II SA/Rz 630/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 28 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia dla skarżącej adwokata. J. C. po wniesieniu do WSA w Rzeszowie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym zakresie formularzu PPF wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazała, iż utrzymuje się z emerytury, z której ponosi "koszty na żywność, opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, podatek, opał, naprawy, ubezpieczenia". Pieniądze z emerytury wystarczają na bardzo skromne utrzymanie, w związku z czym nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wg zawartego we wniosku oświadczenia skarżąca zamieszkuje samotnie, wysokość jej emerytury to 888,04 zł., a jej majątek obejmuje drewniany dom o pow. 40 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 3,91 ha (częściowo zabudowaną wymagającymi remontu budynkami gospodarczymi i postawionym jeszcze przez jej rodziców budynkiem mieszkalnym - stan surowy). Do wniosku skarżąca załączyła wyciąg z jej rachunku bankowego z ujemnym saldem na 30 września 2008 r. w wysokości 6,95 zł. (wynika z niego, iż podana we wniosku PPF kwota emerytury jest kwota netto), kserokopie nakazu płatniczego podatku rolnego i od nieruchomości (roczny wymiar 1078 zł.) wraz z potwierdzeniem wpłaty III raty w kwocie 270 zł., dowodów spłat kredytu/pożyczki za miesiące październik i listopad 2008 r. (po 87,32 zł.), faktur opłat za telefon (miesiąc czerwiec i lipiec 2008 r. - odpowiednio 86,98 i 88,68 zł.) i energię elektryczną (do zapłaty do 3 września 2008 r. łącznie 46,14 zł.) oraz potwierdzenie wpłaty składki konserwacyjnej za 2008 r. na Spółkę Wodną – 40 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena całokształtu warunków materialno – bytowych skarżącej wskazuje na częściową zasadność złożonego przez nią wniosku. Jedynym źródłem jej dochodów jest emerytura w kwocie 888 zł., z której pokrywa wszelkie wydatki związane z utrzymaniem, w tym opłaty mające odzwierciedlenie w przedstawionych załącznikach. Ponieważ jak wynika z oświadczenia, posiadane przez skarżącą gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów ani innych pożytków, dla oceny możliwości poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika zasadnicze znaczenie ma stosunek wysokości pobieranej przez nią emerytury do wydatków o charakterze koniecznym. Tylko takie bowiem wydatki zapewniające zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych są istotne dla postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, przy czym strona jest jednocześnie obowiązana do poczynienia oszczędności w wydatkach, które nie mają takiego charakteru. Do niezbędnych niewątpliwie należy zaliczyć wydatki związane z utrzymaniem domu i ponoszonymi opłatami, które z uwagi na okoliczność, iż dotyczą różnych okresów czasu, muszą być proporcjonalnie rozliczone w stosunku miesięcznym, tak aby ich porównanie było jak najbardziej adekwatne do osiąganych dochodów; z wymienionych przez skarżącą to podatek od nieruchomości (średnio 90 zł./m-c), opłata za energię elektryczną (ok. 23 zł./ m-c) oraz wpłata na Spółkę Wodną (ok. 3,40 zł. miesięcznie). Suma tych kwot oraz raty pożyczki/kredytu (87 zł.) i należności za telefon (ok. 88 zł.) daje kwotę ok. 290 zł. miesięcznie, która po odjęciu od kwoty emerytury daje różnicę ok. 600 zł. Uwzględniając wydatki na zakup żywności dla jednej osoby należy więc stwierdzić, że J. C. ma możliwość wygospodarowania pewnych środków finansowych z przeznaczeniem na pokrycie przynajmniej części kosztów postępowania. Ustalając, czy skarżąca spełnia ustawowe kryterium do przyznania prawa pomocy i w jakim zakresie, wzięto przy tym pod uwagę, iż oprócz sprawy oznaczonej sygn. akt II SA/RZ 630/08 przed WSA w Rzeszowie zostały przez nią na skutek wniesienia skarg zainicjowane także 3 inne sprawy, oznaczone kolejno sygnaturami II SA/RZ 629/08, II SA/RZ 631/08 i II SA/RZ 632/08. W sprawach tych, które dotyczą takiego samego przedmiotu postępowania, skarżąca również złożyła analogiczne wnioski o przyznanie jej prawa pomocy. Ponieważ we wszystkich tych sprawach sam wpis od skargi wynosi 200 zł., należy uznać, iż skarżąca w krótkim okresie czasu nie byłaby w stanie równocześnie opłacić kwoty 800 zł. bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, jak również pozostałych kosztów sądowych, które w każdej z tych spraw mogłyby wystąpić w przyszłości (do najbardziej prawdopodobnych oprócz wpisów od skarg należy zaliczyć opłaty kancelaryjne od wniosków o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroków w przypadku oddalenia skarg oraz wpisy od skarg kasacyjnych w przypadku ich wnoszenia - wszystkie w wysokości 100 zł.). Z tego względu uznano, iż zwolnienie od kosztów sądowych będzie najbardziej korespondowało z sytuacją finansową skarżącej i w wystarczającym stopniu zabezpieczy jej interesy w w/w sprawach, w tym przede wszystkim umożliwi merytoryczne rozpatrzenie skarg przez Sąd. Jednocześnie brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku J. C. w części odnoszącej się do ustanowienia adwokata. Jak wykazano powyżej, nie spełnia ona przesłanki do przyznania całkowitego prawa pomocy, a będąc zwolniona od kosztów sądowych, środki zaoszczędzone w ten sposób będzie mogła przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za potrzebny. Warto przy tym zwrócić uwagę, że skarżąca wniosku o ustanowienie adwokata w żaden sposób nie uzasadniła, co nie pozostaje bez znaczenia wobec braku przymusu działania stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez fachowych pełnomocników; wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione - w tym radcę prawnego lub adwokata - niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów. Sąd orzekający w sprawie bierze zaś pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy wszystkich stron posiadających jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody. Skarżąca wobec posiadania stałego źródła dochodów i zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych do takich osób bez wątpienia należy. Nie ma też innych osób na swoim utrzymaniu. Jeżeli więc z pewnych względów (kumulacja kosztów sądowych z kilku spraw i wydatków związanych z utrzymaniem) nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości, ma obowiązek partycypować w nich przynajmniej częściowo. Zgodnie z poglądem wyrażonym w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódki – Medek (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia), których to kryteriów skarżąca nie spełnia. Potwierdzają to wcześniejsze orzeczenia wydawane m.in. w sprawie SA/Rz 766/02, SA/Rz 2073/02 i SA/RZ 455/03, w których niezależnie od rozstrzygnięcia w sprawie kosztów sądowych, odmawiano już wnioskodawczyni ustanowienia adwokata. Z tych przyczyn, na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.