II SA/Rz 59/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego - postanawia - I. umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia dla wnioskodawczyni pełnomocnika. R. M. dołączyła do skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Podkreśliła, że wraz z mężem znajdują się w niezwykle trudnej sytuacji życiowej, w tym zdrowotnej. Wymienieni pobierają emerytury w kwotach: 1198,82 zł oraz 1266,02 zł. Jako wydatki strona wskazała: ratę pożyczki zaciągniętej na zakup opału – 248,93 zł, opłaty za media – 400 zł oraz lekarstwa – 400 zł. Z uwagi na zbyt małą ilość danych niezbędnych do rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku skarżącej, wezwano ją do ich uzupełnienia. Z odpowiedzi wynika, że skarżąca wraz z mężem mieszkają w domu, który darowali synowi i ponoszą połowę kosztów związanych z jego utrzymaniem. Nie posiadają pojazdów mechanicznych. Ich średnie comiesięczne wydatki to: wyżywienie – 700 zł, telefony (stacjonarny i komórkowy) – 55 zł, opał – 84 zł, podatek od nieruchomości – 21 zł, wywóz śmieci – 30 zł, gaz – 169 zł, energia elektryczna – 131 zł, woda – 92 zł, kanalizacja – 97 zł. Skarżąca załączyła do odpowiedzi na wezwanie szereg dokumentów wskazujących na wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu oraz leczenie, jak też umowę darowizny domu na rzecz syna i wyciągi z rachunku bankowego z ujemnym saldem: - 388,20 zł na dzień 25 grudnia 2017 r. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Żądanie skarżącej nie mogło zostać uwzględnione wobec nie wykazania przez nią, że spełnia ustawową przesłankę przyznania prawa pomocy. Strona domagając się przyznania jej wsparcia ze środków publicznych obowiązania jest bowiem do udowodnienia, że jej sytuacja materialna nie pozwala na samodzielne sfinansowanie kosztów swojego udziału w danym postępowaniu sądowym. Związane jest to z obowiązującą w takim postępowaniu regułą, iż to strony zobligowane są do ponoszenia łączących się z tym postępowaniem kosztów. Stanowi o tym art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Dopuszcza on możliwość odstępstwa na zasadzie wyjątku, jednak tylko w jasnych, szczegółowo opisanych przez stronę sytuacjach, wskazujących jednoznacznie na konieczność przyznania żądanego wsparcia. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że sprawa zainicjowana skargą R. M. mieści się w kategorii spraw wskazanych w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. tj. z zakresu pomocy i opieki społecznej, w których ustawodawca zwolnił strony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W takiej zatem sytuacji, rozpoznanie wniosku skarżącej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne, a postępowanie w tym przedmiocie umorzono na podstawie art. 249a P.p.s.a. Natomiast wniosek odnoszący się do ustanowienia zawodowego pełnomocnika rozpoznano mając na uwadze brzmienie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że częściowe prawo pomocy obejmuje m. in. ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Z kolei drugi z przepisów zawiera przesłankę uzyskania takiego wsparcia. Jest nią niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Regulacja nakłada przy tym ciężar dowodu w powyższym zakresie na wnioskującego o pomoc. Rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy opiera się na porównaniu comiesięcznych dochodów strony i pozostałych osób wchodzących do wspólnego z nią gospodarstwa domowego z wydatkami wymienionych w połączeniu z oceną tych ostatnich z punktu widzenia ich konieczności. Porównanie to na gruncie przedstawionych przez wnioskodawczynię danych prowadzi do wniosku, że po uiszczeniu przez nią wszelkich niezbędnych wydatków pozostaje rodzinie kwota ok. 460 zł miesięcznie, która może być przeznaczona na opłacenie wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika, o ile oczywiście strona uzna, że jego udział w sprawie jest konieczny. W tym zakresie należy zwrócić uwagę, że udziału takiego profesjonalnego zastępcy nie wymaga ustawa procesowa (P.p.s.a.) na aktualnym etapie sprawy. Dopiero w przypadku konieczności sporządzenia niektórych środków zaskarżenia potrzebne jest takie zastępstwo. Dodatkowo, w myśl art. 6 P.p.s.a, w razie uzasadnionej potrzeby sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata czy radcy prawnego, niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Mając powyższe na uwadze, nie stwierdzono, by przyznanie skarżącej zawodowego pełnomocnika było zasadne. Nie wykazała bowiem, że nie jest sama w stanie ponieść związanego z tym wydatku, kiedy analiza jej sytuacji finansowej wskazuje, że może ona poczynić oszczędności na ten cel. Przyznanie prawa pomocy w takich okolicznościach stanowiłoby nadużycie tej instytucji jako skierowanej do osób ubogich. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.