II SA/Rz 586/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Maria Mikolik WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2024 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 marca 2024 r nr 010070/680/1187538/22 w przedmiocie zmiany wysokości świadczenia wychowawczego – skargę oddala – II SA/Rz 586/24 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi R.T. (dalej: "skarżący") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") z dnia 11 marca 2024 r. nr 010070/680/1187538/2022 o zmianie okresu przyznanego prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: P.T. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej: "k.p.a.") oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r., poz. 810 ze zm. - dalej – "ustawa"). Jak wynika z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy z wnioskiem przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko P.T., na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. wystąpili oboje rodzice. R.T. wniosek złożył 3 lutego 2022 r. dołączając do niego fragment ugody w sprawie opieki nad dzieckiem, wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w [...] z [...] stycznia 2020 r. sygn. akt [...], w którym Sąd w pkt II powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, wskazując, że jej wykonywanie będzie się odbywać naprzemiennie przez rodziców, a miejscem zamieszkania dziecka będzie każdorazowe miejsce jego pobytu, naprzemiennie u każdego z rodziców oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] lipca 2021 r. sygn. akt [...], w którym Sąd orzekł m.in. o poddaniu wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem nadzorowi kuratora. Natomiast matka dziecka, M.Ś. z takim samym wnioskiem wystąpiła 1 lutego 2022 r. W piśmie z 7 czerwca 2022 r. poinformowała, że pomimo zasądzonej opieki naprzemiennej nad dzieckiem, od lipca 2021 r. całość kosztów utrzymania dziecka ponosi sama, bowiem ojciec dziecka nie sprawuje opieki nad dzieckiem w sposób naprzemienny. Informacją z dnia 2 maja 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) przyznał R.T. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko P.T., na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 250 zł miesięcznie. Natomiast M.Ś. przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko w kwocie 250 zł miesięcznie na ww. okres informacją z dnia 13 września 2022 r. Następnie 1 marca 2023 r. M.Ś. przesłała do ZUS postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. sygn. akt [...], w którym Sąd na czas toczącego się postępowania o zmianę wyroku rozwodowego udzielił zabezpieczenia w ten sposób, że ustalił miejsce zamieszkania dziecka przy matce i to jej powierzył opiekę nad nim, zmieniając w ten sposób pkt II wyroku SO w [...] z [...] stycznia 2020 r. ZUS zwrócił się do R.T. o złożenie wyjaśnień. Wymieniony w piśmie z dnia 21 czerwca 2023 r. oświadczył, że zgodnie z ugodą z dnia [...] stycznia 2023 r. M.Ś. miała zgłosić w ZUS wniosek, aby całość świadczenia wpływała na jej konto. Nie dopełniła tego obowiązku. Ponadto wskazał, że przyznane na jego wniosek świadczenie było przekazywane na rachunek bankowy, którego posiadaczem jest zarówno on jak i żona, która pobierała z tego konta kwotę świadczenia. W tych okolicznościach decyzją z dnia 19 lutego 2024 r. nr 010070/680/3510257/2022 ZUS zmieniło wysokość świadczenia wychowawczego przyznanego M.Ś. w ten sposób, że za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. przyznał świadczenie w kwocie 250 zł miesięcznie, natomiast od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł. Natomiast decyzją z dnia 19 lutego 2024 r. nr 010070/680/1187538/2022 ZUS zmienił okres na jaki przyznano prawo do świadczenia wychowawczego R.T., a mianowicie wskazano, że świadczenie wychowawcze przysługuje mu w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. w kwocie 250 zł. Jednocześnie decyzją tą uchylono przyznane w informacji z dnia 2 maja 2022 r. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. Organ wyjaśnił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. sygn. akt [...] ustalono, że miejsce zamieszkania dziecka jest przy matce, a w związku z tym wypłacone w okresie od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. świadczenie stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze o jakim mowa w art. 25 ustawy i należy je zwrócić na rachunek bankowy ZUS z którego środki został wypłacone. R.T. złożył odwołanie od tej decyzji, wyjaśniając, że przyznane decyzją z 2 maja 2022 r. świadczenie wychowawcze za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. na dziecko P.T. było w całości wypłacone i spożytkowane na potrzeby syna. Środkami tymi w całości dysponowała M.Ś., co potwierdzają dołączone do odwołania kopie wyciągów z konta bankowego. To matka dziecka otrzymała faktycznie wsparcie państwa w wychowaniu syna. Odwołujący podkreślił, że nie doszło do pobrania przez niego nienależnego świadczenia. Środki w całości zostały wykorzystane zgodnie z celami ustawy. Nie działał w złej wierze a kierował się dobrem syna oraz ustaleniami z matką, zawartymi w ugodzie z [...] stycznia 2023 r. To matka dziecka miała uregulować kwestie dotyczące świadczenia 500+ i dotyczące wypłaty tych środków na jej konto. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 11 marca 2024 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ wyjaśnił, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji i przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. ponieważ w tym okresie nie mieszkał z dzieckiem i nie sprawował nad nim faktycznej opieki. Organ wyjaśnił, że postanowieniem Sądu z [...] stycznia 2023 r. ustalono miejsce pobytu dziecka przy matce, zatem uznać należało, że to ona sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i to jej od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego w pełnej kwocie - 500 zł. Odnosząc się do zarzutów odwołania, że środkami z tytułu świadczenia wychowawczego w całości dysponowała M.Ś. podejmując ze wspólnego konta kwotę stanowiącą połowę przyznanego świadczenia, zgodnie z zawartą ugodą organ wyjaśnił, że te okoliczności nie mają wpływu na wysokość świadczenia przyznanego przez ZUS i mogą być podstawą do wzajemnych rozliczeń między rodzicami, na które organ nie ma wpływu. Reasumując organ stwierdził, że wobec faktu że skarżący nie sprawuje faktycznie opieki nad dzieckiem, ze względu na ustalenie orzeczeniem sądu miejsca zamieszkania dziecka przy matce, wydana decyzja jest prawidłowa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję złożył R.T.. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie: 1. przepisów postępowania a mianowicie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 2 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy oraz błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego przez co doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, polegające na: - błędnym przyjęciu, że świadczenia wychowawcze na dziecko P.T. za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 lutego 2023 r. nie zostały wydatkowane na zaspokojenie potrzeb małoletniego syna skarżącego P.T., w sytuacji gdy wypłacone skarżącemu środki otrzymała matka dziecka M.Ś., - nieuwzględnieniu faktu, że świadczenia te wpływały na konto wspólne rodziców dziecka i faktycznie korzystał z nich drugi rodzic, zgodnie z ustaleniami, w celu pokrycia kosztów utrzymania dziecka, - nieuwzględnieniu faktu, że matka dziecka nie wystąpiła o te świadczenia w tym samym okresie, w którym były one wypłacane, a wypłacone świadczenia nie przekraczały ustawowej kwoty, - nieprzyjęciu mimo przedłożonych dowodów, że świadczenia te zostały w całości wydatkowane na potrzeby dziecka, a więc zgodnie z celem ustawy, - błędnym przyjęciu, że skarżący nie sprawował od 1 lutego 2023 r. do 31 lutego 2023 r. opieki na dzieckiem, - błędnej interpretacji zapisów postanowienia z dnia [...] stycznia 2023 r. Sądu Rejonowego w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie sygn. akt. [...] w zakresie, że ustalenie miejsca pobytu dziecka jest tożsame z ustaleniem faktycznej opieki nad dzieckiem, 2. przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenia wychowawcze nie mogły być wypłacane temu rodzicowi, przy którym Sąd nie ustalił miejsca pobytu dziecka gdy świadczenia te wpływały na konto wspólne rodziców dziecka, a korzystał z nich zgodnie z ustaleniami, faktycznie tylko i wyłącznie drugi rodzic, w celu pokrycia kosztów utrzymania dziecka, a z wykładni celowościowej przepisów wynika, że najważniejsze jest przeznaczanie środków na opiekę nad dzieckiem i zaspokajanie jego potrzeb a nie techniczna czynność w postaci wypłaty tych środków, a do naruszenia przepisów nie doszło, bowiem świadczenia wychowawcze na dziecko za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 lutego 2023 r. nie przekraczały ustawowej kwoty, - art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 ustawy poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane, podczas gdy brak było ku temu przesłanek a świadczenia wychowawcze na dziecko P.T. za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 lutego 2023 r. zostały wydatkowane na zaspokojenie potrzeb małoletniego, bowiem wypłacone skarżącemu środki otrzymała faktycznie matka dziecka M.Ś. i przeznaczała je na potrzeby życiowe i wychowanie dziecka P.T., - art. 72 ust. 1 zdanie 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuznanie, że na organach ciąży obowiązek zapewnienia ochrony praw dziecka w kontekście rozpoznawanej sprawy, w wyniku czego dziecko zostałoby w sposób nieuprawniony pozbawione środków na pokrycie kosztów swego utrzymania i zaspokojenie potrzeb życiowych. Wobec powyższych zarzutów zwrócił się o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego. Wyjaśnił, że środki z tytułu świadczenia wychowawczego w całości zostały spożytkowane na potrzeby dziecka. Wpływały one na konto skarżącego i jego byłej żony. Natomiast w całości dysponowała nimi M.Ś.. Potwierdzają to wyciągi bankowe przedłożone przez skarżącego jako dowód w sprawie. Wynika z nich, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. na dziecko P.T. były konsekwentnie i regularnie pobierane przez matkę małoletniego i to ona faktycznie otrzymała wsparcie Państwa w wychowaniu syna a środki te zostały w całości wykorzystane zgodnie z celami ustawy. Zdaniem skarżącego ustalenie przez organ, że środki zostały przez skarżącego nienależnie pobrane jest niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS zwrócił się o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., wskazując, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wyeliminowanie zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach tej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpoznawanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Zgodnie z art. 5 ust. 1 w zw. z ust. 3 i 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - "u.p.p.", świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu lub innym wymienionym w art. 4 ust. 2 podmiotom do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 2 i 3u.p.p.). W niniejszej sprawie, z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, że skarżący jest rozwiedziony, a faktyczną opiekę nad synem sprawował wspólnie z byłą żoną, na zasadzie opieki naprzemiennej, zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., [...]. O przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz syna P. na okres od 1.06.2022 r. do 31.05.2023 r. wystąpili obydwoje rodzice – M.Ś. (wnioskiem z dnia 1 lutego 2022 r.) i R.T. (wnioskiem z dnia 3 lutego 2022 r.). Takie świadczenie, na objęty wnioskami okres, zostało przyznane każdemu z rodziców w wysokości 250 zł (ojcu – informacją ZUS z dnia 2 maja 2022 r., matce – informacją ZUS z dnia 13 września 2022 r.). Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 2a w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Następnie, na rozprawie przed Sądem Rejonowym w [...] w dniu [...] stycznia 2023 r. rodzice P.T. zawarli ugodę dotyczącą alimentów, a w jej treści skarżący wyraził zgodę, aby świadczenie 500+ na rzecz syna było wypłacane na rachunek bankowy M.Ś. od 1 lutego 2023 r. Taki stan faktyczny jest bezsporny. Zarzuty skarżącego koncentrują się natomiast na następstwach tej ugody oraz postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r., [...], w którym sąd rodzinny ustalił miejsce zamieszkania dziecka przy matce i powierzenie jej opieki nad nim. M.Ś. przesłała kopię tego postanowienia ZUS-owi. Skutkiem tego, dwoma decyzjami z dnia 19 lutego 2024 r., organ dokonał zmian w decyzjach własnych z dnia 2 maja 2022 r. i z dnia 13 września 2022 r. W pierwszej z wymienionych, stwierdził, że skarżącemu przysługuje świadczenie wychowawcze w okresie od 1.06.2022r. – 31.01.2023r., w kwocie 250 zł miesięcznie, zaś świadczenie wypłacone w okresie od 1.02.2023r. – 31.05.2023r. w kwocie 250 zł miesięcznie zostało uznane za świadczenie nienależnie pobrane, a skarżący zobowiązany do jego zwrotu. Drugą z decyzji, z tej samej daty 19 lutego 2024 r., ZUS dokonał zmian w decyzji z dnia 13 września 2022 r. przyznającej M.Ś. świadczenie wychowawcze na syna P.T., ustalając, że w okresie od 1.06.2022 r. – 31.01.2023 r. świadczenie wychowawcze przysługuje matce dziecka w wysokości 250 zł miesięcznie, zaś w okresie od 1.06.2022 r. do 31.05.2023r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Przedmiotem odwołania, a następnie skargi R.T. jest pierwsza z wymienionych decyzji zmieniających z dnia 19 lutego 2024 r. i odpowiednio decyzja Prezesa ZUS z dnia 11 marca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji. Skarżący kwestionuje zawarte w tej decyzji stwierdzenie, że w związku z ustaleniami miejsca pobytu dziecka przy matce, to ona sprawuje faktyczną opiekę i jej przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego od 1.02.2023r. do 31.05.2023 r. W ocenie Sądu kwestie faktycznego sprawowania opieki nie mają przesądzającego znaczenia w sytuacji, kiedy skarżący sam zrzekł się prawa do części świadczenia wychowawczego pobieranego na syna P. na rzecz byłej żony – matki dziecka i powołuje się na zawierające takie zrzeczenie ugodę, uwzględnioną też w postanowieniu sądu rodzinnego z dnia [...] stycznia 2023 r. Skoro skarżący zrzekł się części prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz matki dziecka, to oznacza to, że świadczenie to od dnia 1 lutego 2023 r. mu nie przysługiwało. Fakt wypłaty tego świadczenia wskazuje natomiast na zaistnienie okoliczności wymienionej w art. 25 u.p.p. Przepis ten w ust. 2 pkt 6 stanowi, że świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia uważa się za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, natomiast osoba, która pobrała nienależne świadczenie jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Przepis ten nie został wskazany w decyzjach organu I instancji (powołano ogólnie ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) i II instancji (wskazano art. 28 u.p.p. – przepis kompetencyjny), jednak uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Niewątpliwie bowiem zaistniały przesłanki do uznania kwoty 250 zł miesięcznie przyznanej na rzecz skarżącego w okresie od 1.02.2023r. – 31.05.2023r. i faktycznie wypłaconej przez ZUS za świadczenie nienależnie pobrane. Przepisy u.p.p. ustalające przesłanki do przyznania prawa do świadczenia wychowawczego nie wiążą natomiast prawa do niego z wypłatą kwoty świadczenia na konkretne konto bankowe. W rozpoznawanej sprawie ZUS wypłacał świadczenie skarżącemu od 1.06.2022 r. do 31.05.2023 r. na podane przez niego konto bankowe. Poza kontrolą zarówno organów, jak i Sądu pozostaje kwestia, kto z tego konta mógł korzystać i faktycznie korzystał. Z tego też powodu nie mogły zostać uwzględnione podnoszone w skardze argumenty dotyczące dysponowania pieniędzmi wypłacanymi z tytułu świadczenia wychowawczego i przeznaczania ich na potrzeby syna. Istotne jest, że o zmianach dotyczących aktualnej sytuacji rodzinnej, związanej ze zmianą ustaleń rodziców co do pobierania świadczenia wychowawczego organ nie został niezwłocznie poinformowany. Słuszna zatem jest konkluzja organu, że podnoszone przez skarżącego okoliczności, że środkami z tytułu świadczenia wychowawczego na syna w całości dysponuje matka – M.Ś., podejmując ze wspólnego konta pełną kwotę – 500 zł, nie mogły mieć wpływu na treść decyzji. Zważywszy natomiast na to, że M.Ś. przyznano świadczenie wychowawcze za okres od 1.02.2023 r. – 31.05.2023 r. w pełnej wysokości 500 zł miesięcznie (decyzją z dnia 19 lutego 2024 r.) i świadczenie w takiej wysokości pobrała, podniesione przez skarżącego okoliczności mogą być podstawą ewentualnych wzajemnych rozliczeń pomiędzy byłymi małżonkami. Z wszystkich tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja ZUS z dnia 19 lutego 2024 r. – znak 010070/680/1187538/2022 nie naruszają prawa w sposób określony w art. 145 § 1 P.p.s.a, co uzasadniałoby ich eliminację z obrotu prawnego. W tej sytuacji zasadne było oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.