II SA/Rz 601/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki nieużytkowanego budynku mieszkalno-gospodarczego - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. J. Z. wezwany został do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nakazu rozbiórki nieużytkowanego budynku mieszkalno-gospodarczego. Wówczas wymieniony wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Składając w dalszej kolejności wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu (PPF) J. Z. rozszerzył swój pierwotny zakres żądania poprzez wniesienie także o ustanowienia adwokata. Podniósł, że czuje się pokrzywdzony, bowiem należący do niego dom rodzinny, którego dotyczy sprawa został uszkodzony w wyniku pożaru. Powyższe powoduje, że nie może zostać obciążony jakimikolwiek kosztami związanymi z wstąpieniem na drogę sądową. Wniesiona przez niego skarga stanowi bowiem "akt obrony koniecznej", zaś posiadane zasoby finansowe przeznaczone są na określone cele, związane z zapewnieniem godnego życia, nie zaś na koszty sądowe. Jako członków wspólnego gospodarstwa domowego skarżący wskazał żonę, dwóch synów (34 i 33 lata) oraz córkę (25 lat). Wymienieni zajmują mieszkanie o pow. 62 m.kw. Majątek rodziny to nieruchomość rolna o pow. 0,07 ha (pastwisko), 217 akcji Spółki [...] o wartości 2170 zł oraz oszczędności pieniężne skarżącego wynoszące 13 000 zł i oszczędności pieniężne pozostałych domowników w kwocie 14 000 zł. Dochody rodziny to emerytura żony wnioskodawcy – 2200 zł oraz wynagrodzenia za pracę uzyskiwane przez wymienionego oraz dzieci w kwotach: 1750 zł, 2200 zł, 2700 zł oraz 1600 zł. Jako stałe wydatki strona podała: 800 zł – czynsz, 800 zł – media, 500 zł – leczenie, 50 zł – wydatki na mieszkanie. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Strony postępowania sądowego obowiązane są do ponoszenia jego kosztów związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Powyższe wynika z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "P.p.s.a.". Oznacza to, że to do stron postępowania należy zasadniczo wygospodarowanie spośród swoich zasobów środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów ich udziału w takim postępowaniu. Udzielenie natomiast stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i dlatego powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę takich środków jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy zarezerwowana jest więc dla przypadków wyjątkowych, kiedy samodzielne starania strony w kierunku pokrycia kosztów postępowania byłyby niewystarczające i skutkowały powstaniem uszczerbku w zakresie tzw. koniecznych potrzeb tj. o charakterze egzystencjalnym. Należy także podkreślić, że celem prawa pomocy nie jest ochrona prywatnego majątku stron. Wynika to z faktu jej finansowania ze środków publicznych, a więc pochodzących od ogółu obywateli, które winny być z należytą starannością wydatkowane. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w całkowitym zakresie (tzn. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata) uzyskuje osoba, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie natomiast z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., częściowy zakres prawa pomocy (tj. obejmujący zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata) adresowany jest do osób, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. J. Z. nie wykazał tymczasem, by którakolwiek z wymienionych wyżej dwóch przesłanek przyznania prawa pomocy została w jego wypadku spełniona. Przeciwnie, przedstawione przez niego dane pokazują, że znajduje się on w dobrej kondycji finansowej, czemu zresztą zdaje się sam nie zaprzeczać, kiedy uzasadnia zgłoszone żądanie pokrzywdzeniem go przez osobę, która podpaliła należący do niego dom rodzinny. Z powyższego wywodzi zaś niemożność uszczuplania swoich zasobów materialnych na rzecz kosztów sądowych w sprawie domu tego dotyczącej. Wbrew intencjom skarżącego, wskazane uzasadnienie złożonego przez niego wniosku nie może stanowić samoistnej podstawy przyznania mu żądanego wsparcia. Przesłanki powyższego są bowiem wyraźnie określone w ustawie procesowej – P.p.s.a., mają charakter ekonomiczny i nie jest dopuszczalne kierowanie się w tym zakresie innymi względami, także o charakterze słusznościowym. Z danych wniosku strony wynika tymczasem, że ona sama, jak i pozostałe osoby tworzące z nią wspólne gospodarstwo domowe pobierają świadczenia, których łączna wysokość - 10 450 zł jest wystarczająca nie tylko na pokrycie kosztów podstawowego utrzymania pięciu osób. Poza tym, istotne w sprawie jest też to, że wymienieni posiadają zasoby pieniężne w łącznej wysokości 29 170 zł. Jest to kwota wielokrotnie przewyższająca wysokość kosztów zainicjowanego skargą J. Z. postępowania. Przyznanie w przedstawionych wyżej okolicznościach żądanego prawa pomocy (i to w jakimkolwiek zakresie) stanowiłoby zupełnie nieuzasadnione obciążenie budżetu Państwa, jako że strona może samodzielnie pokryć koszty niniejszego postepowania. O odmowie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 o oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.