II SA/Rz 608/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2015 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 300 zł w sprawie ze skargi A. S. i P. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej - postanawia - odmówić przyznania wnioskodawczyni A. S. prawa pomocy w żądanym zakresie. Do skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej A. S. dołączyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 300 zł, którą uiściła tytułem wpisu od tej skargi. Zwróciła się o uwzględnienie jej prośby w związku z trudną sytuacją finansową oraz "drastycznym spadkiem dochodów". Wskazała, że wspólne z nią gospodarstwo domowe tworzą mąż - emeryt i studiujący syn. Wobec prowadzonych postępowania karnego oraz administracyjnego zmuszona została do zamknięcia prowadzonego przez nią baru i jednego ze sklepów. Rodzina utrzymuje się wyłącznie z dochodu męża w wysokości 1170 zł netto. Prowadzona przez wnioskodawczynię działalność gospodarcza przynosi zaś straty (na dowód czego skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe za 2014 r.). Maż strony rozpoczął wprawdzie działalność ubezpieczeniową, jednak "na razie bez większych sukcesów". Aktualne dochody wystarczają więc na skromne życie. Na majątek rodziny składają się: nieukończony dom o pow. 240 m.kw., nieruchomość rolna o pow. 1,8 ha oraz samochód z 2002 r. W odpowiedzi na dodatkowe wezwanie wnioskodawczyni podała, że wysokość netto dochodu uzyskanego przez męża z tytułu działalności ubezpieczeniowej to 7 900 zł do dnia 1 czerwca 2015 r. Wydatki rodziny to: 1 200 zł – utrzymanie własne, 550 zł – utrzymanie domu, 500 zł – utrzymanie samochodu (w związku z dojazdami męża skarżącej do klientów), 240 zł – telefony i Internet. Wnioskodawczyni nie pobiera dopłat w związku z posiadaniem nieruchomości rolnej. Syn skarżącej uzyskuje stypendium socjalne w wysokości 600 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: W art. 243 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." przewidziana została możliwość przyznania stronie, będącej w trudnej sytuacji materialnej, prawa pomocy, stanowiącego instytucję dofinansowania jej udziału w postępowaniu sądowym. I tak, w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W tym pierwszym przypadku obejmuje ono zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata. Natomiast drugi wymiar prawa pomocy to zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata czy radcy prawnego. Uzyskanie pełnego wsparcia wymaga wykazania przez stronę wnioskującą o nie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei pomoc w mniejszym zakresie dotyczy sytuacji wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Regulacje powyższe, jak też i wyrażona w art. 199 P.p.s.a. zasada, że strony mają obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, wskazują wprost na wyjątkowy charakter prawa pomocy. Ma więc ono służyć najuboższym przedstawicielom społeczeństwa, którzy bez udzielenia wsparcia, o które się ubiegają nie byliby w stanie unieść ciężaru wydatków łączących się z postępowaniem, w którym uczestniczą. Chodzi więc tutaj głównie o osoby bezrobotne, bez jakiegokolwiek majątku i dochodów. Prawo pomocy nie ma natomiast służyć ochronie prywatnych aktywów majątkowych strony. Stanowisko powyższe nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25.01.2012 r. II FZ 796/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczności przedstawione we wniosku A. S. wskazują na brak podstaw do przyznania jej prawa pomocy w jakiejkolwiek części. Nie stwierdzono bowiem, by strona nie mogła uiścić kwoty 420 zł tytułem brakującej obecnie części wpisu od skargi, zwłaszcza, że obowiązek ten spoczywa na wymienionej solidarnie ze współskarżącym P. B. Oznacza to możliwość odpowiedniego rozłożenia przedmiotowej opłaty adekwatnie do możliwości płatniczych wymienionych stron. Należy także podkreślić, że wprawdzie sama skarżąca – wedle jej stwierdzenia – nie uzyskuje aktualnie żadnego dochodu (co może jednak budzić pewne wątpliwości wobec "zamknięcia" przez nią tylko jednego z należących do niej sklepów i dalszego prowadzenia działalności gospodarczej w kolejnych), lecz dochodami dysponują pozostałe osoby wchodzące do wspólnego z nią gospodarstwa domowego. Rodzina utrzymuje się bowiem z emerytury męża wnioskodawczyni, dochodu z prowadzonej przez niego działalności ubezpieczeniowej oraz stypendium syna strony, łącznie ok. 3350 zł (przy uwzględnieniu dotychczas osiągniętego tj. do 1.06.2015 r. przez męża skarżącej dochodu z działalności gospodarczej i podzieleniu go przez 5 miesięcy). W tym miejscu należy podnieść, że strona jako dochód z tytułu działalności ubezpieczeniowej męża wymieniła kwotę 7 900 zł, tymczasem przedłożony wyciąg z rachunku bankowego jej i męża wskazuje na kwotę 11 286 zł z tego tytułu. Podkreślenia wymaga także, iż fakt uzyskiwania przez syna stypendium skarżąca ujawniła dopiero na dodatkowe wezwanie, twierdząc początkowo o braku uzyskiwania przez wymienionego jakichkolwiek dochodów. Ponadto, porównując podaną przez wnioskodawczynię kwotę dochodów (3 350 zł) ze wskazanymi przez nią wydatkami (2 490 zł), pozostaje kwota 860 zł, która przekracza wskazaną wyżej kwotę 420 zł stanowiącą brakującą część wpisu od skargi. Podkreślenia także wymaga, że art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przy ocenie zasadności wniosku o prawo pomocy bierze się pod uwagę tylko tzw. wydatki konieczne, a zatem te, które przesądzają o egzystencji jednostki. Trudno z pewnością zaliczyć do takich te ponoszone na telefony i Internet w łącznej kwocie 240 zł. Nadto, wnioskodawczyni nie przedłożyła, pomimo wezwania, wyciągu z rachunku bankowego jej syna. Nie ujawniła także we wniosku uzyskanego w kwietniu 2015 r. dochodu w postaci zwrotu podatku dochodowego w łącznej wysokości 2224,04 zł. Wobec powyższego uznano, że pomimo twierdzeń wnioskodawczyni o trudnej sytuacji finansowej, w rzeczywistości sytuacja ta pozwala na pokrycie przez nią kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez jakichkolwiek trudności. W szczególności, za przyznaniem stronie żądanego przez nią wsparcia nie przemawia wskazany przez nią "drastyczny spadek dochodów". Obniżenie dotychczasowego wysokiego poziomu życia strony do poziomu niższego, jednak nie stanowiącego o ubóstwie, nie może być argumentem za udzieleniem wsparcia ze środków publicznych, których ilość jest z natury rzeczy ograniczona. Skoro więc A. S. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, odmówiono uwzględnienia jej żądania dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 300 zł. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.