II SA/Rz 625/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. i A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działki postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. D. i A. S. wezwani do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od wniesionej przez nich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...], w terminie do opłacenia tego wpisu złożyli na formularzu PPF wniosek o przyznanie im prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazali na swój podeszły wiek (75 i 77 lat), zły stan zdrowia, bardzo trudną sytuację materialną, wysokie koszty utrzymania i leczenia. Wg zawartego we wniosku PPF oraz złożonego przez skarżących dodatkowego oświadczenia: - prowadzą oni samodzielnie gospodarstwo domowe, zajmując połowę domu mieszkalnego o pow. 50 m², stanowiącego jedyny wartościowy składnik ich majątku (pozostała część domu stanowi własność osób w stosunku do nich obcych), - źródłem ich dochodów są emerytury w wysokości netto 987 zł. (D. S.) i 1328 zł. (A. S.) wystarczające jedynie na bardzo skromne życie, - ich średnie miesięczne wydatki to 2300 zł., na które składają się podatek od nieruchomości 20 zł., bieżące naprawy budynku 100 zł., zakup żywności 800 zł., odzieży i środków czystości 100 zł., opału 150 zł, gazu 50 zł., energii elektrycz. 60 zł., opłata za telefon 70 zł., zakup leków 850 zł., przejazdy do lekarzy i szpitala 50 zł., inne nieprzewidziane wydatki 50 zł. Jako załączniki zostały dołączone zaświadczenia lekarskie (A. S. - choroba niedokrwienna serca i wszczepiony rozrusznik, D. S. – m.in. cukrzyca, nadciśnienie, choroba niedokrwienna serca), odcinki przekazów pocztowych pobranych w m-cu październiku 2008 r. emerytur, kserokopie faktur za wywóz nieczystości z 15.10. 2008 r. (20 zł.) i opłat za energię elektryczną (IX 2008 r. – 89 zł.), odcinka wpłaty w dniu 24.10.2008 r. na rzecz urzędu miejskiego kwoty 122 zł., karty informacyjnej leczenia szpitalnego skarżącej w okresie 23.06. – 13.07.2008 r. oraz 3 paragony fiskalne zakupu leków w okresie 11 – 22.10.2008 r. na łączną kwotę 187,70 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Dokonana na podstawie złożonych oświadczeń i przedstawionych załączników ocena możliwości poniesienia przez D. i A. S. związanych ze sprawą kosztów sądowych nie wykazuje związanego z ich opłaceniem zagrożenia dla ich koniecznego utrzymania. Mimo iż dochody skarżących w łącznej wysokości 2315 zł. netto/m-c równoważą się z wykazanymi przez nich średnimi miesięcznymi wydatkami na leczenie oraz utrzymanie siebie i domu (2300 zł.), nie potwierdzają jednak zawartego w uzasadnieniu wniosku twierdzenia o ich bardzo trudnej sytuacji materialnej. Analiza tych wydatków wskazuje, że uzyskiwane dochody są wystarczające na pokrycie wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych, a sami skarżący – mimo dodatkowego wezwania do dokładnego wyjaśnienia tej kwestii – oprócz odwołania się do potrzeby dokonania generalnego remontu budynku mieszkalnego nie wykazali, na czym ta bardzo trudna sytuacja materialna polega i czym się dla nich objawia (jakich koniecznych potrzeb nie mogą zaspokoić). Prowadzi to do wniosku o powołaniu tego argumentu tylko i wyłącznie na użytek złożonego wniosku i braku podstaw do uznania go za wiarygodny. W równej mierze dotyczy to również wysokości niektórych wydatków, wśród których największe wątpliwości budzi wysokość środków przeznaczanych przez wnioskodawców na leczenie (zakup leków). Nie kwestionując ich poważnych problemów zdrowotnych należy zauważyć, iż między deklarowaną kwotą przeznaczaną co miesiąc na ten cel (850 zł.) a wykazaną paragonami (187 zł. w okresie 11 – 22.10.2008 r. – przy jej proporcjonalnym odniesieniu do całego miesiąca ) istnieje znaczna dysproporcja, której nie tłumaczy stwierdzenie "jesteśmy ludźmi w podeszłym wieku i nie zbieramy rachunków na ponoszone wydatki". Kolejną istotną kwestią związaną z rozpatrywaniem wniosków o przyznanie prawa pomocy jest rodzaj i zakres ponoszonych przez stronę wydatków. Musi on być odnoszony do rzeczywiście niezbędnych potrzeb życiowych, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których osoba wnioskująca ma obowiązek poczynienia pewnych oszczędności; ich granice wyznaczają konieczne koszty utrzymania i wiążący się z ich przekroczeniem uszczerbek. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, że zaspokojenia wszystkich dotychczasowych wydatków a zwłaszcza obiektywnie "niekoniecznych" strona nie może przedkładać nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; obowiązek ten ma charakter ustawowy (art. 199 P.p.s.a.) i dotyczy wszystkich posiadających jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody. Abstrahując od rzeczywistej wysokości wszystkich wykazanych wydatków, w przypadku skarżących możliwości poczynienia oszczędności można doszukiwać się w wydatkach określonych przez nich jako "bieżące naprawy budynku" – 100 zł., "inne nieprzewidziane wydatki" – 50 zł., czy też "rozmowy telefoniczne" – 70 zł. Ich wysokość koresponduje z wymaganą na obecnym etapie kwotą wpisu od skargi oraz pozostałymi kosztami sądowymi, które mogą (nie muszą) jeszcze wystąpić w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skarg oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (obydwie w wysokości 100 zł.). Z uwagi na powyższe okoliczności uznano, iż jednorazowe opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych nie będzie dla D. i A. S. znacząco dolegliwe i przy stałych a do tego nie najniższych dochodach nie spowoduje uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Ma to związek z wyjątkowym charakterem prawa pomocy, które ma zastosowanie w przypadku bardzo złej sytuacji materialno – bytowej, braku lub bardzo niskich dochodów, brakiem własnego mieszkania (domu); okoliczności tych w odniesieniu do skarżących nie stwierdzono. Koszty sądowe analogicznie jak np. podatki stanowią należność publicznoprawną, a odmienne uznanie (zwolnienie od kosztów sądowych) wiązałoby się w ich przypadku z naruszeniem ustawowych zasad jego przyznawania. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżących na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie im przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym wpisu od skargi). Skoro zatem wnioskodawcy nie spełniają przesłanki do przyznania im zwolnienia od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części), na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.