II SA/Rz 632/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 10 lutego 2023 r. nr SKO.4111/63/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 22 grudnia 2022 r. nr MGOPS/R/RK/5222/4/21; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej J. B. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 10 lutego 2023 r. nr SKO.4111/63/2023, wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 26 marca 2021 r. JB (dalej: "Skarżąca") zwróciła się do Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – MC. Decyzją z [...] grudnia 2022 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wynika, aby niepełnosprawność MC powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Niezależnie od powyższego organ I instancji podał, że w opisywanej sprawie brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnia przez Skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Ustalono bowiem, że MC uczestniczy w zajęciach Środowiskowego Domu Samopomocy w [...], a czynności, które podejmuje wówczas Skarżąca nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia. Tym samym Skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponadto Skarżąca zakwestionowała przyjęcie, że w realiach opisywanej sprawy nie zachodzi przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką. Decyzją z 10 lutego 2023 r. nr SKO.4111/63/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Burmistrza. Kolegium wskazało, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, wobec czego zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej. W realiach opisywanej sprawy nie została jednak spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium wskazało, że MC w dniu robocze w godzinach 8 – 14 przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy w [...]. Powierzenie opieki nad niepełnosprawną wyspecjalizowanej jednostce w sposób permanentny każdego dnia roboczego w ustalonych godzinach daje możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Mając na uwadze powyższe, decyzja organu I instancji – pomimo częściowo błędnego uzasadnienia – podlegała utrzymaniu w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, JB wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez niezasadne przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą nie wypełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a." lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 P.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że w realiach opisywanej sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, uniemożliwiającą podjęcie zatrudniania. Organy powyższe stanowisko oparły na ustaleniu, że MC przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy w [...], co świadczy o relatywnie wysokim poziomie samodzielności niepełnosprawnej oraz umożliwia Skarżącej podjęcie zatrudnienia. Zdaniem Sądu, taka konstatacja jest co najmniej przedwczesna. Z nadesłanych akt administracyjnych wynika, że MC legitymuje się orzeczeniem [...] o niezdolności do samodzielnej egzystencji i niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Wymaga podkreślenia, że organy administracji nie są władne do oceny lub weryfikacji orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w zakresie ewentualnej samodzielności osoby niepełnosprawnej. Rola organu administracyjnego w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ogranicza się do ustalenia, czy podmiot wnioskujący o przyznanie świadczenia sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organy nie są natomiast władne do podważania treści orzeczeń o niepełnosprawności, w tym ustalonych wymagań dla osoby niepełnosprawnej, ponieważ nie są do tego uprawnione przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 100 z późn. zm.). Sąd stwierdza, że organy, zarówno w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i postępowania odwoławczego, nie dokonały kompleksowych ustaleń uprawniających do przyjęcia, że Skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia. Nie ustalono w żaden sposób, czy MC przebywając w środowiskowym domu samopomocy wymaga ciągłej pomocy innej osoby, a także, czy Skarżąca w ogóle towarzyszy niepełnosprawnej matce podczas zajęć. Zasadne jest również ustalenie, czy niepełnosprawna co do zasady spędza w ośrodku 6 godzin dziennie, czy też zdarzają się sytuacje, w których Skarżąca pilnie musi odebrać swoją matkę, celem wykonania określonych czynności opiekuńczych. Organy nie podjęły również próby wykazania, że wykształcenie lub wyuczony zawód Skarżącej oraz wykonywane czynności opiekuńcze wskazują, że Skarżąca może skutecznie ubiegać się o zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy na lokalnym rynku pracy. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 1 października 2021 r. wynika, że w ramach wykonywanych czynności opiekuńczych Skarżąca pomaga matce w czynnościach higieniczno – sanitarnych, przygotowuje posiłki, sprząta, przygotowuje posiłki, układa matkę do snu oraz w razie potrzeb czuwa podczas snu. Świadczy zatem kompleksową i stała opiekę nad niepełnosprawną. Informacje wynikające z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz wniosku Skarżącej podważają zatem prawidłowość stanowiska organów odnośnie możliwości podjęcia zatrudnienia w czasie, w którym matka Skarżącej przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy. Końcowo Sąd stwierdza, że wydanie decyzji odmownej w związku z datą ustalenia stopnia niepełnosprawności u matki Skarżącej, stanowiło naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., co zostało prawidłowo wykazane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie. Należy mieć bowiem na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy kierując się normą określoną w art. 153 P.p.s.a., uwzględnią wyrażoną przez Sąd ocenę prawną oraz wytyczne co do dalszego postępowania.