II SA/Rz 63/25
WyrokWSA w Rzeszowie2025-04-09
Skład orzekający: Jerzy Solarski, Piotr Godlewski, Jolanta Kłoda-Szeliga
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy uchwała rady gminy ustalająca wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla członków Ochotniczej Straży Pożarnej może rozszerzać krąg podmiotów uprawnionych poza definicję ustawową "strażaka ratownika OSP" i stosować termin "udział" zamiast ustawowego "uczestnictwo"?Ratio decidendi
Uchwała rady gminy ustalająca wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla członków OSP, która rozszerza krąg podmiotów uprawnionych poza ustawową definicję "strażaka ratownika OSP" i stosuje termin "udział" zamiast ustawowego "uczestnictwo", narusza delegację ustawową i przepisy prawa materialnego. Takie naruszenie stanowi istotną wadę prawną, skutkującą stwierdzeniem nieważności uchwały w całości, gdyż pozostałe części uchwały nie mogą funkcjonować samodzielnie.Stan faktyczny
Prokurator Rejonowy w Nisku zaskarżył uchwałę Rady Gminy Jeżowe dotyczącą ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla członków OSP. Prokurator zarzucił naruszenie przepisów Konstytucji RP, ustawy o ochotniczych strażach pożarnych oraz ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, wskazując na rozszerzenie kręgu uprawnionych podmiotów i użycie terminu "udział" zamiast "uczestnictwo". Rada Gminy wniosła o oddalenie skargi, argumentując, że terminy te są tożsame, a uchylenie uchwały spowodowałoby lukę prawną.Rozstrzygnięcie
Stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Nisku na uchwałę Rady Gminy Jeżowe z dnia 20 maja 2022 r. nr LIV/357/22 w przedmiocie ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla członka Ochotniczej Straży Pożarnych, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu pożarniczym lub ćwiczeniu stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały.
Rady Gminy Jeżowe uchwałą z 20 maja 2022 r. nr LIV/357/22 - na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1372 – dalej: u.s.g.) oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2490 – dalej: ustawa bądź u.o.s.p.) – ustaliła wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla członka Ochotniczej Straży Pożarnej z terenu gminy Jeżowe, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu pożarniczym lub ćwiczeniu.
W § 1 ust. 1 uchwały ustalono wysokość ekwiwalentu pieniężnego przysługującego członkom Ochotniczej Straży Pożarnej z terenu gminy Jeżowe w wysokości 30,00 zł za każdą rozpoczętą godzinę udziału w działaniu ratowniczym, lub akcji ratowniczej.
W §1 ust. 2 uchwały wskazano, że wysokość ekwiwalentu pieniężnego za udział w szkoleniu pożarniczym, lub w ćwiczeniu wynosi 20,00 zł za każdą rozpoczętą godzinę.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą uchwałę w części dotyczącej §1 ust 1 i §2 uchwały, wniósł Prokurator Rejonowy w Nisku (dalej: Prokurator lub Skarżący), który zarzucił istotne naruszenie prawa, tj.:
- naruszenie art. 7, art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, dalej: Konstytucja RP) oraz art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy, polegającym na wykroczeniu poza delegację ustawową i ustalenie w § 1 ust. 1 zaskarżonej uchwały, ekwiwalentu pieniężnego dla członków Ochotniczej Straży Pożarnej z terenu Gminy Jeżowe, podczas gdy pojęcie "strażaka ratownika Ochotniczej Straży Pożarnej", o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy jest węższe niż pojęcie "członka Ochotniczej Straży Pożarnej", a nadto poprzez ustalenie wysokości ekwiwalentu za "udział w działaniu ratowniczym, lub akcji ratowniczej", podczas gdy art. 15 ust. 1 ustawy, w brzmieniu z dnia podjęcia uchwały, stanowi, iż ekwiwalent przysługuje za uczestnictwo, nie zaś za udział;
- art. 7, art. 94 Konstytucji RP oraz art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy, polegającym na wykroczeniu poza delegację ustawową i stwierdzenie w § 2 uchwały, że traci moc uchwała nr XXIX/148/16 Rady Gminy Jeżowe z dnia 18 listopada 2016 r., podczas gdy w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały - uchwała z dnia 18 listopada 2016 r. utraciła moc obowiązującą z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2021 roku o ochotniczych strażach pożarnych,
- art. 4 ust. 2 i art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (t. j.: Dz. U. 2019.1461 - dalej: ustawa o ogłaszaniu). poprzez nienadanie zaskarżonej uchwale mocy wstecznej obowiązywania, tj. od dnia 1 stycznia 2022 r., podczas gdy w związku z wejściem w życie ustawy, wobec braku w niej przepisów przejściowych - akty prawa miejscowego wydane na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2021 r., poz. 869, zwanej dalej: u.o.p.) - utraciły moc z dniem wejścia w życie ustawy, z uwagi na regulację zawartą w art. 38 pkt 12 ustawy, uchylającą art. 28 u.o.p., a w konsekwencji doprowadzenie do sytuacji, że w okresie od 1 stycznia 2022 roku do dnia wejścia w życie zaskarżonej uchwały, nie została ustalona wysokość ekwiwalentu pieniężnego.
W oparciu o powyższe zarzuty Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości.
W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o oddalenie skargi Prokuratora jako bezzasadnej. W ocenie Rady argumenty Prokuratora są niezasadne – ekwiwalent przysługuje bowiem tylko strażakom - ratownikom, a oba terminy : "uczestnictwo" i "udział" językowo oznaczają to samo. Dodatkowo, gmina podniosła że uchylenie uchwały w całości skutkowałoby brakiem podstawy prawnej do wypłaty ekwiwalentu. Wywiodła, że Prokurator nie uwzględnił faktu, że po wejściu w życie nowej ustawy o OSP, konieczne było dostosowanie uchwał do nowych przepisów i choć ustawa nie przewidziała przepisów przejściowych, nie można interpretować prawa w sposób prowadzący do luki prawnej – ekwiwalent dla strażaków OSP nie został zniesiony, a nowe regulacje miały na celu jedynie jego ujednolicenie i doprecyzowanie. Tym samym Rada nie podzieliła zarzutów Prokuratora wskazując, że zaskarżona uchwała została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Kontrola uchwał stanowiących akty prawa miejscowego poddana została kognicji Sądu na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2022 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 - dalej: P.p.s.a.).
Rozstrzygając w tym przedmiocie na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. W przeciwnym razie skargę oddala na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Zgodnie z art. 91 ust. 1 zd. pierwsze u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne.
W przypadku nieistotnego naruszenia prawa, organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa (art. 91 ust. 4 u.s.g.).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych oraz stanowiskiem doktryny, do istotnych wad uchwały, które skutkować będą stwierdzeniem jej nieważności należy: naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję organów samorządu do podejmowania uchwał, naruszenie podstawy prawnej podjętej uchwały, naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego poprzez wadliwą ich interpretację oraz przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. wyrok NSA z 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, LEX nr 33805., wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1699/19, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, Z. Kmieciak, M. Stahl, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego, "Samorząd terytorialny" 2001, z. 1-2, s. 101-102). Chodzi tu o wady kwalifikowane, z powodu których cały akt lub jego część nie powinien wejść w ogóle do obrotu prawnego. W takiej sytuacji konieczne jest stwierdzenie nieważności aktu, czyli jego wyeliminowanie z obrotu prawnego z mocą ex tunc, co powoduje, że dany akt czy jego część, nie wywołuje skutków prawnych od samego początku.
W przypadku aktów wydawanych przez jednostki samorządu terytorialnego, które mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), istotnym jest przede wszystkim ustalenie, czy akt podlegający kontroli wszedł do obrotu prawnego, zgodnie z wymaganą procedurą i odpowiada przepisom prawa, upoważniającym do jego wydania. Wykorzystywanie kompetencji przez organy państwowe nie jest wyrazem arbitralności ich działania, lecz wynikiem realizacji przekazanych im uprawnień. Dlatego każda norma kompetencyjna musi być interpretowana i realizowana tak, aby nie naruszała innych przepisów aktów prawnych wyższego rzędu. Zakres upoważnienia musi być zawsze ustalany przez pryzmat zasad demokratycznego państwa prawnego, działania w granicach i na podstawie prawa, z uwzględnieniem przepisów regulujących daną dziedzinę.
Zgodnie z art. 40 ust. 1 u.s.g. na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy. Przepis ten upoważnia radę gminy do wydawania aktów prawa miejscowego, których zadaniem jest wykonanie upoważnienia zawartego w ustawie szczególnej, w granicach i zakresie przedmiotowym w nim określonym, z uwzględnieniem specyfiki i potrzeb danej gminy. Odstąpienie od tej zasady narusza związek formalny i materialny pomiędzy aktem wydawanym w ramach delegacji ustawowej, a ustawą, co z reguły stanowi istotne naruszenie prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu jest uchwała Rady Gminy Jeżowe z 20 maja 2022 r. nr LIV/357/22 w sprawie wysokości ekwiwalentu pieniężnego dla członka Ochotniczej Straży Pożarnej z terenu gminy Jeżowe, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu pożarniczym lub ćwiczeniu. Uchwała ta opublikowana została w Dzienniku Urzędowym Województwa Podkarpackiego z 27 maja 2022r. (Dz. U. Woj. Podkarpackiego z 2022r. poz.2201) i nie była uprzednio przedmiotem rozstrzygnięcia nadzorczego.
Dokonując kontroli zaskarżonej uchwały w oparciu o powołane wyżej kryteria Sąd stwierdził, że skarga prokuratora zasługuje na uwzględnienie.
Wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości Prokurator podkreślił, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy, strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu otrzymuje, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia, ekwiwalent pieniężny.
Podstawę prawną do ustalania przedmiotowego ekwiwalentu stanowi art. 15 ust. 2 u.o.s.p., zgodnie z którym wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały.
Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, 1504 i 2461) przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego, naliczanego za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany z budżetu właściwej gminy.
W uzasadnieniu wniesionej skargi Prokurator zaakcentował, że z treści cytowanego przepisu niewątpliwie wynika, iż ekwiwalent w określonej wysokości przysługuje "za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej", co powiązane zostało przez ustawodawcę z ustawowo zdefiniowanym terminem "uczestnictwo", nie zaś z użytym przez Radę Gminy w treści zaskarżonej uchwały terminem "udział".
W ocenie Prokuratora, skorzystanie w uchwale z terminu innego niż ustawowy, dla określenia działania, które ten ustawowy termin definiuje, rodzi niebezpieczeństwo, że przy realizacji prawa od ekwiwalentu, poprzez naliczanie jego wysokości, będzie mu nadawana inna treść aniżeli ta która określił ustawodawca.
Zarzuty Prokuratora w tej kwestii są zasadne. Kontrolując uchwały wydawane w oparciu o wyżej wspomniany przepis sady administracyjne wielokrotnie wskazywały na zakaz modyfikacji zapisów ustawowych.
W wyroku z 13 września 2023 r. w sprawie III OSK 2588/22 Naczelny Sąd Administracyjny uwypuklił, że ustawodawca w treści art. 15 ust. 1 ustawy nie posłużył się terminem "udział" lecz terminem "uczestnictwo". Skorzystanie w uchwale z terminu innego niż ustawowy, dla określenia działania, które ten termin ustawowy definiuje rodzi niebezpieczeństwo, że przy realizacji prawa do ekwiwalentu, poprzez naliczenie jego wysokości będzie mu nadawana inna treść od ustawowej, in concreto, że "udział w działaniach ratowniczych" nie będzie rozumiany, jako "uczestnictwo w działaniu ratowniczym" od momentu zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej.
Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie – w treści kontrolowanej uchwały ustalającej - zgodnie z wyraźnym brzmieniem tytułu uchwały - wysokość ekwiwalentu za uczestnictwo w konkretnie wymienionych działaniach, Rada Gminy w §1 pkt 1 uchwały posłużyła się niezdefiniowanym terminem "udziału", w odniesieniu do momentu początkowego naliczania ekwiwalentu. W ocenie Sądu słuszny jest zatem zarzut Prokuratora, że na tle takiego brzmienia uchwały może powstać wątpliwość, co do tego, od jakiego momentu początkowego naliczany będzie ustalony ekwiwalent.
Zakwestionowany przepis § 1 ust. 1 uchwały jest zatem niezgodny z ustawą kompetencyjną, a pozostawienie go w obrocie prawnym może prowadzić do sporów dotyczących liczenia należnego dla strażaka ratownika OSP ekwiwalentu.
Zasadnym jest również zarzut dotyczący nieuprawnionego rozszerzenia w treści kontrolowanej uchwały katalogu podmiotów uprawnionych do otrzymania ekwiwalentu.
Trafnie bowiem zauważył Prokurator, że przepis art. 15 ust. 1 ustawy posługuje się pojęciem "strażak ratownik Ochotniczej Straży Pożarnej", które nie jest tożsame z pojęciem "członek Ochotniczej Straży Pożarnej", zastosowanym w zaskarżonej uchwale.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy, ochotnicze straże pożarne zrzeszają członków ochotniczych straży pożarnych, zwanych dalej "strażakami Ochotniczej Straży Pożarnej". W myśl zaś art. 8 ustawy "strażakiem ratownikiem Ochotniczej Straży Pożarnej" jest strażak Ochotniczej Straży Pożarnej, który:
1) ukończył 18 lat, a nie ukończył 65 lat, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 1,
2) posiada aktualne ubezpieczenie, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2,
3) posiada aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych,
4) odbył szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy,
5) ukończył z wynikiem pozytywnym szkolenie podstawowe przygotowujące do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.
Z powyższych przepisów wynika zatem, że ustawowe pojęcie "strażaka ratownika Ochotniczej Straży Pożarnej", o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy jest węższe aniżeli pojęcie "członka Ochotniczej Straży Pożarnej", o jakim mowa w zaskarżonej uchwale. Zaskarżona w sprawie uchwała rozszerza zatem – w sposób nieuprawniony – krąg osób, na rzecz których przyznany zostaje ekwiwalent.
W konsekwencji, jak zasadnie wskazał Prokurator, zaskarżona uchwała wychodzi poza zakres podmiotowy regulacji przekazanej radom gmin na podstawie ustawy kompetencyjnej i przyznaje uprawnienia grupie członków OSP, której uprawnień nie przyznaje ustawa.
Oczywistym jest, że uchwalając akty prawa miejscowego w oparciu o normę ustawową, organ stanowiący musi ściśle uwzględniać wytyczne zawarte w upoważnieniu, a normy kompetencyjne powinny być odczytywane w sposób literalny. Jeżeli natomiast organ uchwałodawczy narusza wytyczne zawarte w upoważnieniu ustawowym – a taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie – to mamy do czynienia z istotnym naruszeniem prawa, co w konsekwencji musi skutkować stwierdzeniem nieważności aktu. Jednolicie wskazuje się bowiem w literaturze i orzecznictwie, że podstawą do wyeliminowania z obrotu prawnego aktu winno być każde istotne naruszenie prawa, bez względu na jego charakter (por. wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 4957/21, CBOSA).
Przechodząc do oceny regulacji derogującej uprzednio obowiązującą uchwałę (§ 2 zaskarżonej uchwały) zważyć należy, że poprzednio obowiązująca uchwała nr XXIX/148/16 z 18 listopada 2016r. utraciła moc obowiązującą z mocy prawa, z uwagi na usunięcie z porządku prawnego delegacji ustawowej do jej wydania.
Ustawa z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych weszła w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. Uprzednio kwestia ekwiwalentu pieniężnego za udział w działaniu ratowniczym lub szkoleniu pożarniczym członków ochotniczych straży pożarnych uregulowana była w art. 28 ust. 1-6 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 869 ze zm.), w którym zawarta była delegacja ustawowa upoważniająca radę gminy do określenia wysokości ekwiwalentu.
Zgodnie z art. 48 ustawy, uchwały o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy, podejmuje się po raz pierwszy w terminie do dnia 30 czerwca 2022 r. Jednocześnie ustawa nie zawiera przepisów przejściowych, które dawałyby podstawę do utrzymania w mocy uchwał w sprawie wysokości ekwiwalentu dla strażaków ochotniczej straży pożarnej, podejmowanych na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy, tj. art. 28 u.o.p., który został uchylony na podstawie art. 38 pkt 12 ustawy z dniem 1 stycznia 2022 r., czyli z dniem wejścia w życie ustawy (art. 57). Wobec braku w ustawie przepisów przejściowych należało uznać, że akty prawa miejscowego wydane na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy, utraciły moc z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 31 grudnia 2021r. Skoro w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały poprzednie uchwały już nie obowiązywały, to regulacja zawarta w § 3 zaskarżonej uchwały, dotycząca uchylenia wcześniejszej uchwały, jest nieprawidłowa, ponieważ uchyla akt już nieobowiązujący.
Wskazać w tym miejscu również należy, że zgodnie z § 32 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r. poz. 283), jeżeli uchyla się ustawę, na podstawie której wydano akt wykonawczy, albo uchyla się przepis ustawy upoważniający do wydania aktu wykonawczego, przyjmuje się, że taki akt wykonawczy traci moc obowiązującą odpowiednio z dniem wejścia w życie ustawy uchylającej albo z dniem wejścia w życie przepisu uchylającego upoważnienie do wydania tego aktu. Powyższą regulację na podstawie § 143 cyt. rozporządzenia stosuje się odpowiednio także do aktów prawa miejscowego.
W konsekwencji przyjąć należy, że poprzednio obowiązujące akty prawa miejscowego, określające wysokość ekwiwalentów należnych strażakom ochotniczej straży pożarnej, utraciły moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 2022 r. (w dacie utraty mocy obowiązującej upoważnienia ustawowego określonego w art. 28 ust. 1 u.o.p.). Powyższe uchybienie skutkuje koniecznością wyeliminowania § 2 zaskarżonej uchwały z obrotu prawnego. Podobne stanowisko zaprezentowane zostało w wyrokach: WSA w Gdańsku z 15 czerwca 2023 r., III SA/Gd 692/22, WSA w Poznaniu z 26 września 2023 r., sygn. akt III SA/Po 484/23, z 10 października 2023 r., III SA/Po 507/23, WSA w Olsztynie z 17 sierpnia 2023 r., II SA/Ol 457/23).
Odnosząc się do jednak do zarzutu skargi w kwestii niewłaściwie określonego dnia wejścia w życie zaskarżonej uchwały – sformułowanego w stosunku do § 2 uchwały, jednakże dotyczącego w rzeczywistości § 4 uchwały, stanowiącego o wejściu w życie uchwały po upływie 14 dniu od dnia jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa Podkarpackiego – Sąd stwierdza, że wobec rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, na tle uznawanego za właściwy momentu wejścia w życie uchwały rady gminy w przedmiocie ekwiwalentu dla strażaków – ratowników OSP, zarzut nieważności zaskarżonej uchwały, z uwagi na nienadanie jej wstecznej mocy obowiązującej - nie jest zasadny.
Kwestią właściwego określenia momentu wejścia w życie uchwały zajmował się m. in. WSA w Łodzi w sprawie III SA/Łd 488/23, w której wyrokiem z 6 grudnia 2023r. stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości, między innymi z tej przyczyny, że treść zaskarżonej uchwały, poprzez stwierdzenie że "uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od daty ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym [...] z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2022 r." zawiera nie tylko wewnętrzną sprzeczność, ale narusza także art. 4 ust. 1 ustawy o ogłaszaniu, gdyż data wejścia w życie aktu prawa miejscowego nie może budzić wątpliwości, czy też wprowadzać w błąd, godząc jednocześnie w wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadę demokratycznego państwa prawnego. W orzeczeniu powołano się na wyroki : NSA z 27 listopada 2019 r., II FSK 1271/19, WSA w Łodzi z 26 stycznia 2022 r., III SA/Łd 987/21, z 30 czerwca 2022 r., III SA/Łd 218/22, z 13 grudnia 2017 r., sygn. I SA/Łd 968/17, z 18 sierpnia 2020 r. I SA/Łd 89/20, z 6 sierpnia 2020 r. I SA/Łd 150/20, z 17 września 2020 r. VII SA/Wa 715/20, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Inne stanowisko w analogicznej sprawie zaprezentował WSA w Gdańsku w sprawie II SA/Gd 73/23. W uzasadnieniu wyroku z 20 lipca 2023r. podkreśli, że "..wobec uchylenia z dniem 1 stycznia 2022r. przepisu art. 28 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, na podstawie którego wydano poprzedni akt wykonawczy – uchwałę rady gminy w sprawie ekwiwalentu - akt ten utracił moc obowiązującą odpowiednio z dniem wejścia w życie ustawy uchylającej tj. z dniem 1 stycznia 2022 r. Ustawodawca, wprowadzając w życie nowe regulacje dotyczące kwestii ekwiwalentów dla strażaków OSP i zakreślając prawodawcy lokalnemu termin 6 miesięcy na uchwalenie aktów prawa miejscowego, określających wysokość ekwiwalentu dopuścił do sytuacji, w której z jednej strony strażakom ochotniczych straży pożarnych przysługiwało prawo do ekwiwalentu, ale zarazem utraciły moc przepisy prawa miejscowego określające wysokość tego ekwiwalentu. Zdaniem sądu, zmierzając do rozwiązania tej sytuacji, w sposób pozwalający urzeczywistnić wynikające z ustawy prawo strażaków do ekwiwalentu, także za okres, w którym nie istniały przepisy prawa miejscowego regulujące jego wysokość, należy przyjąć, że ustawodawca wymaga, by prawu miejscowemu uchwalanemu na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy nadać moc obowiązującą od daty wejścia w życie tej ustawy, na co pozwala przepis art. 5 ustawy o ogłaszaniu, zgodnie z którym przepisy art. 4 ustawy o ogłaszaniu nie wyłączają możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. Mamy bowiem w analizowanej sytuacji do czynienia ze szczególną sytuacją, w której to właśnie retroaktywność aktu prawa miejscowego jest jedynym środkiem pozwalającym na wypłatę ekwiwalentu należnego strażakom OSP z mocy przepisu art. 15 ust. 1 i 2 u.o.s.p. Nie jest natomiast takim środkiem przyjęcie, nie mającej podstaw prawnych, fikcji mocy obowiązującej poprzednich aktów prawa miejscowego określających wysokość ekwiwalentu, które derogowane zostały wraz z przepisami zawierającymi delegację ustawową do ich uchwalenia".
Analogiczny pogląd w kwestii właściwej daty wejścia w życie przepisów prawa miejscowego zaprezentował WSA w Rzeszowie orzeczeniu z 19 października 2022r. w sprawie II SA/Rz 803/22.
Przechodząc do analizy zarzutów prokuratora podniesionych w przedmiotowej sprawie należy podkreślić, że wobec wyżej przedstawionego stanowiska sądów administracyjnych, zapisu przyjętego w § 4 zaskarżonej uchwały nie można uznać na zapis stanowiący podstawę do stwierdzenia nieważności. Stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały rady gminy możliwe jest jedynie w przypadku istotnego naruszenia delegacji ustawowej tj. takiego które nie może być akceptowane z punktu widzenia demokratycznego państwa prawa. Skoro zatem objęte skargą zapisy uchwały są akceptowane w orzecznictwie sądowym – nie mogą zostać uznane za stanowiące podstawę do stwierdzenia jej nieważności.
U podstaw stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały w całości leży wyłącznie ta przyczyna, że po uchyleniu merytorycznych części zaskarżonej uchwały, z przyczyn wyżej wskazanych, część pozostała w obrocie prawnym nie mogłaby istnieć samodzielnie, bez przepisów których nieważność stwierdzono. Zasadnym i koniecznym było zatem stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na podstawie art. 147 § 1 P.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w całości.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło