II SA/Rz 625/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. J. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W sprawie tej wymieniony wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Powołał się na swoją bardzo trudną sytuację finansową spowodowaną zadłużeniem alimentacyjnym, wynoszącym 48 740 zł. Podał, że jego wynagrodzenie za pracę po potrąceniach wynosi ok. 1100 zł. Jako stałe wydatki strona wskazała: żywność – 300 zł, ubrania – 100 zł, środki czystości – 100 zł, lekarstwa – 50 zł, gaz, prąd, woda – 600 zł, opał – 400 zł, alimenty – 300 zł, dojazd do pracy – 100 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Żądanie J. B. nie podlega uwzględnieniu, bowiem składający je nie wykazał, by znajdował się w sytuacji wymagającej wsparcia ze środków publicznych. Mianowicie, z przedstawionych przez niego danych wynika, że jego miesięczny dochód wynosi ok. 1100 zł, zaś zsumowanie podanych comiesięcznych wydatków daje kwotę ok. 1950 zł. Powyższa sytuacja nie jest oczywiście możliwa, a więc albo skarżący zawyżył swoje stałe zobowiązania na potrzeby złożonego wniosku o prawo pomocy albo też w rzeczywistości uzyskuje on jeszcze jakieś dodatkowe dochody, których nie ujawnia, a które pozwalają mu na zaspokojenie wskazanych przez niego potrzeb. Powyższe wątpliwości co do faktycznych możliwości finansowych strony nie pozwalają na przychylenie się do złożonego przez nią wniosku i to w jakiejkolwiek części. Wynika to z brzmienia unormowań dotyczących instytucji prawa pomocy. Stanowi ona wyjątek od obowiązującej w postępowaniu sądowym zasady ponoszenia jego kosztów przez strony, a wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Z zasady tej należy wyprowadzić wniosek, że podmiot zamierzający realizować swoje prawa na drodze sądowej winien w pierwszej kolejności poczynić stosowne oszczędności celem zgromadzenia funduszy potrzebnych w tym przedmiocie. Dopiero, gdyby okazało się, że są one niewystarczające, wówczas może on wystąpić o przyznanie prawa pomocy. Wtedy jednak zobligowany jest do udowodnienia, że jego sytuacja rzeczywiście wskazuje na potrzebę udzielenia żądanego wsparcia. Obowiązek w tym zakresie wynika jednoznacznie z brzmienia przepisów ustanawiających przesłanki przyznania prawa pomocy. I tak, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy w całkowitym zakresie tj. dotyczącym zarówno zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast według art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., częściowe prawo pomocy (tj. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata) skierowane jest do osoby, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brak zatem należytego wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej stanowi przeszkodę dla uwzględnienia żądania strony. Jak już bowiem zaznaczono, z uwagi na wyjątkowość prawa pomocy, odnoszące się do strony okoliczności dotyczące jej stanu rodzinnego, dochodowego i majątkowego muszą być jasne. Kiedy zaś rodzą się jakiekolwiek wątpliwości, to nie ma podstaw do przyznania prawa pomocy. Finansowane jest ono bowiem ze środków publicznych, a ich ilość jest ograniczona. Biorąc wszystko powyższe pod uwagę uznano, że dane przedstawione przez J. B. budzą wątpliwości co do tego, w jakiej de facto sytuacji materialnej wymieniony się znajduje (nadwyżka wydatków nad dochodami). Dlatego też orzeczono o odmowie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych i odmowie ustanowienia na jego rzecz adwokata, czego podstawę stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Na marginesie wskazuje się, że udział zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie sprawy nie jest wymagany, a sąd z urzędu (a zatem bez wniosku i zarzutów strony) uwzględnia ewentualne nieprawidłowości w postępowaniu administracyjnym.