II SA/Rz 602/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 5 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie przez K. M. skardze, reprezentujący go pełnomocnik w osobie adwokata zawarł wniosek o "zwolnienie skarżącego od ponoszenia ewentualnej opłaty od skargi". Złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, iż nie posiada żadnego majątku, pracuje wyłącznie dorywczo uzyskując miesięcznie ok. 700 zł. dochodu, mieszka u ojca któremu pomaga finansowo (wspólnie z nimi zamieszkuje też matka skarżącego). Rodzice skarżącego pobierają emerytury w wysokości netto ok. 700 zł. (ojciec) i 1000 zł. (matka), z których miesięcznie ok. 200–300 zł. (ojciec) oraz 400-500 zł. (matka) wydają na leczenie. Czynsz za mieszkanie i opłaty za media wynoszą ok. 700 zł. Ponieważ powyższe informacje jako budzące wątpliwości okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, został on wezwany za pośrednictwem pełnomocnika do nadesłania dowodów ponoszenia przez rodziców kosztów leczenia w kwocie podanej we wniosku PPF, tj. łącznie 600-800 zł./m-c oraz potwierdzających wysokość uzyskiwanego przez niego dochodu. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego oświadczył, że wnioskodawca nie jest w stanie przedstawić dowodów na okoliczność uzyskiwanych przez siebie dochodów (pracuje dorywczo i zleceniodawcy nie podpisują z nim żadnych umów), tak samo jak jego rodzice nie posiadają kopii recept lub faktur umożliwiających wykazanie kosztów leczenia. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Dokonana pod tym względem analiza informacji udzielonych przez skarżącego oraz jego pełnomocnika nie potwierdza jej spełnienia, mimo odwoływania się do takich okoliczności jak brak stałej pracy oraz wartościowych składników majątkowych. W świetle udzielonych informacji nie zostało w żaden sposób wykazane, czym miałby się dla skarżącego objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, jakie jego uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone i z jakimi negatywnymi skutkami dla niego oraz ewentualnie dla rodziców wiązałoby się poniesienie kosztów sądowych. Do dokładnego ustalenia sytuacji finansowej skarżącego i związanych z tym jego możliwości płatniczych miało przyczynić się skierowane do niego wezwanie mające na celu potwierdzenie wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wysokości środków przeznaczanych przez jego rodziców na leczenie. Abstrahując od dopuszczalności wykonania takiego wezwania (złożenia oświadczenia) w imieniu wnioskodawcy przez jego pełnomocnika, oświadczenie to w żaden sposób nie przyczyniło się do wyjaśnienia nasuwających się z samej analizy wniosku PPF wątpliwości. Wynikają one z następujących okoliczności: 1. Skoro wnioskodawca uzyskuje miesięczne dochody oscylujące w stałych granicach, trudno jest uznać, że jego praca ma całkowicie okazjonalny charakter i raczej jest zbliżona do stałej pracy bezumownej. Taki sposób świadczenia pracy narusza przepisy prawa pracy i prawa podatkowego (nieopodatkowane dochody) co nie może być tolerowane; przyznanie w takiej sytuacji prawa pomocy stanowiłoby jawne nadużycie, skoro jest ono finansowane ze środków publicznych (Skarbu Państwa). Poważne wątpliwości budzi zarazem wykazana wysokość tych dochodów, skoro skarżący obok niewątpliwie ponoszonych kosztów swojego utrzymania z tak stosunkowo niskiej kwoty jest jeszcze w stanie wspomagać finansowo ojca oraz wygospodarować środki na opłacenie pełnomocnika z wyboru. W tym względzie koszty sądowe, które bądź już obciążają skarżącego w sprawie, lub też mogą wystąpić po jego stronie w przyszłości nie wydają się wygórowane i przekraczające jego możliwości finansowe; oprócz wymaganego już wpisu od skargi do najbardziej prawdopodobnych kosztów mogących wystąpić po jego stronie w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia. Każda z tych opłat wynosi 100 zł., a jako uzależnione od konkretnego etapu postępowania są one rozłożone w czasie i przez to także mniej odczuwalne finansowo przez osobę zobowiązaną do zapłaty. 2. Wykazane we wniosku PPF koszty leczenia ponoszone przez rodziców skarżącego są na tyle znaczące, że ogólnikowe twierdzenie o braku możliwości ich udokumentowania w jakikolwiek sposób (chociażby częściowo) jawi się jako niewiarygodne. O ile można się zgodzić, że nie dysponują oni fakturami z ich zakupu, to pośrednio zakup lekarstw można uprawdopodobnić chociażby paragonami fiskalnymi wydawanymi przy każdej transakcji. W razie ich braku, koszty zakupu lekarstw można także oszacować na podstawie dokumentacji medycznej (jej odpisu lub kserokopii) lub stosownego zaświadczenia lekarskiego wskazującego rodzaj zażywanych lekarstw; żadna z tych możliwości nie została przez skarżącego i jego pełnomocnika wykorzystana. Powyższe skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że wnioskodawca nie ma zamiaru ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Rygoryzm postępowania o przyznanie prawa pomocy podyktowany jest wyjątkowym charakterem tej instytucji oraz obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.); wynikający z tego przepisu obowiązek generalnie dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie mogą więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, w tym nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej, która jak to już powyżej wspomniano powinna sama podjąć odpowiednie starania do wykazania przesłanki warunkującej jego przyznanie. K. M. nie wykonując wezwania skierowanego do niego za pośrednictwem pełnomocnika musiał się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku (sugerował to zawarty w nim rygor odmowy przyznania prawa pomocy). Skoro zatem skarżący nie podjął dostatecznych starań i nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, brak jest podstaw do pozytywnego rozpoznania złożonego wniosku. W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.