II SA/Rz 611/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Ewa Partyka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 września 2011 r. sprawy ze skargi I. C. i S. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku wykonania rowu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących I. C. i S. C. solidarnie kwotę 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18.07.2001r. Prawo wodne /Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm./ Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] w sprawie odmowy nałożenia obowiązku wykonania rowu na działkach stanowiących własność M. i A. P. oraz L. i E. R. w celu odprowadzenia wód opadowych z działek nr 2419/4 i 2421/7 do rowu przydrożnego drogi powiatowej nr 2640. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] września 2010r. A. i M. W., I. i S. C., I. i A. C. zwrócili sie do Burmistrza o uregulowanie stosunków wodnych poprzez zobowiązanie M. i A. P. oraz E. i L. R. do wykonania rowu na działkach o nr 2419/4 i 2421/7, stanowiących ich własność, w celu odprowadzenia wód opadowych do rowu przydrożnego drogi powiatowej nr 2640. Po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami Burmistrz decyzją z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] odmówił nałożenia obowiązku wykonania rowu odwadniającego na działkach stanowiących własność M. i A. P. oraz L. i E. R. w celu odprowadzenia wód opadowych z działek nr 2419/4 i 2421/7 do rowu przydrożnego drogi powiatowej nr 2640. W uzasadnieniu decyzji powołując się na treść art. 29 ustawy Prawo wodne organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono szkód na gruntach będących przedmiotem niniejszego postępowania. Roszczenia zarówno stron postępowania, jak i świadków w niniejszej sprawie dotyczą rowu na działce 2470/2 przy granicy z działką 2421/13 (własności M. M.). W sprawie tej toczyło się już postępowanie w sprawie zmiany stanu wody na gruntach – na działach 2421/13 i 2471/1, które zakończone zostało wydaniem decyzji przez Wójta Gminy (z dnia [...] grudnia 2009r. nr [...]). Odwołanie od tej decyzji, jednym pismem, wnieśli A. i M. W., I. i S. C. oraz I. i A. C. Wyżej wyminieni podnieśli, że zaskarżona decyzja jest niesłuszna, albowiem wbrew ustaleniom organu zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 29 Prawa wodnego. Zarzucili niewłaściwe przeprowadzenie postępowania administracyjnego, w tym rozprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] marca 2011r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ II instancji powołując się na przepis art. 29 ustawy Prawo wodne, w tym ust. 3 tego przepisu podał, że przesłanką warunkującą jego zastosowanie jest spowodowanie na gruncie przez właściciela takiej zmiany stanu wody, która szkodliwie oddziałuje na grunty sąsiednie. Postępowanie prowadzone w tym trybie winno zmierzać do ustalenia, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiana ta szkodliwie wpłynęła na grunty sąsiednie. Warunki te winny pozostawać w ścisłym związku przyczynowo – skutkowym, Kolegium uznało, że organ I instancji w sposób prawidłowy przeprowadził oględziny, a ustalone i zaprotokołowane fakty nie budzą wątpliwości. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że organ dwukrotnie dokonał ogledzin terenu tj. w dniu [...] września 2010r. Oraz [...] października 2010r. Wynika z nich, że jedyna zmiana stanu wody na gruncie polegała, na przekopaniu rowu przez Pana R. i W. Pozostałe zaś zmiany, na które wskazują strony mają związek z zakończoną już sprawą z wniosku Pana M., na co zwrócił uwagę organ I instancji. Kolegium podniosło, że przekopanie rowu oraz jego ujście spełniają pierwszą przesłankę określoną w art. 29 ust. 3. Jednakże koniecznym jest ustalenia także drugiego z koniecznych wymogów zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy tj. ustalenie wpływu tej zmiany na grunty sąsiednie ze szkodliwym dla nich skutkiem. Szkody nie mogą mieć charakteru domniemanego, lecz faktyczny. Organ uznał, że na spornym gruncie nie zaistniały faktyczne szkody. Sami wnioskodawcy w toku całego postępowania nie wskazali na wystąpienie konkretnych szkód na ich gruncie, jak i gruntach sąsiednich. Organ dodał, że teren będący przedmiotem postępowania charakteryzuje się zróżnicowanym ukształtowaniem, co nie pozostaje bez wpływu na fakt, że obfite opady deszczu mogą powodować spływanie wód opadowych. Zdaniem Kolegium brak zaistnienia szkody wyklucza możliwość zbadania sprawy w kontekście związku przyczynowo – skutkowego ze zmianami dokonanymi na gruncie, a co za tym idzie możliwość zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Za chybione Kolegium uznało zarzuty o niewłaściwym przeprowadzeniu przez organ I instancji postępowania administracyjnego. Wskazało, że oparto się na dowodach, które nie budzą wątpliwości. Zalegające w aktach sprawy dokumenty, w tym podpisane przez skarżących i pozostałych uczestników protokoły, są prawidłowe i niebudzące wątpliwości, a dokonana przez organ I instancji analiza poprawana i poparta wyczerpującym uzasadnieniem, dającym podstawę do uznania zaskarżonego rozstrzygnięcia za prawidłowe. Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A. i M. W., I. i S. C. oraz I. i A. C., wnosząc o ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasadzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 25, art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji gdy działania M. i A. P. oraz E. i L. R. spowodowały zmianę stosunków wodnych, wywierającą niekorzystny wpływ na sąsiednie grunty położone we wsi H. ozn. nr ewid.2381, 2382/2. 2418 i 2419/3, stanowiące ich współwłasność. Zarzucili bezzasadną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności poprzez pominięcie dowodów z przesłuchania świadków tj. Z. C., A. K., A. K., T. L., T. K., A. H., B. F. “poprzez odmowę wiarygodności ich zeznań, czym naruszono art. 233 § 1 k.p.c., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów". Ponadto skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik postępowania poprzez niepodjęcie stosownych ustaleń dla dokonania prawidłowej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wskazali na błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym uznaniu, że brak jest “przesłanek zaistnienia szkód na przedmiotowych nieruchomościach w dniach dokonywanych oględzin". Działania uczestników postępowania w istotny sposób przyczyniły się do zasypania rowu ziemią, zmieniając odpływ kierunku spływu wód opadowych i gruntowych, a nadto zamulenia źródła wody pitnej w studni stanowiącej własność I. i S. C., jak też zalewania piwnic budynku mieszkalnego, co w przyszłości może doprowadzić do jego pękania. W przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia stosunków wodnych poprzez bezpośrednia ingerencję uczestników postępowania, którzy odpływowy rów biegnący wzdłuż działki 2470/1, łączący się z rowem działki nr 2640 zasypali ziemią i przy takim zablokowaniu wód opadowych i gruntowych wody spływające z górnych gruntów rozlewają się na ich działki zabudowane domem mieszkalnym i studnią. Skarżący wskazali na błędne ustalenie kręgu stron postępowania. Podnieśli, że organ I instancji winien zostać uznany za stronę postępowania, gdyż jest właścicielem działki nr 2470/1, przez którą spływa woda na sąsiednie działki, a wobec czego nie powinien być “sędzią we własnej sprawie" i na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 oraz art. 25 w zw. z art. 26 § 2 pkt 1 k.p.a. winna zostać wyznaczona inna gmina do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Skarżący wskazali na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., co stanowi przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz na niedokonanie prawidłowych ustaleń niezbędnych w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Przedmiotem sporu jest fakt zasypania ziemią rowu odpływowego przez działki uczestników postępowania, co skutkuje “zmianą trajektornii jego rozpływu ze szkodą dla nieruchomości skarżących". Czynność ta mieści się w prawnej kwalifikacji art. 25 Prawa wodnego, która to kwestia została przez organ pominięta. Organ nie wyjaśnił zatem stanu faktycznego sprawy, a wydane rozstrzygnięcie jest przedwczesne, postępowanie zaś winno zostać ponownie przeprowadzone. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, ponawiając argumentację uzasadnienia kwestionowanej decyzji. W piśmie z dnia 15 lipca 2011r. (data złożenia w tut. Sądzie) skarżący podtrzymali w całości argumenty podniesione w skardze oraz wskazali, że przedmiotowa sprawa została powierzchownie przeprowadzona i przedwcześnie zakończona o czym świadczą wydane w sprawie decyzje. Zarzucili, że “komisja organu I instancji w sposób krytyczny wykorzystała niewiedzę skarżących poprzez informowanie ich, że złożone podpisy na protokołach oględzin potwierdzają jedynie obecność stron, podpisy pozwoliły organom przedwcześnie zakończyć postępowanie ze szkodą dla skarżących." Do pisma procesowego z dnia 15 września 2011 r. E. i L. R. oraz M. P. dołączyli kserokopię mapy zasadniczej, akcentując, że wody opadowe w rejonie, gdzie toczy się postępowanie administracyjne w sprawie zmiany stanu wody na gruncie, płyną zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu (jak na zał. mapie). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny rozważa zatem kwestię, czy zaskarżony akt organu administracji publicznej (tu decyzja) mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli m.in. stwierdzi on naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonując kontroli w omawianym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest pozbawiona podstaw prawnych do jej uwzględnienia i dlatego też należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] grudnia 2010 r. o odmowie nałożenia obowiązku wykonania rowu na działkach stanowiących własność M. i A. P. oraz L. i E. R. w celu odprowadzenia wód opadowych z działek o nr 2419/4 i 2421/7 do rowu przydrożnego drogi powiatowej nr 2640. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz.U. Z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Przepis art. 29 tej ustawy, powołany przez organy obu instancji stanowi: "1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1. zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2. odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. 2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. 3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu wody poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom". Przepis ten zawiera w swej treści zakazy skierowane do właściciela nieruchomości dotyczące zmian stanu wody na gruncie i odprowadzania wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1), określa jego obowiązki w przypadku spowodowania zmian stanu wody (ust. 2) oraz upoważnia wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) do wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w przypadku, gdy spowodowane przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (ust. 3). W rozpoznawanej sprawie skarżący I. i S. C. domagają się wydania przez Burmistrza decyzji nakazującej uczestnikom M. i A. P. oraz E. i L. R. wykonanie rowu na ich (uczestników) działkach nr 2419/4 i 2421/7, poł. w H., w celu odprowadzenia wód opadowych z tych działek do rowu przydrożnego drogi powiatowej nr 2640. Skarżący zarzucają, że uczestnicy zasypali ziemią rów z działki "szczepowej" nr 2470/1 łączący się z rowem działki nr 2640 i przy takim zablokowaniu wód opadowych i gruntowych wszystkie wody spływające z górnych gruntów rozlewają się na ich działki zabudowane domem mieszkalnym i studnią (dotyczy to również działek A. i I. C. oraz A. i M. W., których skarga została odrzucona). Z treści przepisu art. 29 ust. 3 cyt. wyżej wynika, że przesłankami wydania nakazów w tym trybie jest ustalenie, że właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie i zmiany te wywierają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie, a pomiędzy zmianą stanu wody istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Wydanie tej decyzji wymaga więc przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, zgodnie z wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego, zmierzającego do ustalenia, czy spełnione zostały powyższe przesłanki łącznie. Nakaz wydany w trybie art. 29 ust. 3 powinien zostać tak sformułowany, by odpowiadał wymogom przepisów prawa; musi być on bowiem wykonalny (w tym także w postępowaniu egzekucyjnym), a przy tym wykluczone musi być niebezpieczeństwo spowodowania szkody innym podmiotom poprzez wykonanie takiego nakazu. Nakaz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom powinien być skuteczny i adekwatny, co oznacza odpowiednio, że musi eliminować w całości szkodliwe oddziaływanie zmian stanu wody na gruncie i tylko to oddziaływanie a nie skutki spływu wód wywołane naturalnym ukształtowaniem terenu (w tym ostatnim przypadku usunięciu negatywnych skutków służy art. 30 ustawy). Trzeba też podkreślić, że zmiany dokonywane przez właściciela na gruncie mogą być różnego rodzaju – może to być zmiana naturalnego ukształtowania terenu (np. nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, wykonanie rowu), wykonanie robót budowlanych (np. wybudowanie murowanego ogrodzenia, wybetonowanie działki), jak również wykonanie innego rodzaju prac, powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości. Sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 29 ust. 3 ustawy, gdyż konieczne jest jeszcze ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie. Z ustaleń dokonanych zaskarżoną decyzją wynika, że została spełniona pierwsza z przesłanek określonych w art. 29 ust. 3 ustawy ("przekopanie rowu przez P. R. i W."), natomiast brak zaistnienia szkody wyklucza możliwość zbadania sprawy w kontekście związku przyczynowo-skutkowego ze zmianami dokonanymi na gruncie, a w konsekwencji zastosowanie art. 29 ust. 3 ustawy. W ocenie Sądu, ustalenia te nie znajdują jednoznacznego wsparcia w materiale zebranym w sprawie i dlatego należało zgodzić się z twierdzeniami skargi, iż co najmniej przedwczesnym było rozstrzygnięcie sprawy znajdujące odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji. Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji dwukrotnie przeprowadził rozprawę administracyjną połączoną z oględzinami terenu ([...].09.2010 r. i [...].10.2010 r.). W protokole z dnia [...] września 2010 r. znajduje się jedynie zapis: "P. M. P., P. C. oświadczyli, że problem dotyczy wody z działek położonych wyżej, która to woda nas zalewa (do działki P. Ż.)". Zapisano w nim również zgłoszone przez M. W. żądanie odnośnie powołania w charakterze świadka kilku osób oraz oświadczenie P.P. R. następującej treści: "też nas zalewa z góry". Natomiast w rozprawie w dniu [...] października 2010 r. uczestniczyły strony i osoby wnioskowane wcześniej przez M. W. jako świadkowie, co nie zostało w protokole z rozprawy w żaden sposób zaznaczone – jedynie prawidłowo określono w nim, że w takim charakterze tj. jako świadek występuje B. Ż. (świadek uczestniczki M. P.). Z protokołu rozprawy w dniu [...] października 2010 r. wynika ponadto, że uczestniczyli w niej R. M. i M. R., przy czym nie jest jasne w jakiej roli. R. M. oświadczyła, że woda podtopiła jej dom, ściana pęka i kruszy się w ganku i kuchni. Z kolei M. R. stwierdził, iż dopóki sprawa ciągu wód koło P. M. nie będzie rozwiązana, to sprawa nie będzie rozwiązana; podobnie zeznała świadek B. Ż., dodając, że ma szkody na polu (woda stoi w ziemniakach). Analiza powyższego protokołu, a więc "zeznań" osób uczestniczących w rozprawie w dniu [...] października 2010 r. przy braku jakichkolwiek innych dowodów (zał. do protokołu szkic to w rzeczywistości kopia mapy ewid. z zakolorowanymi działkami skarżących i uczestników), prowadzi do wniosku, że sprawa wszczęta na wniosek z dnia [...] września 2010 r. A. i M. W., I. i A. C. oraz I. i S. C. nie została należycie wyjaśniona i nie został ustalony stan faktyczny zgodny z rzeczywistością. Tym samym wydane decyzje naruszają jedną z podstawowych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, określona w art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a., który zobowiązuje organy administracji do wyczerpującego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego w sprawie. Otóż znajdujące się w tym protokole zeznania w rodzaju: " Nigdy nie było problemów z wodą.", czy "Mieszkam tu od czterdziestu lat. Woda szła do lasu." nie pozwalają na dokonanie oceny (kontroli), czy są to okoliczności mające znaczenie dla sprawy, względnie w jakim zakresie, a przede wszystkim mogą stanowić uzasadnienie dla ustaleń poczynionych przez organy orzekające w sprawie. Z kolei twierdzenia R. M. (str. 3 protokołu) dotyczące zaistniałych szkód w jej budynku mieszkalnym budzą wątpliwości odnośnie przedmiotu prowadzonego postępowania. Takie też wątpliwości powstają, gdy zestawi się ustalenia organu dotyczące spełnienia się pierwszej przesłanki określonej w art. 29 ust. 3 ustawy z wyjaśnieniami uczestników L. i E. R.: "Przekopałem ale na swoim. A Pan W. przekopał motyką na mojej działce. Żądamy odkopania i puszczenia wody wzdłuż drogi". Ta zasadnicza kwestia, a więc kto w rzeczywistości spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie – uczestnicy czy skarżący – nie została w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśniona. Nadto stwierdzenie w tym protokole (str. 5), że na dzień oględzin brak widocznych szkód zapisane zostało w taki sposób, iż nie jest jasne, których nieruchomości dotyczy. Tak przeprowadzone czynności mają zatem wątpliwy walor dowodowy. W rezultacie więc wskazane naruszenie zasad postępowania dowodowego bez wątpienia mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, bowiem doprowadziło do wydania decyzji na podstawie niepełnego i nie ocenionego należycie materiału dowodowego. Dotychczas zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do jednoznacznego ustalenia, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 29 ust. 3 ustawy. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 1 litera c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś unormowanie art. 135 tej ustawy obliguje Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego także decyzji wydanej przez organ I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji powinny dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zgodnie z regułą z art. 7 k.p.a. i przeprowadzić postępowanie dowodowe w sposób określony w art. 75 i nast. k.p.a., uwzględniając przedstawione wyżej uwagi. Na uwadze powinny również mieć i to, że szkodliwe oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie jest procesem długotrwałym (wymaga obserwacji) i często nie dającym się stwierdzić w czasie jednodniowych oględzin. Przypomnieć też należy, że stosownie do treści art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. Nie można również wykluczać, że konieczne będzie zasięgnięcie opinii biegłego – dla ustalenia chociażby, jakie działania doprowadziły do zmiany stanu wód i powstanie szkody na gruntach sąsiednich; regułą w sprawach o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 17.01.2008 r. II SA/Lu 787/2007, LexPolonica 1937590). Dopiero zebranie całego materiału dowodowego pozwoli na jego ocenę zgodną z regułami określonymi w art. 77 § 1 i 80 k.p.a. i ustalenie stanu faktycznego sprawy, co jest warunkiem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 135, 145 § 1 pkt 1 litera c oraz 200 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak w sentencji.