II SA/Rz 608/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie przystąpienia do wykonywania robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. J. B. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, iż jest emerytem i wymagana opłata jest dla niego bardzo wysoka. Wg zawartego we wniosku PPF oświadczenia J. B.: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, - ich majątek obejmuje mieszkanie o pow. 68 m² oraz 25-arową działkę, na której miały być rozpoczęte roboty budowlane związane z przedmiotem skargi, - utrzymuje się wraz z żoną z pobieranych emerytur w wysokości odpowiednio 1470 i 1188 zł. (brutto). Ponieważ powyższe informacje okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, został on wezwany do złożenia w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania dodatkowego oświadczenia i dokumentów. Wezwanie to dotyczyło: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i żonę na zakup żywności, utrzymanie mieszkania (opłaty) oraz innych, jeżeli w istotny sposób wpływają na obciążenie domowego budżetu, b) wskazania aktualnego sposobu zagospodarowania (wykorzystania) działki położonej w R. /działka o pow. 25 a objęta zamierzoną inwestycją/, c) wskazania źródeł pokrycia wydatków związanych z zamierzoną inwestycją na w/w działce (budową budynku gospodarczego i altany), d) wskazania kwoty netto pobieranych emerytur, e) wskazania posiadanych pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.), f) przedłożenia za okres od 1 maja 2009 r. do dnia wykonania wezwania wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych. Mimo upływu wyznaczonego terminu (ostatnim jego dniem był 20 sierpień 2009 r.) i wskazanego w wezwaniu rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w formularzu PPF, nie zostało ono przez skarżącego wykonane. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów, przy czym to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Informacje podane przez J. B. we wniosku PPF nie pozwalały na jednoznaczne stwierdzenie, że poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych będzie przekraczać jego możliwości finansowe, zwłaszcza że nie wskazał on, z jakim uszczerbkiem dla uzasadnionych potrzeb jego i żony wiązałoby się ich opłacenie. Za niewystarczające w tym względzie uznano powołanie się skarżącego wyłącznie na status emeryta, zwłaszcza że świadczenie pobierane tak przez niego jak i żonę nie należą do najniższych. Posiadają oni także zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i nie mają innych osób na swoim utrzymaniu. W tym względzie, abstrahując od ponoszonych przez skarżącego i jego żonę wydatków na bieżące utrzymanie siebie i mieszkania, uwagę zwracało przede wszystkim wskazywanie przez skarżącego z jednej strony na znaczną wysokość wpisu od skargi /"jestem emerytem i wysokość opłaty wpisu (...) jest dla mnie bardzo wysoka"/, z drugiej zaś wynikający ze skargi i akt administracyjnych sprawy zamiar podjęcia budowy parterowego budynku gospodarczego i wolnostojącej altany. Nie budzi najmniejszych wątpliwości, że przeprowadzenie takiej inwestycji wymaga nieporównywalnie większych środków i nakładów, którymi skarżący zapewne dysponował składając zgłoszenie o przystąpieniu do wykonywania robót budowlanych. W tym kontekście zastanawiające było również to, iż w stosownej rubryce formularza PPF nie wykazał posiadania żadnych zasobów pieniężnych, gdyż trudno uznać, aby taką inwestycję miał zamiar sfinansować wyłącznie z bieżących dochodów (gdyby jednak nawet tak było, to taka sytuacja absolutnie nie świadczy o jakimkolwiek zagrożeniu uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania). Do dokładnego zobrazowania sytuacji materialnej skarżącego i wyjaśnienia powyższych wątpliwości miało przyczynić się skierowane do niego wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów (podstawą prawną dla takich wezwań jest art. 255 P.p.s.a, zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające (...) lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego). Pozwoliłoby to w sposób nie budzący wątpliwości ocenić zasadność wniosku i podjąć właściwe rozstrzygnięcie. Nieustosunkowanie się przez skarżącego do wezwania poddaje w wątpliwość wiarygodność udzielonych przez niego we wniosku PPF informacji i skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że nie ma on zamiaru ujawnienia swojej prawdziwej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Rygoryzm postępowania o przyznanie prawa pomocy podyktowany jest wyjątkowym charakterem tej instytucji finansowanej ze środków publicznych oraz obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.); wynikający z tego przepisu obowiązek generalnie dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie mogą więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, w tym nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej. Osoba taka zaś składając stosowny wniosek musi się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. J. B. nie udzielając wymaganych informacji (do czego zresztą posiada pełne prawo) musi się jednak liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Odmienne uznanie, skutkujące przyznaniem mu chociażby częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, wiązałoby się w takiej sytuacji z naruszeniem ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy i priorytetowym traktowaniem względem niego innych stron, którym odmówiono lub przyznano by prawo pomocy po uprzednim wykonaniu przez nie skierowanego do nich wezwania. Skoro zatem skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, brak jest podstaw do pozytywnego rozpoznania złożonego wniosku. W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.