II SA/Rz 587/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Karina Gniewek – Berezowska /spr./ WSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 marca 2024 r. nr 010070/680/453/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego – skargę oddala – Zaskarżoną decyzją z 15 marca 2023 r. nr 010070/680/453/2023 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS"), po rozpatrzeniu odwołania J. P. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona"), utrzymał w mocy wydaną przez Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] (dalej: "Organ I instancji") decyzję z [...] sierpnia 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania J. P. świadczenia wychowawczego na dziecko A. P. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z 30 grudnia 2022 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na córkę A. P. Pismem z 12 stycznia 2023 r. Organ wezwał Skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez doręczenie dokumentu potwierdzającego sprawowanie przez nią faktycznej bądź naprzemiennej opieki nad dzieckiem, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie w terminie. Organ I instancji decyzją administracyjną z [...] sierpnia 2023 r. odmówił Stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. Skarżąca, w dniu 17 sierpnia 2023 r. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W uzasadnieniu poinformowała, że córka od początku października 2022 r. po ucieczce od ojca T. P., zamieszkuje z nią. Podniosła, że w trakcie trwania rozprawy apelacyjnej w maju 2023 r. ojciec małoletniej potwierdził, że "do tego czasu pobierał nienależnemu mu świadczenie 500+ i w żaden sposób nie przekazywał tej kwoty ani mnie ani córce". Prezes ZUS, decyzja z 15 marca 2023 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Organu I instancji z [...] sierpnia 2023 r. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) – dalej "k.p.a." oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810 z późn. zm.). W uzasadnieniu faktycznym decyzji powołał się na, przedłożone w sprawie wszczętej z wniosku T. P. (ojca A. P.) porozumienie rodzicielskie z [...] kwietnia 2017 r. zatwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt [...], Organ wskazał, że z porozumienia tego wynika, iż miejscem zamieszkania dziecka jest każdorazowo miejsce zamieszkania ojca. Prezes ZUS podał, że z przekazanych przez Skarżącą wyjaśnień wynika, że dziecko przebywa z nią. Organ nie neguje tego faktu, jednak wskazuje iż w sprawie opieki nad dzieckiem nie zostało wydane żadne orzeczenie sądowe zmieniające zapisy ugody z [...] kwietnia 2017 r. W konkluzji Organ stwierdził, że zgodnie z ustalonym przez sądy administracyjne orzecznictwem, jeżeli miejsce zamieszkania dziecka zostało ustalone przez sąd powszechny, organ administracji publicznej jest związany orzeczeniem sądu powszechnego. Pismem z 9 kwietnia 2024 r. Strona wniosła skargę na decyzję Prezesa ZUS z 15 marca 2023 r. W skardze podniosła m.in. iż córka pozostaje pod jej opieką. Świadczenie wychowawcze przyznano ojcu dziecka, który się nim nie opiekuje i nie przekazuje jej pobranych pieniędzy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazała, że jeżeli dziecko nie mieszka z rodzicem pobierającym świadczenie 500+ lub 800+, należy zwrócić kwotę 500 zł albo 800 zł za każdy miesiąc pobierania świadczenia (wyrok NSA z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1349/210). Wobec powyższego wniosła o zmianę decyzji ZUS i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia jako rodzicowi sprawującemu opiekę nad dzieckiem oraz zobligowanie T. P. do zwrotu pobranych świadczeń począwszy od października 2022 r. do dnia wniesienia skargi, tj. łącznej kwoty10 700 zł. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził naruszenie prawa, które nie miały jednak wpływu wynik sprawy. Prawnomaterialną podstawę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r., poz. 421 ze zm. - dalej jako: "ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci" lub "u.p.p.w.d."). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca (art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.). Przesłanką przyznania świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem. Jak przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w przepisie tym chodzi o zamieszkiwanie w sensie prawnym, a nie jedynie faktycznym. Oznacza to, że w przypadku wskazania w wyroku sądowym miejsca zamieszkania dziecka, brak jest możliwości dokonywania odmiennych ustaleń co do miejsca zamieszkania dziecka. Zgodnie bowiem z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem lub miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego. Spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., nie może być bowiem oceniane w oderwaniu od prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego ustalającego, przy którym z rodziców małoletnie dziecko ma mieć miejsce zamieszkania. W przypadku zatem konfliktu między rodzicami dziecka, przy ocenie miejsca zamieszkania, organ administracji publicznej nie ma możliwości kierowania się wyłącznie przesłanką faktycznego pobytu, bez uwzględnienia orzeczenia sądu regulującego tę kwestię. W przypadku wskazania w orzeczeniu sądowym miejsca zamieszkania dziecka, brak jest możliwości dokonywania odmiennych ustaleń co do miejsca zamieszkania dziecka. Tak NSA w wyrokach z dnia 16 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 738/22, z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2186/22, z 15 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 1282/22, (te i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń sądów administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji istnienie prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu dziecka przy jednym z rodziców przesądza ustalenie do kogo należy uprawnienie do świadczenia wychowawczego na dzieci i sprawia, że świadczenie takie nie może zostać przyznane drugiemu z rodziców, przy którym nie ustalono miejsca zamieszkania dziecka (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 646/19). W sprawie, co trafnie stwierdził Organ II instancji, istnieje prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich zatwierdzające ugodę w sprawie zmiany miejsca pobytu małoletnich A. i A. P., na podstawie którego każdoczesnym miejscem zamieszkania małoletnich dzieci w tym A. P. jest każdoczesne miejsce zamieszkania T. P. - ojca dzieci. Orzeczenie to jest prawomocne i brak jest jakichkolwiek dowodów na to, że zostało zmienione. Wezwana do przedłożenia takich dowodów Skarżąca nie dokonała tego. Wyznaczony w tym celu termin upłyną bezskutecznie. Dowodów potwierdzenia żądania, Skarżąca nie przedłożyła również w złożonym przez siebie odwołaniu, w którym napomknęła jedynie o toczącej się rozprawie o ograniczenie praw rodzicielskich T. P. Również do skargi takie dokumenty nie zostały dołączone. Choć postępowanie Organów w tym zakresie nie było do końca prawidłowe, to jednak stwierdzone przez Sąd nieprawidłowości nie mogły być podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd zauważa, że choć Skarżąca nie została pouczona o prawie do zapoznania się z materiałem dowodowym- art. 10 § 1 k.p.a., jak też zgodnie z treścią art. 79 a k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. nie poinformowano jej o treści mającej zapaść decyzji, to jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy. Uchylenie z tego powodu decyzji nie zmieniłoby bowiem rozstrzygnięcia, a przyczyniłoby się jedynie do bezcelowego przedłużania postępowania. Jak już wyżej zaznaczono warunkiem skutecznego ubiegania się o świadczenie wychowawcze jest wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem w sensie prawnym. W sprawie takie orzeczenie potwierdzało prawo ojca do ubiegania się o świadczenie. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów podważających prawomocne orzeczenie sądu z którego wynikało, że miejscem zamieszkania A. jest każdoczesne miejsce zamieszkania ojca. Jeszcze raz podkreślić należy, że rozstrzygnięcie któregokolwiek sądu może być i powinno być kwestionowane tylko poprzez działania zgodne z prawem (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 17 października 2018 r., sygn. IV SA/Gl 275/18). Ani ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ani art. 26 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm. – dalej k.c.), ani też inne przepisy nie wyłączają związania organów administracji publicznej i Sądu prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego. Sąd w niniejszym postępowaniu nie jest też uprawniony do weryfikacji prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego. Powyższe oznacza, że w zakresie przesłanki wspólnego zamieszkiwania, o której mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., za osobę wspólnie zamieszkującą z A. P. może być uznany wyłącznie jej ojciec, przy którym ustalono sądownie miejsce zamieszkania tego dziecka. Skarżąca może dochodzić swoich praw, jako rodzic, przed sądem powszechnym. W przypadku uzyskania satysfakcjonującego rozstrzygnięcia, Skarżąca będzie miała możliwość przedłożenia takiego orzeczenia przed organami administracyjnymi, celem uzyskania ww. świadczenia. W aktualnej sytuacji jednak, jakiekolwiek zmiany faktycznego miejsca zamieszkania dziecka nie mają żadnego znaczenia. Tym samym niezasadny okazał się zarzut Skarżącej, dotyczący nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem ustalenia faktycznego miejsca pobytu dziecka, w sytuacji gdy prawnym miejscem pobytu jest każdoczesne miejsce zamieszkania ojca. Powyższe oznacza, że Skarżąca nie spełniła przesłanki wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem, od której art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. uzależnia przyznanie świadczenia wychowawczego rodzicowi, co uprawniało organ do odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. W ocenie Sądu bez wpływu na treść zapadłego rozstrzygnięcia pozostaje fakt nieprawidłowego powołania przez Organ II instancji jako podstawy prawnej art. 22 u.p.w.w.d., czy też odesłanie przez Organ I instancji do jedynie ogólnie wskazanych przepisów u.p.p.w.d., bez powołania konkretnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W art. 22 zd. 1 u.p.w.d. ustawodawca zawarł kryteria wyłonienia osoby uprawnionej do pobierania świadczenia wychowawczego spośród dwóch lub więcej konkurujących ze sobą osób wnioskujących o to świadczenie. Kryterium tym jest sprawowanie opieki nad dzieckiem. Ustalenie tego kryterium jest następstwem ustalenia, że danej osobie w ogóle takie świadczenie się należy. Jeżeli bowiem prawo to w ogóle nie przysługuje wnioskującemu o to świadczenie to w konsekwencji nie może znaleźć zastosowania regulacja materialnoprawna z art. 22 u.p.p.w.d. jako dotycząca tylko przypadków zbiegu uprawnień. W sprawie Organ zakwestionował prawo Skarżącej do pobierania świadczenia, w związku z czym przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania. Podstawą prawną powinien być powołany obok tego przepisu, art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. Niemniej jednak uchybienie to, pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, w której Organ prawidłowo odmówił przyznania świadczenia, w podstawie prawnej powołując obok nieprawidłowo zastosowanego art. 22 u.p.p.w.d. także art. 4 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.