II SA/Rz 626/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 września 2025 r. sprawy ze skargi E.B. na postanowienie Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 6 marca 2025 r. nr SE.9022.7.351.2024.LB w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji - oddala skargę - Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: "PPWIS/ "organ egzekucyjny") postanowieniem z 6 marca 2025 r. nr SE.9022.7.351.2024.LB, na podstawie art. 18, art. 33 § 1 i 2, art. 34 § 2 pkt 1, § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r., poz. 132, dalej: "u.p.e.a"), art. 124 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "K.p.a."), art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 416, dalej: "u.p.i.s."), po rozpatrzeniu zażalenia E.B. (dalej: "Skarżąca"), na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] (dalej: "PPIS"/, "wierzyciel") z 30 stycznia 2025 r. znak: PSE.9022.12.2.13.1.2024 w sprawie oddalenia zarzutów, utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że postanowieniem z 18 grudnia 2024 r. znak: SE.9022.7.351.2024.LB organ egzekucyjny nałożył na Skarżącą grzywnę w celu przymuszenia do zaszczepienia małoletniego dziecka syna [...] urodzonego [...], zgodnie z tytułem wykonawczym z 9 grudnia 2024 r. numer 5/2024, wystawionym przez wierzyciela. Pismem z 27 grudnia 2024 r. Skarżąca złożyła zarzuty do tytułu wykonawczego i jednocześnie zażalenie do Ministra Zdrowia w przedmiocie nałożenia grzywny. Zarzuty dotyczyły zakwestionowania obowiązku szczepień ochronnych dziecka poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym. Skarżąca zarzuciła brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak kwalifikacji do obowiązkowych szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, brak wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Podniosła, że podstawa prawna obowiązku nie została prawidłowo podana, a tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Wierzyciel postanowieniem z 30 stycznia 2025 r. oddalił zarzuty. Pismem z 6 lutego 2025 r. Skarżąca wniosła zażalenie na to postanowienie. PPWIS zbadał ponownie sprawę i wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r., poz. 924, dalej: "u.z.z.ch.") wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po badaniu lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. Badanie musi być aktualne, to znaczy wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem. W sytuacji gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę do konsultacji specjalistycznej. W aktach sprawy brak jest dowodów dokumentujących sytuację, że u syna Skarżącej odroczony został termin realizacji obowiązku. Skarżąca przedstawiła jedynie zaświadczenie lekarskie z 20 listopada 2024 r. stwierdzające brak przeciwwskazań do szczepienia. Skoro lekarz sprawujący podstawową opiekę zdrowotną nad małoletnim dzieckiem wykazał je w przekazywanym do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawozdaniu jako osobę niezaszczepioną, PPIS nie miał podstaw do kwestionowania decyzji lekarza. Do dnia wystawienia upomnienia Skarżąca nie przedstawiła lekarzowi sprawującemu podstawową opiekę zdrowotną nad dzieckiem jakichkolwiek zaświadczeń potwierdzających leczenie specjalistyczne dziecka i stwierdzających przeciwwskazania do szczepień. Odnośnie do zarzutu dotyczącego braku wymagalności obowiązku, to obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia dziecka. W przypadku gdy badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.). Lekarz odnotowuje jej wynik w dokumentacji medycznej pacjenta, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Tytuł wykonawczy spełniał wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. i zawierał wszystkie elementy wymienione w przepisie, został wystawiony według prawidłowego wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 marca 2024 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2024r., poz. 431), wierzyciel prawidłowo wypełnił wszystkie wymagane pola oraz podał prawidłowe podstawy prawne. Organ nie zgodził się z twierdzeniem o braku merytorycznego odniesienia się do zarzutów i ograniczenie rozpoznania sprawy do wskazania w uzasadnieniu postanowienia przepisów dotyczących obowiązkowych szczepień ochronnych. Wierzyciel w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, a także odniósł się w obszerny sposób do postawianych zarzutów. Obowiązek poddania małoletniego syna P. obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika wprost z ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Ustawa ta określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, okoliczności w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddana dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym. Skarżąca świadomie odmówiła zaszczepienia małoletniego syna, pomimo stwierdzonego przez lekarza braku przeciwwskazań do wykonania szczepień. Sama zgoda na badanie kwalifikacyjne nie jest równoznaczna ze zgodą na wykonanie szczepienia. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na długotrwałe odroczenie dziecka od szczepień. Organ podkreślił, że z przepisów prawa jasno wynika, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic. W skardze Skarżąca zażądała: 1. uchylenia zaskarżonego postanowienia, 2. zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, 3. umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podkreśliła, że nie jest przeciwniczką szczepień. Jest matką czworga dzieci i troje najstarszych jest zaszczepionych wg PSO na wszystkie szczepienia obowiązkowe, poza dwoma ostatnimi szczepieniami przypominającymi. Skarżąca szeroko odniosła się do zdarzeń dotyczących najmłodszego syna W. Doświadczenia te wywołały obawy związane z wystąpieniem odczynów poszczepiennych, które nie zostały ani wyjaśnione ani udokumentowane. Brak informacji od lekarzy co do zaistniałych okoliczności Skarżąca odebrała jako ryzyko związane z reakcją na szczepienia i dąży do realizacji tego obowiązku w czasie eliminującym zagrożenia z tego tytułu u swoich dzieci. Jednocześnie wskazała na obowiązki dotyczące informowania w sytuacji podejrzenia wystąpienia niepożądanego odczynu poszczepiennego nie tylko pacjentów, ale odpowiednie organy, czego w jej przypadku zaniechano. W przypadku syna [...], który jest zaszczepiony na wszystkie szczepienia obowiązkowe wg PSO nie wyjaśniono, dlaczego dziecko ma zostać zaszczepione dwoma szczepionkami przypominającymi jednego dnia, tj. tą która przypada na dziecko w wieku 6 lat i tą, która jest wyznaczona na wiek 10 lat (dlaczego szczepionka jest podawana 4 lata wcześniej). Zaznaczyła, że grzywna stanowi obciążenie dla jej rodziny z racji, że jest nakładana na oboje rodziców. Jej wysokości organy nie wyjaśniły. Dodała, że wykluczenie przeciwskazań wynika z obowiązku stosowania preparatów farmaceutycznych (takimi są szczepionki) ściśle wg zaleceń producenta. Brak możliwości wykluczenia przeciwskazań do użycia danej szczepionki stanowi obowiązek szczepienia niewykonalnym, co jest zgodne z brzmieniem art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a zatem "nie wolno egzekwować obowiązku niewykonalnego". W konkluzji Skarżąca zaznaczyła, że chce szczepić dzieci, ale z jednoczesnym zachowaniem prawnych i medycznych standardów które ustawodawca określił w celu zachowania bezpieczeństwa i zmniejszenia do minimum ryzyka wynikającego ze stosowania szczepionek (szczepienia chce dokonać w poradni specjalistycznej z zakresu szczepień ochronnych do której otrzymałam skierowanie). W odpowiedzi na skargę PPWIS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest bezsporny. Upomnieniem nr 5/2024 z 19 września 2024 r. PPIS wezwał Skarżącą do wykonania obowiązku polegającego na wykonaniu szczegółowo opisanych szczepień syna [...]. Wobec niewykonania obowiązku organ ten wystąpił do PPWIS z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej (9 grudnia 2024 r.), wystawiając jednocześnie tytuł wykonawczy. Postanowieniem z 18 grudnia 2024 r. PPWIS nałożył na Skarżącą grzywnę w kwocie 1.000 zł w celu przymuszenia do wykonania nałożonego obowiązku. Na postanowienie to Skarżąca złożyła zażalenie. Niezależnie od tego, pismem z 27 grudnia 2024 r., wniosła zarzuty formułując wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 30 stycznia 2025 r. PPIS oddalił zarzuty, natomiast PPWIS, po rozpoznaniu zażalenia Skarżącej, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Rozstrzygnięcie PPWIS z 6 marca 2025 r. stanowi przedmiot skargi. II. Podstawy wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym określa art. 33 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu, podstawą zarzutu jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art. 33 § 2 u.p.e.a.). Skarżąca wniosła zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak kwalifikacji do obowiązkowych szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, brak wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.). III. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Skarżąca nie poddała syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka. Dziecko nie zostało poddane szczepieniom przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi (pierwsza dawka przypominająca), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu poliomyelitis (dawka przypominająca), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce (dawka przypominająca). Z akt administracyjnych wynika, że syn [...] poddany został badaniom lekarskim przez specjalistę medycyny rodzinnej. Po przeprowadzeniu badań lekarz w dniu 20 listopada 2024 r. wystawił zaświadczenie o treści: "Dziecko zdrowe, bez cech infekcji. Brak przeciwwskazań do szczepienia". Równocześnie lekarz wystawił drugie zaświadczenie: "Rutynowa ogólna kontrola stanu zdrowia (...). Proszę o leczenie w poradni preluksacyjnej." W toku postępowania egzekucyjnego, do czasu wydania zaskarżonego postanowienia, Skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach do wykonania szczepień syna P. ani o konieczności odroczenia ich wykonania. Wskazać należy, że profilaktyka chorób epidemicznych, zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, jest obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z.ch. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Zatem obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.ch., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.ch. jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.ch.). Realizację obowiązku wyrażonego w przytoczonych przepisach konkretyzują unormowania zamieszczone w rozdziale 4 zatytułowanym "Szczepienia ochronne". W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.ch., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Stosownie do art. 17 ust. 2 u.z.z.ch., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie. Natomiast w przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.). Podkreślić przy tym należy, że tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. np. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. II OSK 3322/17). Zgodnie z art. 17 ust. 10 u.z.z.ch., minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, m.in.: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2), schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a). Na datę wystawienia tytułu wykonawczego, jak również dzień wniesienia zarzutów, obowiązywało rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077). Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej, obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. W wystawionym w dniu 9 grudnia 2024 r. tytule wykonawczym wskazano zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży na brakujące szczepienia ochronne u syna Skarżącej. Szczepienia te zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia, w którym zawarto schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. W tym stanie prawnym i bezspornym stanie faktycznym Sąd stwierdza, że w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do syna P. obowiązkowe i wymagalne. Zatem wszczęcie postępowania egzekucyjnego było zasadne. Natomiast zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak kwalifikacji do obowiązkowych szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, brak wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym na datę wydania zaskarżonego postanowienia okazał się chybiony. Końcowo Sąd stwierdza, że przedstawione przez Skarżącą w toku postępowania sądowego zaświadczenie lekarskie dotyczące syna [...] z dnia 3 kwietnia 2025 r. (k. 10 akt sądowych) nie może mieć wpływu na ocenę zaskarżonego postanowienia, które podjęte zostało wcześniej (6 marca 2025 r.), a więc w innym stanie faktycznym. Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).