II SA/Rz 61/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2019 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego -skargę oddala- II SA/Rz 61/19 Uzasadnienie Przedmiotem skargi W. D. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] listopada 2018 r. nr [...] dotycząca odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzją z [...] września 2018 r. nr [...] Wójt Gminy [...] – działając na podstawie art. 1, art. 2, art. 4, art. 5, art. 8, art. 10, art. 13, art. 16, art. 18, art. 20, art. 21, art. 22, art. 27 ust. 3, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851, dalej: u.p.p.w.dz.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: K.p.a.) - odmówił wnioskodawczyni W. D. przyznania świadczenia wychowawczego na syna A. D. na okres świadczeniowy 2018/2019 z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Organ wskazał, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wynoszący 1 587,90 zł przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia (800 zł) o 787,90 zł. W odwołaniu od tej decyzji W. D. wskazała na jej krzywdzący charakter. Wyjaśniła, że trudna sytuacja rodzinna i finansowa spowodowana była długotrwałą chorobą męża i koniecznością sprawowania nad nim całodobowej opieki, w związku z czym nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia. Po jego śmierci leczy się na depresję, posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Wraz z synem utrzymywała się z pożyczek od rodziny i znajomych oraz ze środków z pomocy społecznej. Dopiero po ponad trzech latach od śmierci męża sąd przyznał jej i synowi rentę rodzinną. Z wypłacanej renty co miesiąc ZUS dokonuje potrąceń tytułem zwrotu wypłaconego zasiłku stałego w kwocie 9 tys. zł. Niewiele pozostaje na życie. Otrzymując wyrównanie renty za wcześniejszy okres zmuszona była zwrócić zaciągnięte u krewnych i znajomych pożyczki. SKO opisaną na wstępie decyzją z [...] listopada 2018 r. wydaną na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 2 pkt 1, 2, 4 14 i 19, art. 5 ust. 1 i 3, art. 7 u.p.p.w.dz. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniło, że świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł (art. 5 ust. 3 u.p.p.w.dz.), a w przypadku dziecka niepełnosprawnego – 1 200 zł (art. 5 ust. 4). Zgodnie z art. 2 pkt 1 u.p.p.w.dz., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to dochód w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze. zm.). W myśl art. 2 pkt 2 u.p.p.w.dz., dochodem członka rodziny branym pod uwagę przy badaniu uprawnienia do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem przepisów dotyczących utraty i uzyskania dochodu (art. 7 ust. 1-3 ustawy) . W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2018/2019 (od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.) rokiem kalendarzowym z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczenia jest rok 2017. W dochodzie rodziny warunkującym prawo do świadczenia nie uwzględnia się dochodów utraconych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia, lub po tym roku (art. 7 ust. 1 ustawy). Rodzina wnioskodawczyni składa się z dwóch osób - jej i syna A. D. (ur. [...] stycznia 2002 r.). Jest on pierwszym dzieckiem w rodzinie w rozumieniu art. 2 pkt 14 ustawy, a więc prawo do świadczenia wychowawczego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego wynoszącego 800 zł. W 2017 r. rodzina uzyskała dochód z tytułu renty rodzinnej wynoszący po odliczeniach 38 109,51 zł (przychód w kwocie 44 098,96 zł pomniejszony o należny podatek w wysokości 4 005 zł oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 1 984,45 zł). W dochodzie tym uwzględniono wyrównanie renty za okres od [...] marca 2014 r. do [...] czerwca 2017 r., za który przyznano należność w kwocie brutto 38 098,96 zł, dodatek jednorazowy w kwocie 300 zł i w pozostałym okresie po 1 000 zł miesięcznie. Miesięczny dochód rodziny w 2017 r. wyniósł 3 175,79 zł, a dochód na osobę w rodzinie 1 587,90 zł (38 109,51 zł: 12 m-cy = 3 175,79 zł: 2 osoby = 1 587,90 zł). Zasadnie zatem organ I instancji stwierdził, że wobec przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego (800 zł) świadczenie wychowawcze nie przysługuje. Dochodem są te przychody, które w danym roku podlegają opodatkowaniu na podstawie m.in. art. 27 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 2032 ze zm.). To przepisy podatkowe decydują, do jakiego roku kalendarzowego należy zaliczyć uzyskiwane dochody (przychody). Zgodnie z art. 11 ust. 1 tej ustawy, przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze. Oznacza to, że wszelkie otrzymane przez wnioskodawczynię w 2017 r. kwoty z tytułu renty rodzinnej są przychodami /dochodami tego roku, pomimo że wypłaty dotyczą innych lat kalendarzowych. Jedyna możliwość pominięcia faktycznie otrzymanych w roku bazowym wypłat (dochodów) ma miejsce w przypadku tzw. "dochodu utraconego". Zamknięty katalog dochodów utraconych zawiera art. 2 pkt 19 u.p.p.w.dz. W wyliczeniu zawartym w tym przepisie nie przewidziano przy obliczaniu dochodu za dany rok możliwości pominięcia dochodów wypłaconych jednorazowo, a dotyczących innych (poprzednich) lat. W efekcie może się zdarzyć, że jeżeli wypłaty skumulują się w jednym roku (w niniejszej sprawie 2017), to obliczony na podstawie tego roku dochód miesięczny członka rodziny nie będzie odpowiadał rzeczywistemu, średniemu dochodowi otrzymywanemu w 2017 r. i latach następnych. Brak jest także podstaw do odliczenia od dochodu za 2017 r. kwoty potrąceń dokonywanych z renty tytułem zwrotu zasiłku stałego wypłaconego za okres, w którym wnioskodawczym nie posiadała żadnych dochodów. W skardze na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie W. D. zażądała jej uchylenia i przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, względnie jej uchylenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 5 u.p.p.w.dz. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, iż przekroczyła ustalone ustawą kryterium dochodowe, a w konsekwencji nie uzyskała prawa do świadczenia wychowawczego. Skarżąca podniosła, że z uzasadnienia rządowego projektu ustawy wynika, iż celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci, wyeliminowanie lub istotne zmniejszenie barier ekonomicznych związanych z wielkością dochodu. Powyższe sformułowania obligują organ stosujący przepisy cytowanej ustawy do takiej ich interpretacji, która byłaby zgodna z celem uregulowania. W tym kontekście nie można abstrahować od przyczyn, które spowodowały przekroczenie kryterium dochodowego. Wykładnia literalna powołanego przepisu prowadzi bowiem w tym przypadku do naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, szczególnie istotnej przy ochronie praw osób małoletnich. Przekroczenie kryterium dochodowego było wynikiem wypłacenia wnioskodawczym przez ZUS w formie jednorazowej zaległego świadczenia z tytułu renty rodzinnej za okres od [...] marca 2014 r. do [...] czerwca 2017 r. W wymienionym okresie wnioskodawczyni pozostawała bez jakichkolwiek dochodów. Nie dysponowała żadnymi oszczędnościami, albowiem wszystkie posiadane środki finansowe zostały zaangażowane w leczenie i pielęgnację wymagającego całodobowej opieki męża. Choroba męża i konieczność stałej opieki była również przyczyną niepodejmowania zatrudnienia. Brak środków do życia zmusił wnioskodawczynię do korzystania z pomocy opieki społecznej oraz pomocy finansowej osób trzecich. Sytuacja, w jakiej znalazła się wnioskodawczyni oraz jej rodzina była wynikiem błędnego zastosowania prawa przez organ rentowy. Nieprawidłowość decyzji o odmowie przyznania renty rodzinnej przez ZUS została w sposób oczywisty stwierdzona przez Sąd Apelacyjny w [...], który wyrokiem z [...] maja 2017 r. stwierdził, iż decyzje ZUS o odmowie przyznania renty rodzinnej wydane zostały z oczywistym naruszeniem prawa. Uwzględnienie wniosku o przyznanie renty rodzinnej przez organ rentowy nie tylko nie doprowadziłoby wnioskodawczyni do niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb, ale przede wszystkim nie doprowadziłoby do sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego wskutek kumulacji wypłaty za okres od [...] marca 2014 r. do [...] czerwca 2017 r. Sukcesywnie wypłacane świadczenie rentowe (około 1000 zł miesięcznie) pozwoliłoby wnioskodawczyni na uzyskanie prawa do świadczenia wychowawczego, albowiem w sposób oczywisty nie doszłoby do przekroczenia kryterium dochodowego. Z okresu bezprawnego pozbawienia wnioskodawczyni prawa do renty rodzinnej pozostało szereg niezaspokojonych potrzeb i zobowiązań finansowych. Musi obecnie zwracać zaciągnięte pożyczki, z osiąganych dochodów dokonywane są także potrącenia wypłacanego jej wcześniej zasiłku stałego w kwocie ponad 9 000 zł. Powoduje to, iż wraz z synem znajdują się w katastrofalnej sytuacji majątkowej, ponosząc ujemne konsekwencje wynikające z błędnych decyzji organu rentowego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach). Dokonana przez Sąd wg wskazanych kryteriów ocena legalności zaskarżonej decyzji SKO z [...] listopada 2018 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Wójta Gminy z [...] września 2018 r. skutkowała stwierdzeniem, że nie naruszają one prawa, w konsekwencji czego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.dz.). Przysługuje ono osobom o których mowa w art. 4 ust. 2 (m.in. matce) w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1). W przypadku jednakże ubiegania się przez osobę uprawnioną o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, niezbędne jest spełnienie kryterium dochodowego. W sytuacji, jeżeli - tak jak w niniejszej sprawie - członkiem rodziny nie jest dziecko niepełnosprawne, stosownie do art. 5 ust. 3 u.p.p.w.dz. świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 4 u.p.p.w.dz., ilekroć w ustawie jest mowa o "dochodzie rodziny", oznacza to sumę dochodów jej członków, przy czym "dochodem członka rodziny" w myśl pkt 2 tego artykułu jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a (w przepisach tych przewidziano sytuację zmian w strukturze dochodów rodziny, które mogą polegać zarówno na utracie dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego lub po tym roku - w efekcie czego przy ustalaniu dochodu nie uwzględnia się dochodu utraconego, jak też na uzyskaniu dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego oraz po roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego - skutkującego odpowiednim jego zaliczeniem). Kluczową kwestią w rozpoznawanej sprawie pozostaje zatem ocena prawidłowości wyliczenia przez organy wysokości dochodu rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę celem ustalenia, czy spełnia kryterium dochodowe, którego przekroczenie czyni zasadną odmowę przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (stosownie do art. 2 pkt 14 u.p.p.w.dz., za pierwsze dziecko uznaje się jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia). U.p.p.w.dz. definiując w art. 2 pkt 1 pojęcie dochodu, odsyła do jego rozumienia wg ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.; dalej: u.ś.r.); stosownie do jej art. 3 pkt 1 lit. a, "dochód" co do zasady (z uwzględnieniem pkt 1 lit. b, c) oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Złożony przez skarżącą [...] sierpnia 2018 r. w siedzibie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna A. dotyczył okresu świadczeniowego 2018 /2019 (trwającego od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r.). Rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (o którym mowa w art. 2 pkt 2 u.p.p.w.dz.) z którego dochody stanowiły podstawę obliczenia dochodów rodziny skarżącej, był więc rok 2017. Jedyne źródło dochodów skarżącej w tym roku - co nie jest kwestionowane - stanowiła renta rodzinna, przy czym istotne pozostaje, że na mocy decyzji ZUS z [...] czerwca 2017 r. zostało jej jednorazowo wypłacone z tego tytułu wyrównanie za okres od [...] marca 2014 r. Wraz z pozostałymi świadczeniami wypłaconymi do [...] grudnia 2017 r., wg pozyskanych dla potrzeb rozpatrzenia wniosku i zawartych w aktach administracyjnych sprawy informacji, dało to za rok 2017 sumaryczną kwotę przychodów 44 098,96 zł, a po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy (4 005 zł) oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (1 984,45 zł), dochody w wysokości 38 109,51 zł. Stanowiło to odpowiednio 3 175,79 zł miesięcznego dochodu rodziny i 1 587,90 zł miesięcznie na osobę w rodzinie, przekraczając tym samym wskazane wyżej miesięczne kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynoszące 800 zł. W ocenie Sądu – wbrew wywodzonemu odmiennemu stanowisku skarżącej - orzekające w sprawie organy administracji właściwie obliczyły niezbędny do uznania jej uprawnienia do świadczenia wychowawczego na pierwsze (jedyne) dziecko miesięczny dochód rodziny, uwzględniając wyrównanie z tytułu renty rodzinnej za okres od [...] marca 2014 r. do [...] czerwca 2017 r. Otrzymanie przez nią tego wyrównania nie jest pozbawione skutków prawnych względem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego. W tym zakresie SKO prawidłowo stwierdziło, że o ile wyrównanie to nie spełnia kryterium dochodu utraconego który nie podlegałby uwzględnieniu przy ustalaniu dochodu, to jednak zgodnie z art. 2 pkt 1 u.p.p.w.dz. stanowi ono dochód o którym mowa w art. 3 pkt 1a u.ś.r., tj. przychód podlegający opodatkowaniu na podstawie art. 27 u.p.d.o.f., pomniejszony o należne potrącenia; zgodnie z art. 11 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 i art. 12 ust. 7 tej ustawy, przychodami są m.in. otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze, również z tytułu renty, przez co należy rozumieć łączną kwotę świadczeń wraz ze wzrostami i dodatkami, z wyłączeniem dodatków rodzinnych i pielęgnacyjnych oraz dodatków dla sierot zupełnych do rent rodzinnych. Przepisy te nie pozwalają zatem, by dochód wypłacony w danym roku kalendarzowym uznać za dochód w latach, za które przyznano to świadczenie. Brak jest zatem podstaw prawnych, aby jak oczekuje tego skarżąca, otrzymane przez nią wyrównanie zostało proporcjonalnie zaliczone za okresy, za które nastąpiła wypłata. Wyrównanie to jako nie spełniające kryterium dochodu uzyskanego lub utraconego podlega zatem uwzględnieniu w przypadku ustalania prawa do świadczeń, dla których podstawę wyliczenia kryterium dochodowego stanowiły dochody uzyskane w roku wypłaty tego wyrównania, tj. 2017. W świetle powyższego, wynikająca z zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji odmowa przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze (jedyne) dziecko na okres świadczeniowy 2018 /2019 z powodu przekroczenia kryterium dochodowego jawi się jako prawidłowa i zgodna z regulującymi tę materię przepisami. Jakkolwiek budzą zrozumienie sygnalizowane przez skarżącą okoliczności, że wynikająca z wyroku sądowego przyznającego jej prawo do renty rodzinnej za okres od dnia złożenia wniosku skumulowana wypłata zaległego świadczenia była wynikiem błędnego stosowania prawa przez organ rentowy (odmawiający przyznania jej tego świadczenia), a także że ciąży na niej konieczność zwrotu z otrzymanego wyrównania zobowiązań finansowych zaciągniętych - z uwagi na brak środków do życia - u innych osób w okresie za który zostało ono wypłacone, to jednak z punktu widzenia przytoczonych regulacji prawnych okoliczności z tym związane jako nie mające wpływu na wyliczenie dochodów osiągniętych przez nią i jej syna w 2017 r. nie mogą zostać uwzględnione, a wypłacona tytułem wyrównania kwota pominięta przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Brak stwierdzenia naruszeń prawa mających wpływ na wynikające z zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji rozstrzygnięcia obligował Sąd do oddalenia skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.