowadzącego Firmę Handlową pod nazwą "[...]" z siedzibą w [....] (dalej: "Skarżący"/"Przedsiębiorca") jest decyzja Okręgowego Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr rej [...] w przedmiocie nakazu przeszkolenia osoby wykonującej prace kierowcy samochodu ciężarowego. Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy zobowiązał Skarżącego do przeszkolenia osób wykonujących pracę kierowcy samochodu ciężarowego do 3,5t na podstawie umowy zlecenia (cztery osoby) w dziedzinie bhp przy wykonywanych pracach, do dnia 15 kwietnia 2019 r. Decyzja nie zawierała uzasadnienia. W odwołaniu Skarżący powołując się na wyjaśnienia zamieszczone na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Pracy zakwestionował nałożony obowiązek. Powołał się ponadto na pismo Departamentu Prawnego GIP znak: [...] dotyczące ww. kwestii i oświadczył, że wydana przez inspektora pracy decyzja pozbawiona jest podstaw prawnych, co przemawia za jej uchyleniem. Okręgowy Inspektor Pracy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: "k.p.a.") i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2018r. poz. 623 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu wyjaśnił, że podczas kontroli przeprowadzonej w dniach [...] i [...] marca 2019 r. u Przedsiębiorcy ustalono, że czterej kierowcy, z którymi zawarto umowy zlecenia na załadunek, rozładunek towaru oraz dostawę do klienta, w zależności od potrzeb zleceniodawcy samochodem ciężarowym do 3,5 t, nie zostali przeszkoleni w dziedzinie bhp w związku z wykonywaniem pracy kierowcy. Organ II instancji wyjaśnił, że przepisy prawa pracy nie określają w sposób szczegółowy wymagań jakie obowiązany jest spełnić podmiot (pracodawca lub przedsiębiorca) zatrudniający osoby na podstawie umów cywilnoprawnych w celu zapewnienia tym osobom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. W odniesieniu do osób zatrudnianych na podstawie umów cywilnoprawnych, a więc osób nie będących pracownikami w rozumieniu Kodeksu pracy, mają zastosowanie przepisy art. 207 § 2, art. 211, art. 2373 § 1, art. 304 oraz art. 3041 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2018 r., poz. 917, dalej: "K.p."). W myśl tych regulacji pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy także osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Wskazane osoby mają obowiązek m.in. znać przepisy i zasady bezpieczeństwa i higieny pracy, brać udział w szkoleniu i instruktażu z tego zakresu oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym. Odnosząc się do przywołanych wyjaśnień zamieszczonych na stronie Głównego Inspektoratu Pracy Organ zauważył, że przywołany cytat stanowi jedynie część wyjaśnień. W dalszej części publikacji wskazano bowiem, że w niektórych sytuacjach realizacja obowiązku zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy powinna być zrealizowana właśnie przez odpowiednie przeszkolenie pracownika w zakresie bhp. Także z powołanego w odwołaniu stanowiska Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy zawartego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2007 r. znak: [...] wynika, że jeżeli rodzaj wykonywanej pracy, stopień zagrożeń związanych z warunkami pracy lub przebiegiem procesów jest tak znaczny, że wskazane jest, aby nawet do doraźnego wykonywania tych prac lub przebywania w tych warunkach były dopuszczane wyłącznie osoby przeszkolone w zakresie bhp, to pracodawca lub inny podmiot organizujący prace może wymagać od osoby, z którą zawiera umowę cywilnoprawną, poddania się szkoleniu. Wówczas osoba ta ma na podstawie art. 211 K.p. obowiązek odbycia takiego instruktażu. Praca kierowcy jest związana z występowaniem szeregu zagrożeń wynikających nie tylko z prowadzenia pojazdu, ale także obsługi codziennej pojazdu, postępowania w przypadku awarii, przewozu ładunku. Ponadto jak wynika z ustaleń dokonanych przez inspektora pracy umowy zlecenie zawarte z osobami wymienionymi w decyzji inspektora pracy obejmowały także wykonywanie załadunku i rozładunku towaru, co jest związane z występowaniem szeregu zagrożeń wynikających min. z rodzaju ładunku oraz sposobu wykonywania pracy. Znajomość obowiązujących w tym zakresie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy jest niezbędna dla zapewnienia bezpiecznych warunków pracy kierowcy, wykonującemu dodatkowo prace załadunkowo-rozładunkowe, bez względu na to na jakiej podstawie jest zatrudniony. Dlatego pracodawca (zleceniodawca) wykonując obowiązki wynikające z art. 207 § 2 jest obowiązany zapewnić, aby osoba zatrudniana w ww. charakterze odbyła przeszkolenie w zakresie bezpieczeństwa i higieny. W skardze Przedsiębiorca zaskarżył decyzję w całości i wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych, zarzucając: 1) przepisów prawa materialnego - art. 304, art. 3041 K.p. przez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że osoby świadczące pracę na podstawie umów innych niż stosunek pracy (umowy zlecenia) muszą być przeszkolone z zakresu bhp i obowiązek ten spoczywa na podmiocie ich zatrudniającym. 2) przepisów prawa procesowego - art. 138 § 2 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji zawartej w nakazie Inspektora Pracy z dnia [...] marca 2019 r. pomimo dokonania przez Organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa i nie określenie wytycznych w zakresie wykładni tych przepisów. W uzasadnieniu podkreślił, że bezwzględny nakaz kierowania na wstępne badania lekarskie czy szkolenia bhp obowiązuje jednak tylko w przypadku umów o pracę. Decyzja o konieczności badań czy szkolenia w przypadku zleceniobiorców należy już do pracodawcy i jest uzależniona od rodzaju wykonywanej pracy i stopień zagrożeń związanych z warunkami pracy. Firma ma prawo wymagać od zleceniobiorcy, aby ten poddał się badaniom lekarskim oraz wziął udział w szkoleniu bhp, ale w żadnym przypadku nie można stwierdzić, że ma taki obowiązek. Kwestie dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy powinna regulować umowa pomiędzy zleceniobiorcą a zleceniodawcą. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. Jest poza sporem, że u podstaw wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie były ustalenia dokonane podczas kontroli przeprowadzonej w dniach [...] i [...] marca 2019 r. u Przedsiębiorcy. Z ustaleń wynikało, że czterech wskazanych z imienia i nazwiska kierowców wykonuje na rzecz Skarżącego, na podstawie umowy zlecenia, pracę polegającą na załadunku, rozładunku towaru oraz dostawie do klienta samochodem ciężarowym do 3,5 t. Kierowcy ci nie zostali przeszkoleni w dziedzinie bhp w związku z wykonywaniem tej pracy. Skutkowało do nałożeniem na Skarżącego obowiązku przeszkolenia tych osób. Natomiast w ocenie Skarżącego z treści obowiązujących przepisów nie wynika taki obowiązek w stosunku do zleceniobiorców. Zatem przedmiotem sporu jest prawidłowość nałożenia na Skarżącego obowiązku, w formie nakazu inspektora pracy, przeszkolenia czterech wskazanych z imienia i nazwiska osób, wykonujących na rzecz Przedsiębiorcy pracę kierowcy samochodu ciężarowego do 3,5 t na podstawie umowy zlecenia. Zagadnienia związane z bezpieczeństwem i higieną pracy osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia reguluje art. 304 § 1 K.p., który nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, o których mowa w art. 207 § 2, osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, a także osobom prowadzącym w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę na własny rachunek działalność gospodarczą. Sposób realizacji obowiązku, o którym mowa w art. 304 § 1 K.p, ustala pracodawca, biorąc pod uwagę miejsce, rodzaj i warunki wykonywania pracy objętej umową. Kwestią wymagająca analizy w przedmiotowej sprawie jest to, czy w ramach szeroko rozumianego obowiązku "zapewnienia" bezpiecznych i higienicznych warunków pracy mieści się obowiązek skierowania zleceniobiorców na szkolenia bhp. W tym celu należy odwołać się do art. 207 § 2 K.p. z którego wynika, że pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany: 1) organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy; 2) zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń; 3) reagować na potrzeby w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki wykonywania pracy; 4) zapewnić rozwój spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym uwzględniającej zagadnienia techniczne, organizację pracy, warunki pracy, stosunki społeczne oraz wpływ czynników środowiska pracy; 5) uwzględniać ochronę zdrowia młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych w ramach podejmowanych działań profilaktycznych; 6) zapewniać wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy; 7) zapewniać wykonanie zaleceń społecznego inspektora pracy. Uszczegółowieniem obowiązków pracodawcy określonych w art. 207 § 2 pkt 1 i 2 K.p. jest art. 237 3 § 2 zd. pierwsze K.p. stanowiący, że pracodawca jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie. Z przepisów tych wynika, że ustawodawca nie nakłada wprost na pracodawcę obowiązku skierowania na szkolenie bhp osób wykonujących na jego rzecz pracę na podstawie umowy zlecenia. Niemniej jednak w ocenie Sądu obowiązek taki pośrednio wyprowadzić można (i należy) z przytoczonych wyżej regulacji. Wynika z nich, że pracodawca powinien podjąć w stosunku do zleceniobiorców czynności mające na celu ochronę ich życia i zdrowia poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Zapewnienie to ma polegać m. in. na zorganizowaniu pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy i zapewnieniu przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a to wymaga przeszkolenia pracownika w powyższym zakresie. Szkolenie bhp w zapewnia zleceniobiorcom zaznajomienie z zagrożeniami środowiska pracy oraz uzyskanie wiedzy na temat przepisów i zasad bhp, jak również umiejętności wykonywania pracy w sposób bezpieczny. Taki kierunek wykładni zacytowanych wyżej regulacji jest zgodny z ich celem, którym jest zapewnienie optymalnej ochrony pracowników, ale także wykonujących pracę zleceniobiorców, w środowisku pracy i wyeliminowanie potencjalnych zagrożeń dla ich życia i zdrowia. Podkreślić w tym miejscu należy, że praca kierowców samochodu ciężarowego do 3,5 t jest związana z występowaniem szeregu zagrożeń wynikających nie z samego kierowania pojazdem, ale przede wszystkim wykonywania zleconych prac załadunku i rozładunku towaru. Znajomość obowiązujących przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy na potrzeby realizacji tych obowiązków umownych jest niezbędna dla zapewnienia bezpiecznych warunków pracy kierowców, bez względu na to jaka umowa jest źródłem obowiązków. Sąd stwierdza, że priorytetową wartością i celem, jaki winien przyświecać pracodawcy jest ochrona życia i zdrowia zleceniobiorców, dlatego przepisy regulujące to zagadnienie winny być wykładane w taki sposób, aby pracodawca (zleceniodawca) wywiązał się z obowiązków wynikających z art. 207 § 2 K.p. Sąd stwierdza, że stosunki pomiędzy zleceniodawcą a zleceniobiorcą reguluje zawarta pomiędzy nimi umowa zlecenia, która może także określać obowiązki i prawa stron dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym kwestie dotyczące ewentualnych szkoleń z zakresu bhp. Nieprzestrzeganie warunków umowy skutkuje odpowiedzialnością cywilnoprawną stron umowy względem siebie. Nie zmienia to jednak faktu, że niezależnie od zapisów umowy, obowiązek skierowania na szkolenie bhp ciąży na pracodawcy/zleceniodawcy z mocy przytoczonych wyżej art. 304 § 1 w zw. z art. 207 § 2 pk 1 i 2 w zw. z art. 237 3 § 2 zd. pierwsze K.p. Uchybienie temu obowiązkowi skutkuje odpowiedzialnością za wykroczenia przeciwko prawom pracownika przewidzianą w art. 283 K.p. Należy zwrócić uwagę, że z mocy art. 211 w zw. z art. 3041 K.p. przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy jest podstawowym obowiązkiem nie tylko pracownika, ale spoczywa także na osobach fizycznych wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, w tym zleceniobiorcach. W szczególności obowiązek ten polega na znajomości przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz uczestnictwie w szkoleniu i instruktażu z tego zakresu oraz poddawaniu się wymaganym egzaminom sprawdzającym (pkt 1), wykonywaniu pracy w sposób zgodny z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stosowaniu się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych (pkt 2). Zatem konkluzja jest taka, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów. Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).