II SA/Rz 600/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. reprezentowanego przez pełnomocnika B. R. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego - p o s t a n a w i a - I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części, II. ustanowić adwokata. II SA/Rz 600/10 U z a s a d n i e n i e B. R. działając jako pełnomocnik swojego męża A. R. w terminie do uiszczenie wpisu sadowego w wysokości 500 złotych od wniesionej przez niego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], wnioskiem złożonym w dniu 17 sierpnia 2010 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym w M.) zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 600/10 wydanym przez referendarza sądowego pozostawiono wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych wniosku. Od wyżej opisanego postanowienia skarżący, działając przez pełnomocnika B. R. wniósł sprzeciw w dniu 7 grudnia 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). Skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnego domu, ani nieruchomości, jest jedynie współwłaścicielem w 1/5 części spornego budynku, w którym nie mogą mieszkać z rodziną, tylko muszą wynajmować mieszkanie. Wskazał, że nie posiada większych oszczędności. Otrzymywane wynagrodzenia za pracę jest przeznaczone na bieżące rachunki. Nie posiada papierów wartościowych. Skarżący zwrócił uwagę, że potrzebuje pomocy prawnej w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych w 1/2 części oraz ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że A. R. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką dzieci w wieku 15 i 21 lat. Utrzymują się oni z wynagrodzenia za pracę skarżącego i jego żony w wysokości 3990 złotych brutto miesięcznie, przy czym dzieci skarżącego pobierają naukę i nie uzyskują dochodów. Posiadane przez nich wartościowe składniki majątkowe obejmują dom o pow. 48 m² (w 1/5 części będący własnością skarżącego) i samochód marki Mazda P. Przy czym rodzina skarżącego wynajmuje mieszkanie i ponosi również wydatki na zakup żywności, środków czystości, odzieży opłaty za tzw. media oraz naukę dzieci. W ocenie Sądu A. R. w sposób wystarczający uwiarygodnił, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Ponieważ skarżący podkreślał, że potrzebuje pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, gdyż nie jest w stanie sam skutecznie zabezpieczyć swoich praw w tej sprawie. Dlatego też biorąc pod uwagę powyższe, Sąd przychylił się do wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata z urzędu oraz zwolnił go od ponoszenia kosztów sądowych w 1/2 ich wysokości. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w części jest zasadny. Sytuacja skarżącego nie jest na tyle zła, aby nie mógł on partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 250 zł (przy uwzględnieniu częściowego zwolnienia). Ponadto koszty te obejmować mogą opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku - w przypadku jej oddalenia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej - w przypadku jej wnoszenia (250 zł). Natomiast w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącego, przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi, zgodnie z art. 200 P.p.s.a.). Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.