II SA/Rz 583/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 8 marca 2024 r. nr SKO.405.ŚR.493.271.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium") decyzją z 8 marca 2024 r. nr SKO.405.ŚR.271.2024, po rozpatrzeniu odwołania A.S. (dalej: "Wnioskodawczyni"/"Skarżąca"), od decyzji Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz") z dnia 8 lutego 2024 r., znak OPS.510.40.2024 w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że decyzją z 8 lutego 2024 r. Burmistrz odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia kryterium z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, dalej: "u.ś.r.") w brzmieniu obwiązującym 31 grudnia 2023 r. oraz ze względu na przyznane prawo do emerytury po stronie Wnioskodawczyni, jak również z uwagi na możliwość ubiegania się przez osobę niepełnosprawną o świadczenie wspierające. W odwołaniu Wnioskodawczyni zakwestionowała zasadność przesłanki powstania daty niepełnosprawności matki oraz pobierania świadczenia emerytalnego. Wniosła o przyznanie dochodzonego świadczenia ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Kolegium odwołania nie uwzględniło. Wskazało na art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1439, dalej: "u.ś.w."), zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z kolei w świetle art. 63 ust. 3 tej ustawy osoby, o których mowa w ustępie 2., zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obwiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa na zasadach określnych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważność dotychczasowego orzeczenie (...), a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia w terminie 3 miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Wnioskodawczyni nie miała uprzednio przyznanego prawa od świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego nie zachodzi przypadek "kontynuacji" prawa do świadczenia. Wniosek złożony został 15 stycznia 2024 r. co oznacza, że nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z nowym brzmieniem art. 17 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą do ukończenia 18 roku życia. Matka Wnioskodawczyni natomiast liczy 83 lata co w powiązaniu z datą złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (styczeń 2024 r.) oznacza, że prawo nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji nie ma podstaw do stosowania art. 63 i następne ustawy o świadczeniu wspierającym. W skardze Skarżąca zaskarżyła decyzję Kolegium zarzucając naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 24 ust. 2a u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym przez jego błędną wykładnie polegającą na przyjęciu, że z uwagi na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 15 stycznia 2024 r. nie może być przyznane prawo do niego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką podczas gdy okoliczność ta nie powinna w jakimkolwiek zakresie determinować uprawnień w zakresie prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 7, 77 i 107 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, który w konsekwencji doprowadził do błędu w ustaleniach faktycznych i niezasadnego przyjęcia, że w stanie sprawy nie zostały spełnione warunki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na tych podstawach Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy podczas nieobecności Skarżącej. W uzasadnieniu podkreślone zostało, że do 31 grudnia 2023 r. art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewidywał przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą dorosłą. Skarżąca wniosek o przyznaje takiego świadczenia złożyła w dniu 15 stycznia 2024 r. Z kolei art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia, skoro wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został złożony 12 października 2023 r. Skarżąca wskazała również na art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. z których wynika, że przepisy dotychczasowe stosuje się, jeżeli prawo powstało do 31 grudnia 2023 r. W przypadku matki, prawo powstało od 1 października 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o niepełnosprawność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z 15 stycznia 2024 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Do wniosku dołączyła m.in. orzeczenie o niepełnosprawności z 1 grudnia 2023 r. z którego wynika, że matka zaliczona jest do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje; orzeczenie wydano do 31 grudnia 2025 r. Z akt wynika, że 18 stycznia 2024 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy. W tym też dniu Wnioskodawczyni złożyła oświadczenie z którego wynika, że pobiera emeryturę; oświadczyła też, że "do czasu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie będę rezygnowała z emerytury, gdyż tak doradził mi parownik ZUS [...]". W tym stanie sprawy, po zawiadomieniu Wnioskodawczyni w trybie art. 10 § 1 K.p.a., Burmistrz, decyzją z 8 lutego 2024 r., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Jako przyczynę odmowy wskazał na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz z uwagi na fakt, że Wnioskodawczyni pobiera emeryturę. Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium utrzymało w mocy tę decyzję, wskazując na zmianę stanu prawnego z dniem 1 stycznia 2024 r. oraz art. 63 u.ś.w. Decyzja ta stanowi przedmiot skargi. II. Na wstępie wskazać należy na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 w zakresie kierunku interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. W wyroku tym przyjęło, że brak możliwości wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Zatem powołana przez Burmistrza okoliczność (data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki), sama w sobie nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium w tym zakresie nie zajęło stanowiska, co jednak pozostaje bez wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji. III. Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która w art. 43 wprowadziła zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w tym również w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Artykuł 17 uzyskał nową treść, wedle której prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje określonym osobom, jeżeli sprawują one opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd stwierdza, że przy zastosowaniu tego unormowania począwszy od 1 stycznia 2024 r. Skarżąca nie mogła uzyskać dochodzonego świadczenia, bowiem matka, nad którą sprawuje opiekę urodziła się w 1940 r, a zatem nie jest osobą niepełnoletnią, czego wymaga nowe brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednocześnie wskazać należy na przepis art. 63 u.ś.w. zawarty w rozdziale 7 zatytułowanym: "Przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy", w brzmieniu: - ust. 1: W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. - ust. 2: Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. - ust. 3: Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Regulacja zawarta w art. 63 ust. 1 u.ś.w. dopuściła możliwość stosowania już w czasie obowiązywania nowych przepisów o świadczeniu pielęgnacyjnym, a zatem od dnia 1 stycznia 2024 r. unormowań poprzednio obowiązujących stanowiąc, że jest to dopuszczalne wówczas, kiedy prawo do tego świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W celu interpretacji pojęcia "prawo do tego świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." należy zacytować art. 24 ust. 2 u.ś.r., wedle którego prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje w tym miesiącu, w którym wnioskodawca złoży wniosek z wszelką potrzebną dokumentacją. Niewątpliwie podstawowym załącznikiem tego rodzaju wniosku jest orzeczenie dotyczące niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Złożenie więc wniosku z takim dokumentem w określonym miesiącu przesądza o tym, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało właśnie w tym miesiącu – oczywiście, o ile nie wystąpią przesłanki negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (podkreślenie Sądu). Jedną z przesłanek negatywnych, określonych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r., a więc w okresie obowiązywania przepisu stanowiącego podstawę do przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki na osobą pełnoletnią), był fakt ustalenia opiekunowi prawa do emerytury ("Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury"). Ze złożonego przez Wnioskodawczynię w dniu 18 stycznia 2024 r. oświadczenia wynika, że Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury ("do czasu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie będę rezygnowała z emerytury"). Zatem wobec wystąpienia przesłanki negatywnej istniejącej do 31 grudnia 2023 r., Skarżąca nie mogła nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Wobec tego odmawiając Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia Kolegium zasadnie uznało, że warunki z art. 63 u.ś.w. nie zostały spełnione. Skarżąca złożyła bowiem wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego 15 stycznia 2024 r., a zatem prawo do tego świadczenia nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., jak tego wymaga art. 63 ust. 1 u.ś.w. Nie zachodzi także kontynuacja, o której mowa w ustępach 2 i 3 tego artykułu. Skarżąca nie miała bowiem wcześniej przyznanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Stwierdzenia o braku podstaw do przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może podważyć podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 24 ust. 2a u.ś.r. wedle którego, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przepis ten nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie, gdyż stanowi regulację o charakterze procesowym, która wobec jednoznacznego brzmienia art. 63 u.ś.w. nie może "przedłużyć" obowiązywania "starego" prawa materialnego. Reasumując, wobec wystąpienia do 31 grudnia 2023 r. negatywnej przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (pobieranie przez Skarżącą emerytury) i zmiany z dniem 1 stycznia 2024 r. prawa materialnego oraz złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne 15 stycznia 2024 r., brak było podstaw do przyznania dochodzonego świadczenia. Jednocześnie Sąd stwierdza, że organy prowadząc postępowanie nie naruszyły przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "P.p.s.a.). Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.