II SA/Rz 599/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. J. W. w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata; wniosek w tym zakresie podtrzymała w złożonym następnie na wezwanie Sądu urzędowym formularzu PPF, obowiązującym osoby fizyczne ubiegające się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wg udzielonych informacji, jest osobą samotną, bezrobotną, utrzymującą się wyłącznie z zasiłku okresowego z pomocy społecznej w wysokości 275 zł. W zakresie wyżywienia, od poniedziałku do piątku, korzysta z posiłków w "kuchni dla ubogich". Nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych (jej majątkiem dorobkowym, wg oświadczenia, dysponuje osoba trzecia). Uzasadniając potrzebę ustanowienia pełnomocnika wyjaśniła, że bez jego pomocy nie da sobie rady, a sprawa jest skomplikowana. Ponadto w razie niekorzystnego wyroku ma zamiar wnieść skargę kasacyjną, co obwarowane jest wymogiem sporządzenia przez osobę uprawnioną. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ponieważ wnioskodawczyni z uwagi na przedmiot sprawy (tj. z zakresu pomocy i opieki społecznej) korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 239 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), jej wniosek podlega merytorycznemu rozpoznaniu wyłącznie w części odnoszącej się do żądania ustanowienia adwokata; dotyczy to przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Mimo że wstępna ocena uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim oświadczenia skarżącej mogłaby przemawiać za uznaniem jego zasadności, wnikliwa analiza doprowadziła do uznania braku uzasadnionych podstaw do jego pozytywnego załatwienia, mimo że w wyniku rozpoznania jej wcześniejszych wniosków w toku innych toczących się przed WSA w Rzeszowie sprawach z jej skarg w przedmiocie przyznania zasiłków celowych, prawo pomocy obejmujące ustanawianie adwokata było jej przyznawane (sygn. akt II SA/Rz 908/09, II SA/Rz 687/14, II SA/Rz 722/14, II SA/Rz 815/14, II SA/Rz 1143/14, II SA/Rz 1355/14, II SA/Rz 1484/14, II SA/Rz 1620/14, II SA/Rz 1633/14, II SA/Rz 20/15, II SA/Rz 75/15, II SA/Rz 347/15 i II SA/Rz 499/15). W sprawie nie budzi wątpliwości trudna sytuacja materialno – bytowa skarżącej, która jako osoba bezrobotna, nie posiadająca własnych dochodów i żadnego wartościowego majątku, utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń pomocy społecznej (zasiłku okresowego i doraźnie przyznawanych zasiłków celowych), co nie pozwala jej na zaspokojenie w wystarczającym stopniu wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych. Niezależnie jednak od przesłanek warunkujących przyznawanie prawa pomocy należy również zauważyć, że w kontekście ciążącego na stronach ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), prawo to ma charakter wyjątkowy, przez co nie może być nadużywane. Okoliczność ta nabiera szczególnego znaczenia wobec faktu inicjowania przez skarżącą przed WSA w Rzeszowie licznych i tożsamych przedmiotowo postępowań sądowych oraz ubiegania się w nich o przyznanie prawa pomocy; postępowania te są rezultatem regularnego wnioskowania o przyznanie zasiłku celowego i wnoszenia skarg na wydawane w tym przedmiocie decyzje (z reguły w części – jak w niniejszej sprawie – uwzględniające wniosek) z uwagi na niewystarczający w jej ocenie zakres udzielanego jej wsparcia. Stosownie do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2009 r. I OZ 304/09, skarżący wszczynając dużą liczbę postępowań musi liczyć się z tym, że prowadzona przez niego działalność będzie wymagała ponoszenia związanych z tym wydatków. Ich przerzucanie na ogół społeczeństwa (Skarb Państwa), chociażby z uwagi na ograniczoność przeznaczanych na to środków finansowych, jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, których z przedstawionych względów w niniejszej sprawie obecnie nie stwierdzono. Z treści formułowanych przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego i sądowego pism wynika jej dobre rozeznanie w sprawie (jak już wspomniano, jest ona już kolejną jej sprawą w przedmiocie przyznania zasiłku celowego), zrozumienie kierowanej do niej korespondencji i terminowe podejmowanie adekwatnych do etapu postępowania działań. Niezależnie od tego, wnioskodawczyni w żaden sposób nie wykazała potrzeby występowania przed Sądem przez fachowego pełnomocnika. Wymogu w tym zakresie nie statuują przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne, nie przesądza o tym również niewielki stopień skomplikowania sprawy, czy sygnalizowany przez skarżącą zamiar wniesienia skargi kasacyjnej w przypadku oddalenia jej skargi. Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. Stosownie do powyższego, postanowiono o odmowie przyznania J. W. prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata, na co w opisanej sytuacji, wyrażając odmienne stanowisko, powinna sama wygospodarować potrzebne środki. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 18 grudnia 2009 r. I FZ 446/09, okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w danej sprawie. Z podanych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.