II SA/Rz 613/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ NSA Maria Zarębska-Kobak Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 22 lutego 2007 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badanie lekarskie -skargę oddala- II SA/Rz 613/06 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 8 grudnia 2004 r., skierowanym w oparciu o art. 182 k.p.a. w zw. z art. 140 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2003 r., Nr 58, poz. 515, ze zm.) Prokurator Rejonowy w R. zwrócił się do Starosty Powiatowego w D. o cofnięcie S. W. uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi kat. B nr [...] wydanych przez Starostę Powiatowego w D. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że nadzorował śledztwo przeciwko S. W. podejrzanemu o popełnienie przestępstwa z art. 178 a § 1 k.k. W toku tego śledztwa podejrzany poddany został badaniu przez biegłych lekarzy psychiatrów i psychologa, którzy stwierdzili u niego zaburzenia schizoafektywne oraz rozbicie struktury osobowości powodujące zniesienie zdolności do możliwości rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Ustalono też, że S. W. od wielu lat leczony był w Oddziale Psychiatrycznym Zespołu Opieki Zdrowotnej w D. oraz w Prywatnym gabinecie lek. psychiatry M. S. z powodu zaburzeń schizoafektywnych. Do wniosku dołączone zostały odpisy zaświadczeń lekarskich, karty informacyjnej leczenia szpitalnego oraz opinia psychiatryczno-psychologiczna z 15.11.2004 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] Starosta umorzył postępowanie w sprawie cofnięcia S. W. uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi wg kat. B, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Organ uznał postępowanie za bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że S. W. skierowany przez Komendanta Powiatowego Policji w R. na badania lekarskie na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym, przedłożył stosowne orzeczenie lekarskie wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy stwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami silnikowymi, do których uprawnia prawo jazdy kategorii B z okresem ważności do 30.12.2006 r. W tej sytuacji bezprzedmiotowym jest kierowanie go na powtórne badania lekarskie. Starosta wskazał też, że na zasadach określonych w § 7 ust. 6 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 21 stycznia 2004 r. w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 24, poz. 215), S. W. zostaje zobowiązany do wymiany prawa jazdy z określonym terminem ważności do 30.12.2006 r. Od decyzji tej odwołał się Prokurator Rejonowy wskazując na sprzeczność orzeczenia wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy z opinią biegłych lekarzy psychiatrów i psychologa uzyskaną w toku postępowania przygotowawczego. Zaznaczył przy tym, iż lekarz wydający orzeczenie nie dysponowała całością dokumentacji zebranej przez prokuratora w postępowaniu przygotowawczym. Po rozpatrzeniu tego odwołania, decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną nim decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji w sprawie skierowania S. W. na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kat. B. W jej motywach przedstawione zostały sytuacje, poza podstawowymi warunkami, kiedy kierowca jest obowiązany do uzyskania orzeczenia potwierdzającego spełnienie dodatkowych wymagań określonych w art. 122 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z tym przepisem badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega: - (ust. 1 pkt 3) kierujący pojazdem skierowanym przez organ kontroli ruchu drogowego, jeżeli: a) uczestniczył w wypadku drogowym, w następstwie którego jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, b) kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu, - (ust. 1 pkt 4) kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. W przypadku stwierdzenia na podstawie orzeczenia lekarskiego istnienia przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem lub stwierdzenia na podstawie orzeczenia psychologicznego, wydanego po przeprowadzeniu badania psychologicznego w trybie określonym w art. 124 ust. 1 pkt 3 i 4, istnienia przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem, starosta wydaje decyzję o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym, na podstawie art. 140 ust. 1 cyt. ustawy. Szczegółowe warunki i tryb kierowania na wspomniane wcześniej badania lekarskie, ich przeprowadzania i wydawania orzeczeń określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15). Orzeczenie lekarskie stanowi szczególnego rodzaju opinię co do okoliczności wymagających wiadomości specjalnych w rozumieniu art. 84§ 1 k.p.a., wydawaną w szczególnym trybie. Tryb ten jednak nie wyłącza stosowania ogólnych reguł postępowania dowodowego określone w k.p.a. Organ administracji załatwiający sprawę w drodze decyzji winien ustalić na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), a więc dokonać oceny dowodów i rozstrzygnąć czy na ich podstawie kierowca spełnia wszystkie przesłanki do dalszego posiadania uprawnień do kierowania pojazdami (organ powołał tu uchwałę NSA z dnia 11 marca 2002 r., sygn. akt OPK 19/02, ONSA 2002/4/141). W ocenie Kolegium, w sytuacji, kiedy w sprawie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami organ dysponuje sprzecznymi orzeczeniami uprawnionego lekarza oraz załączoną przez prokuratora do wniosku opinią psychiatryczno-psychologiczną, za niezbędne wydaje się dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychologa w celu ustalenia czy S. W. spełnia podstawowe wymogi do dalszego posiadania uprawnień do kierowania pojazdami. Taki obowiązek wynika dla organu pośrednio z art. 124 ust. 2 lit. a) ustawy Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym stosownemu badaniu psychologicznemu podlega kierujący pojazdem silnikowym skierowany, w drodze decyzji, przez organ kontroli ruchu drogowego, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. Umorzenie postępowania w sprawie skierowania S. W. na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kategorii B wynika z faktu, iż materia ta nie była przedmiotem wniosku prokuratora. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, iż w następstwie uchylenia decyzji organ I instancji zobowiązany będzie do ponownego rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku prokuratora. W postępowaniu ponownym decyzją Starosty Nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. S. W. został skierowany na badanie lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Od decyzji tej odwołanie złożył S. W., zarzucając jej rażące naruszenie art. 124 ustawy Prawo o ruchu drogowym i wydanie decyzji w przedmiocie skierowania na badania lekarskie, pomimo, iż zgodnie z orzeczeniem lekarskim nr [...] wydanym przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy ważnym do dnia 30.12.2006 r. nie istnieją żadne przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami silnikowymi przez odwołującego, a nie zaszły żadne nowe okoliczności. W ocenie odwołującego brak jest podstaw do podważania aktualnego i prawomocnego orzeczenia lekarskiego i przeprowadzania ponownego badania, albowiem wnioskodawca nie uczestniczył w wypadku drogowym, nie kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości ani po użyciu środka odurzającego w okresie ważności przedmiotowego badania. Ponadto sprawę rozpoznawało już Samorządowe Kolegium Odwoławcze pod sygn.[...] , a wiec kwestię należy uznać za prawomocnie rozstrzygniętą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło tego odwołania i decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ powołał się na przepis art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, który daje staroście uprawnienia do skierowania określonej osoby na stosowne badania lekarskie w każdej sytuacji, którą uzna na tyle wiarygodną, aby nasuwała wątpliwości co do stanu zdrowia. Wydanie decyzji przez Starostę w tej konkretnej sytuacji uzasadnia okoliczność, iż odwołujący był leczony psychiatrycznie z powodu zaburzeń schizoafektywnych. Kolegium zauważyło, że powołany przepis służyć ma zapewnieniu bezpieczeństwa na drogach publicznych - stan zdrowia człowieka bywa bowiem zmienny i nie można wykluczyć sytuacji, kiedy pomimo posiadania korzystnego orzeczenia lekarskiego stan zdrowia konkretnej osoby nie pozwala jej na prowadzenie pojazdów. Decyzję tę zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie S. W., wnosząc o jej uchylenie i uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty i umorzenie postępowania lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Powołując się na komentarz do ustawy Prawo o ruchu drogowym skarżący wywodzi, że wezwanie kierującego do poddania się sprawdzeniu stanu zdrowia w myśl art. 122 ust. 1 pkt 4 tej ustawy nie można oprzeć wyłącznie na wątpliwościach. Konieczne jest przypuszczenie, oparte na zaistniałych zdarzeniach, że stan zdrowia kierowcy stanowi przeciwwskazanie do kierowania pojazdami (np. nałogowy alkoholizm, wady wzroku, słuchu, wielokrotne notowanie kierującego w ewidencji popełniających przestępstwa lub wykroczenia drogowe). Innymi słowy za wątpliwościami musi kryć się konkretna wiedza, że zaszło zdarzenie uzasadniające weryfikację jego stanu zdrowia. Zaskarżona decyzja nie wskazuje co zrodziło wątpliwość organu i dlaczego wymagana jest kontrola lekarska. Jest to tym bardziej istotne, że w poprzedniej decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. stwierdzono brak potrzeby dalszych badań, bowiem kierujący już raz poddał się badaniu, którego termin ważności określono do końca 2006 r. W takiej sytuacji organ powinien był wskazać jaka konkretna okoliczność uzasadnia ponowne badanie, nie mogą to być jedynie teoretyczne rozważania, iż stan zdrowia może się zawsze pogorszyć. Skarżący uważa, że skierowanie go na badania jest nieuzasadnione merytorycznie, bowiem cierpi on na chorobę psychiczną, ale trwa to wiele lat, natomiast od czasu wykonania badań 29.12.2004 r. nic się w stanie jego zdrowia nie zmieniło. Podstawą decyzji nie może być samo przeświadczenie organu, iż skarżący był badany psychiatrycznie, ponieważ okoliczność ta sama w sobie nie czyni skarżącego do niczego niezdolnym i "podejrzanym". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które były podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Odpierając zarzuty skargi organ naprowadził, że skierowanie na badania lekarskie następuje w każdej sytuacji, kiedy organ nabierze jakichkolwiek wątpliwości dotyczących stanu zdrowia kierowcy, stad też szczegółowe uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia możliwe jest dopiero po przeprowadzeniu badania, tj. wtedy, gdy okaże się, że zastrzeżenia co do stanu zdrowia rzeczywiście istnieją. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to po stronie Sądu obowiązek zbadania, niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, czy zaskarżony akt odpowiada prawu i uwzględnienie skargi, skutkujące w przypadku zaskarżenia decyzji jej uchylenie, jeśli stwierdzi - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza natomiast nieważność decyzji jeśli zachodzą przyczyny przewidziane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując kontroli we wskazanym wyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób, który uzasadniałby jej eliminację z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę jej wydania stanowi art. 122 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Przepis ten zobowiązuje wskazane w nim osoby do poddania się badaniu lekarskiemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. Na podstawie tego przepisu można wyróżnić 2 rodzaje badań: - wstępne, jakim podlegają osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy oraz kandydaci na instruktorów lub egzaminatorów takich osób oraz - kontrolne – dla ubiegających się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdem cofniętego ze względu na stan zdrowia oraz dla osób, które posiadają już stosowne uprawnienia do kierowania pojazdami. Wśród tej ostatniej kategorii osób przepis wskazuje 2 tryby skierowania na badania lekarskie: - przez organ kontroli ruchu drogowego - w stosunku do kierującego pojazdem, jeżeli uczestniczy on w wypadku drogowym, w następstwie którego jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu (art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. a) lub jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu (art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b) oraz - w drodze decyzji starosty – w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierującego pojazdem (art. 122 ust. 1 pkt 4) lub w stosunku do osoby niepełnosprawnej posiadającej prawo jazdy lub pozwolenie do kierowania tramwajem na podstawie zawiadomienia powiatowego lub wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności (art. 122 ust. 1 pkt 5). Następstwem orzeczenia lekarskiego stwierdzającego przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdem jest zgodnie z art. 140 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym, również wydawane w drodze decyzji przez starostę. Wniosek Prokuratora Rejonowego, który zainicjował postępowanie w niniejszej sprawie dotyczył cofnięcia skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami. Jako jego podstawę Prokurator wskazał fakt, że skarżący był leczony psychiatrycznie z powodu zaburzeń psychoafektywnych, a także badany w toku prowadzonego śledztwa przez biegłych lekarzy psychiatrów i psychologa, którzy stwierdzili u niego zniesioną zdolność możliwości rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Dokumentacja lekarska, która dysponował Prokurator i dołączył do wniosku uzasadniała w jego ocenie istnienie przeciwwskazań zdrowotnych i psychologicznych do kierowania pojazdami silnikowymi. Celem prowadzonego postępowania przed Starostą miała być weryfikacja tej oceny, a w przypadku potwierdzenia, że u skarżącego istnieją przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami – cofnięcie prawa jazdy. Pierwszą wydaną w sprawie decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Starosta umorzył postępowanie administracyjne, uznając je za bezprzedmiotowe wobec faktu, że skarżący przedłożył aktualne badania lekarskie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyeliminowało tę decyzję z obrotu prawnego, mając na względzie, iż wniosek Prokuratora oparty był na art. 140 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, wnioskodawca domagał się więc cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami, a nie wyłącznie skierowania na badania. Na tamtym etapie postępowania pojawiły się też poważne sprzeczności pomiędzy przedłożoną przez Prokuratora opinią psychiatryczno-psychologiczną, stanowiącą materiał dowodowy w sprawie a orzeczeniem uprawnionego lekarza z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy. Należy też zauważyć, że orzeczenie to wydane zostało na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3 b ustawy Prawo o ruchu drogowym, po uprzednim skierowaniu w takim właśnie trybie Komendę Powiatową Policji, podczas gdy podstawą działań Starosty był art. 122 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy i wydane przez niego skierowanie na badania. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w aspekcie zarzutów skargi stwierdzić należy, że skierowanie S.W. na badania lekarskie nie narusza art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Przepis ten dozwala na przeprowadzenie badań kontrolnych w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy. Słusznie zatem wywodzi skarżący, powołując się na stanowisko doktryny (R. A. Stefański, Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, Wyd. ABC, 2005), że nie wystarczą w takim przypadku wątpliwości organu co do gwarancji bezpiecznego prowadzenia pojazdu, ale muszą istnieć obiektywne okoliczności, z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazujące, że w stosunku do kierującego występują przeciwwskazania zdrowotne co do dalszego jego udziału w ruchu drogowym w takim charakterze. Takie okoliczności wymienia rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. Nr 2, poz. 15), w § 2 ust. 4 pkt 1 i 2 wskazując stwierdzone przez egzaminatora zastrzeżenia co do stanu zdrowia osoby poddanej egzaminowi państwowemu, stwierdzone w trakcie wykonywania czynności służbowych i zgłoszone przez organ kontroli ruchu drogowego zastrzeżenia co do stanu zdrowia osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdem. Zgodnie z §4 ust. 5 rozporządzenia skierowana na badania lekarskie może zostać również osoba, co do której starosta powziął wiarygodną informację o zastrzeżeniach w stanie jej zdrowia, mogących powodować niezdolność do prowadzenia pojazdów. W przedmiotowej sprawie taka wiarygodna informacja pochodziła od Prokuratora Rejonowego, który przekazał kserokopię opinii psychiatryczno-psychologicznej wydanej 15.11.2004 r. w toku śledztwa przeciwko S. W. podejrzanemu o popełnienie przestępstwa z art. 178 a § 1 k.k. W opinii tej biegli stwierdzili u badanego S. W. zniesioną z przyczyn chorobowych zdolność możliwości rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem, wskazując jednoznacznie, iż obecny stan psychiczny badanego rodzi poważne wątpliwości, czy badany może być kierowcą (zaburzenia schizoafektywne, osłabione procesy poznawcze, zmienność nastrojów, zdezorganizowana struktura osobowości, nieharmonijne tempo przebiegu procesów psychicznych, zaburzenia uwagi). Taka konkluzja obligowała wręcz Prokuratora do wystąpienia ze stosownym wnioskiem do Starosty, a zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego były tym bardziej uzasadnione, że, jak wynika z akt sprawy, stan jego zdrowia psychicznego pogarszał się – w 2002 r. stwierdzono u niego ograniczoną poczytalność (nota bene popełnił wówczas takie samo przestępstwo z art. 178 a § 1 k.k.), w 2004 r. poczytalność była zniesiona (k. 33/11 akt administracyjnych sprawy). W świetle okoliczności faktycznych sprawy, wbrew twierdzeniom skargi, skierowanie skarżącego na badania lekarskiemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem było zatem uzasadnione merytorycznie. Nieporozumieniem jest również podnoszony przez skarżącego brak potrzeby kierowania go na badania skoro poprzednio poddał się takim 29.12.2004 r. i przedłożył ich wyniki, w sytuacji, gdy z akt sprawy wiadomo, że skarżący zataił fakt leczenia psychiatrycznego i złożył nieprawdziwe oświadczenie w tej kwestii przed lekarzem orzecznikiem (k. 34). Z wszystkich tych względów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu i w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.