II SA/Rz 599/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata P. Ł. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Przedmiotem skargi J. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej SKO lub Kolegium) z [...] kwietnia 2015 r. nr [...], wydana w sprawie zasiłku celowego. Wnioskiem z 2 lutego 2015 r. J. W. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] (dalej MOPS) o przyznanie zasiłku celowego za miesiąc luty 2015 r. w kwocie 250 zł na pokrycie rachunków za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę oraz na drobne remonty. Decyzją z [...] lutego 2015 r. nr [...], Prezydent Miasta [...] przyznał wnioskodawczyni zasiłek celowy w wysokości 50 zł na pokrycie podanych przez nią opłat. W uzasadnieniu podał, że świadczenie zostało przyznane na podstawie udokumentowanej w wywiadzie rodzinnym sytuacji materialno-bytowej wnioskodawczyni. W odwołaniu od tej decyzji J. W. podniosła, że wnosiła o udzielenie jej pomocy w kwocie 250 zł, a przyznany zasiłek w kwocie 50 zł niej jest wystarczający. Nadto zarzuciła, że organ przekroczył granice swobodnego uznania. SKO decyzją z [...] kwietnia 2015 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.; zwanej dalej u.p.s.), zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Kolegium wyjaśniło, że organ nie ma obowiązku przyznania świadczenia w takiej wysokości, która w całości pokrywa żądania zawarte we wniosku o pomoc. Decyzja w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego, co obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście liczby ubiegających się o pomoc, sformułowanych żądań oraz wysokości środków posiadanych przez organ. Uznanie administracyjne oznacza, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, takie świadczenia otrzyma, a także, że otrzyma je w oczekiwanej formie i wysokości. J. W. skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję SKO z [...] kwietnia 2015 r. nie precyzując kierunku jej weryfikacji. W uzasadnieniu zarzuciła przekroczenie w sprawie granic swobodnego uznania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z 17 czerwca 2015 r. WSA przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowienie to stało się prawomocne. W piśmie z 27 lipca 2015 r. ustanowiony dla skarżącej adwokat sformułował dodatkowe zarzuty względem decyzji SKO, wnosząc o jej uchylenie, a nadto o przyznanie wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu. W szczególności zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz art. art. 7, 77 i 8 K.p.a. Podniesiono, że przyznanie J. W. pomocy w kwocie 50 zł nie odpowiada okolicznościom sprawy w sytuacji gdy z zebranego materiału dowodowego (choć niekompletnego) wynika, że żyje ona w skrajnym ubóstwie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny. J. W. zamieszkuje w mieszkaniu byłego męża L. W., który, jak wynika z wywiadu środowiskowego, pokrywa opłaty za mieszkanie, zaś skarżąca "dokłada się do opłat otrzymanych z zasiłków celowych". Strona żąda przyznania zasiłku celowego w kwocie 250 zł na pokrycie określonych we wniosku wydatków wynikających z zamieszkiwania przez nią w mieszkaniu należącym do jej byłego męża. Organy uznały, że ww. jest uprawniona do pomocy społecznej z uwagi na ubóstwo i bezrobocie; spełniła też kryterium dochodowe. Nie budzi wątpliwości Sądu, że skarżąca często korzysta ze świadczeń pomocy społecznej (pobiera zasiłek okresowy i liczne zasiłki celowe), co wynika zarówno z wywiadu środowiskowego, jak i znane jest Sądowi z urzędu, z racji rozpoznawania licznych skarg J. W. na decyzje dotyczące zasiłków celowych. Przedmiotem rozpoznawanej przez Sąd skargi J. W. jest decyzja SKO o przyznaniu skarżącej zasiłku celowego w wysokości 50 zł na pokrycie takich opłat jak: gaz, energia elektryczna, wywóz śmieci, woda i drobne remonty. W istocie spór między stronami sprowadza się do kwestii wysokości żądanej przez skarżącą pomocy na pokrycie określonych wydatków, na co zresztą wprost zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącej w piśmie z 27 lipca 2015 r. Materialnoprawną podstawę wydania przedmiotowych decyzji są przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej zależnym od spełnienia kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 u.p.s.). Ma on charakter pomocy doraźnej i ukierunkowany jest na zaspokojenie określonej potrzeby bytowej. W świetle przytoczonych unormowań omawiane świadczenie jest przyznawane w ramach instytucji uznania administracyjnego, taki charakter zasiłku celowego wynika z zawartego w art. 39 ust. 1 u.p.s. sformułowania "może być przyznany". Rozstrzyganie w tych ramach nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu w załatwieniu sprawy. Decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego muszą mieć oparcie w materiale dowodowym. W sprawach pomocy społecznej na rozstrzygnięcie rzutuje określenie zakresu potrzeb uprawnionego, z drugiej możliwości organu pomocy (por. wyrok NSA z 10 lutego 2015 r., sygn. I OSK 1870/13). Innymi słowy osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek czy też nie w pełnym zakresie, zostanie automatycznie uwzględniony przez organ pomocy społecznej gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Według założeń ustawodawcy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). W tym kontekście instytucja pomocy społecznej ma charakter pomocniczy w stosunku do działań samych zainteresowanych stron. W świetle powyższych wywodów uznać należy, że organy pomocy społecznej rozpatrując sprawę w realiach uznania administracyjnego, nie mają obowiązku przyznania skarżącej pomocy w pełnej żądanej przez nią kwocie. Świadczy o tym treść art. 39 ust. 1 u.p.s., że "zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów ... " (podkreślenie Sądu). W związku z powyższym przyznany J. W. przez organ I instancji zasiłek celowy w kwocie 50 zł mieści się w granicach uznania administracyjnego. SKO w uzasadnieniu decyzji poddało ocenie wszystkie okoliczności, które rzutowały na udzielenie skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na sygnalizowane potrzeby. Przy rozpoznawaniu żądania skarżącej Kolegium uwzględniło, iż J. W. należy do beneficjentów pomocy społecznej i korzysta regularnie ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej (posiłki z kuchni im. [...], zasiłek okresowy w kwocie 275 zł). Zwrócono również uwagę, że MOPS pozytywnie rozpatruje wnioski skarżącej o przyznanie pomocy w formie zasiłków celowych na zakup odzieży, obuwia, leków, okularów, dofinansowanie do sanatorium oraz pokrywanie kosztów opłat mieszkaniowych w kwocie 50 zł co miesiąc. Kolegium wyjaśniło z jakich powodów przyznano stronie zasiłek celowy w określonej wysokości, a tę argumentację organu Sąd uznaje za mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego oraz zasady swobody oceny dowodów. Wbrew zarzutom skarżącej organom orzekającym w sprawie nie można postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Rozstrzygnięcia zostały wydane w oparciu o obowiązujące przepisy prawne, a o przyznaniu świadczenia we wnioskowanym zakresie decydowała obiektywna ocena sytuacji życiowej skarżącej, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Sąd ocenił, wydanie decyzji organów obu instancji za zgodne z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.) - skargę oddalił. O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 250 P.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).