II SA/Rz 623/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2011 r. [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji dotyczącej zasiłku stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz radcy prawnego I. M. z Kancelarii Radcy Prawnego [...] wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł /słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 /słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. II SA/Rz 623/11 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi A.C. w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza R.W. z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] o odmowie zmiany decyzji własnej przyznającej A. C. zasiłek stały. Z nadesłanych przez organ akt administracyjnych sprawy wynika, że zasiłek stały w wysokości 94,93 zł miesięcznie od 1.05.2010 r. do 31.05.2011 r. przyznany został A.C. decyzją Burmistrza R.W. z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...]. Na skutek wniosku A.C. z [...].08.2010 r. toczyło się postępowanie o zmianę tej decyzji, w wyniku którego Burmistrz R.W. w dniu [...] października 2010 r. wydał decyzję odmawiającą wnioskowanej zmiany. W wyniku odwołania A.C. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na nieprawidłowości w przeprowadzonym postępowaniu, obejmujące m. in. brak wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w wnioskodawcą. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Burmistrz R.W. decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] odmówił zmiany decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] przyznającej A.C. zasiłek stały. W uzasadnieniu organ przytoczył własne ustalenia dotyczące sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy. Wynika z nich, że A. C. zamieszkuje w domu rodzinnym wraz z matką i 2 braćmi, którzy obecnie czasowo przebywają za granicą. Organ nie dał wiary oświadczeniom wnioskodawcy i pozostałych członków rodziny o prowadzeniu przez A.C. odrębnego gospodarstwa domowego. Oparł się przy tym na wywiadach rodzinnych przeprowadzonych w poprzednich latach i na decyzjach administracyjnych wydawanych wcześniej, z których wynika, że A. C. do sierpnia 2010 r. deklarował prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z rodziną. Organ ustalił, że w stosunku do wcześniejszych deklaracji o wspólnym gospodarowaniu w stanie obecnym nie zaszły żadne zmiany, ani co do rozkładu mebli w mieszkaniu, ani wydzielenia szafek, półek czy wykonywanych w domu czynności. W mieszkaniu jest nadal jedna lodówka, jedna kuchenka, wspólnie przechowywane są leki, ubrania, dokumenty domowników. A. C.uległ wypadkowi w 2010 r. i od tego czasu jego stan zdrowia się pogorszył, ma stwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności, jest niezdolny do pracy i wymaga pomocy innych osób. Sam zresztą potwierdza taką pomoc uzyskiwaną od rodziców. Także jego dochody i brak możliwości zarobkowania wskazują, że nie jest on w stanie samodzielnie prowadzić gospodarstwa domowego. Od decyzji tej A.C. złożył odwołanie, domagając się jej uchylenia. Podkreślił, że jego sytuacja rodzinna nie została prawdziwie oceniona przez organ. Sam fakt zamieszkiwania z rodziną nie może przesądzać o wspólnym gospodarowaniu. Odwołujący wskazał, że nie jest zależny od nikogo i daje sobie radę sam. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej Kolegium wskazało art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 40 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U z 2009 r., Nr 175, poz. 1362, ze zm.). W uzasadnieniu organ przywołał przepisy art. 8 i art. 37 tej ustawy przewidujące przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego, eksponując przesłankę kryterium dochodowego. Stwierdził, że organ I instancji prawidłowo odmówił zmiany swojej decyzji z [...].06.2010 r. odmawiającej przyznania zasiłku stałego. W wywiadach środowiskowych przeprowadzanych w poprzednich latach A.C. cały czas deklarował prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego aż do sierpnia 2010 r. Podobnie oświadczał jego ojciec w wywiadach z [...].11.2009 r. i [...].01.2010 r. przeprowadzanych w związku z przyznaniem zasiłków okresowych, że wspólnie z żoną i 3 synami prowadzą gospodarstwo domowe. Również sam A. C. w postępowaniu dotyczącym przyznania zasiłku celowego na opał w grudniu 2010 r. nie negował, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, podobnie jak składając do OPS wniosek o przyznanie pomocy finansowej w styczniu 2011 r. Słusznie zatem organ I instancji nie dał wiary oświadczeniom A.C. i członków jego rodziny, że od powrotu z wojska prowadzi odrębne gospodarstwo, bowiem cały zgromadzony materiał dowodowy – wywiady rodzinne, decyzje oraz stan zdrowia nie dają podstaw do przyjęcia takiego faktu. W skardze na tę decyzję złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, A.C. odwołał się do zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego zawartych w art. 6 i 9, a także do Konstytucji RP bez wskazywania konkretnych jej przepisów. W ocenie skarżącego działania opieki społecznej uwłaczają jego godności i zabraniają decydowania o własnym życiu osobistym. To organ samowolnie zdecydował za skarżącego czy utrzymuje się sam czy też nie. Skoro w orzeczeniu o niepełnosprawności nie stwierdzono konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, to brak jest podstaw by organy przyjmowały taki fakt jako przemawiający za pozostawaniem we wspólnym gospodarstwie z rodziną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (t. j. Dz. U. z 2012r., poz. 270), dalej P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji (bądź postanowienia) lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy decyzja (postanowienie) dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził tego rodzaju naruszeń, wobec czego skarga nie mogła zostać uwzględniona. Zaskarżonym rozstrzygnięciem odmówiono zmiany decyzji przyznającej zasiłek stały. Taką zmianę umożliwia art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U z 2009 r., Nr 175, poz. 1362, ze zm.), który stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 ustawy, przy czym zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Stosownie do treści art. 109 ustawy osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Wykazanie tych okoliczności jest warunkiem zmiany decyzji dotyczącej świadczeń z pomocy społecznej, w tym zasiłku stałego. Podstawą przyznania skarżącemu takiego zasiłku było ustalenie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i dwoma braćmi, a zasiłek stały został przyznany w kwocie różnicy pomiędzy kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, a tym dochodem. Domagając się zmiany decyzji o przyznaniu zasiłku stałego skarżący podniósł, że jest osobą samotnie gospodarującą. W rozumieniu ustawy o pomocy społecznej osoba samotnie gospodarująca to osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10), natomiast rodzina – to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 ustawy). Należy podkreślić, że przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie określonych osób, ale związane z tym wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych, w tym wzajemną ścisłą współpracę w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione powinno być cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21.12.2010 r., II SA/Lu 664/2010, Lex Polonica nr 2484096). Do wniosku o zmianę decyzji w przedmiotowej sprawie zostało dołączone oświadczenie skarżącego A.C. o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa. Organ odmówił wiarygodności temu oświadczeniu. W ocenie organu w sytuacji rodzinnej i bytowej skarżącego nie zaszły żadne zmiany. A.C. zajmuje wraz z matką i 2 braćmi lokal składający się z pokoju, kuchni i przedpokoju, znajdujący się w domu będącym własnością babci. Skarżący nie osiąga żadnych dochodów, utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej, a od 2010 r. dodatkowo pogorszył się jego stan zdrowia – legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Wcześniej (w latach 2009-2010) fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego potwierdzali wielokrotnie członkowie rodziny skarżącego, jak również on sam, w toku postępowań administracyjnych prowadzonych w sprawach o przyznanie członkom rodziny skarżącego, jak również jemu samemu świadczeń z pomocy społecznej. Organ dołączył do materiału dowodowego sprawy dokumenty (wywiady środowiskowe, wnioski, oświadczenia) z akt administracyjnych innych postępowań. Ponadto w czasie aktualizacji wywiadu środowiskowego – [...].02.2011 r., skarżący zwrócił się o środki finansowe "na zakup talerzy łyżek, odzieży, opału, szafki na odzież, pralkę", ponieważ nie posiada "takich rzeczy", a są to podstawowe sprzęty wyposażenia mieszkania. Wszystkie te okoliczności wskazują, że skarżący nie jest osobą samotnie gospodarującą, lecz prowadzi wraz z matką i braćmi wspólne gospodarstwo domowe, a oświadczenie o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego złożone zostało wyłącznie na potrzeby uzyskania zasiłku stałego w wyższej wysokości. Taka też konkluzja wynika z oceny materiału dowodowego przeprowadzonej przez organ. Wbrew zarzutom skargi Sąd nie stwierdza naruszeń przy zebraniu i ocenie tego materiału, w tym naruszenia przepisów Konstytucji RP. Kwestie te regulują przepisy art. 7, art.77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Zgodnie z nimi organy administracji publicznej są zobowiązane do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w tym zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozostaje w ścisłym związku z przyjętą w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), która oznacza, że organ powinien poddać ocenie materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, a ocena ta winna zostać oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego i wreszcie organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącego się postępowania. Oczywistym jest, iż ocena materiału dowodowego winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji - art. 107 § 3 k.p.a. – gdzie organ winien wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których oparł swoją ocenę, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Takim standardom odpowiada zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji. Nie jest też słuszny zarzut pełnomocnika skarżącego braku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Obowiązek przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego przed wydaniem decyzji administracyjnej o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej przewiduje art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie został on przeprowadzony w dniu 13 stycznia 2012 r. (karta 14 akt administracyjnych), zaktualizowany w dniu 18 lutego 2012r. (karta 9 akt administracyjnych). Z wszystkich tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu umożliwiającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego, co skutkuje oddaleniem skargi. O przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a oraz na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. 2002 r. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).