II SA/Rz 633/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia dla skarżącej adwokata. J. C. po wniesieniu do WSA w Rzeszowie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu wskazała, iż utrzymuje się z emerytury, z której ponosi "koszty na żywność, ubranie, opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, podatek, opał, naprawy, ubezpieczenia". Pieniądze z emerytury wystarczają jej na bardzo skromne utrzymanie, w związku z czym nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania (15 listopada br. przypada termin płatności kolejnej raty podatku od nieruchomości w kwocie 270 zł., ciąży na niej też zaległość z tytułu abonamentu rtv w wysokości 652, 20 zł.). Wg zawartego we wniosku oświadczenia skarżąca zamieszkuje samotnie, wysokość jej emerytury to 888,04 zł., a jej majątek obejmuje drewniany dom o pow. 40 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 3,91 ha (częściowo zabudowaną wymagającymi remontu budynkami gospodarczymi i postawionym jeszcze przez jej rodziców budynkiem mieszkalnym - stan surowy). Do wniosku skarżąca załączyła kserokopie: nakazu płatniczego podatku rolnego i od nieruchomości (roczny wymiar 1078 zł.), dowodu spłaty raty kredytu/pożyczki za m-c listopad 2008 r. (87,32 zł.), faktur opłat za telefon (miesiące sierpień, wrzesień i październik 2008 r. - odpowiednio 88, 88 i 89 zł.), energię elektryczną (do zapłaty do 4 listopada 2008 r. łącznie 85,61 zł.), gaz (do zapłaty do 4 listopada 2008 r. 18,25 zł.), zawiadomienia o zaległościach w opłatach za abonament rtv oraz wyciąg z jej rachunku bankowego z saldem na 13 października 2008 r. w wysokości 7,02 zł. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena całokształtu warunków materialno – bytowych skarżącej wskazuje na częściową zasadność złożonego przez nią wniosku. Jedynym źródłem jej dochodów jest emerytura w kwocie 888 zł., z której pokrywa wszelkie wydatki związane z utrzymaniem, w tym opłaty mające odzwierciedlenie w przedstawionych załącznikach. Ponieważ jak wynika z oświadczenia, posiadane przez skarżącą gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów ani innych pożytków, dla oceny możliwości poniesienia przez wnioskodawczynię kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika zasadnicze znaczenie ma stosunek wysokości pobieranej przez nią emerytury do wydatków o charakterze koniecznym. Tylko takie bowiem wydatki zapewniające zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych są istotne dla postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, przy czym strona jest jednocześnie obowiązana do poczynienia oszczędności w wydatkach, które takiego charakteru nie mają. Do niewątpliwie niezbędnych należy zaliczyć wydatki związane z utrzymaniem domu i ponoszonymi opłatami, które z uwagi na okoliczność, iż dotyczą różnych okresów czasu, muszą być proporcjonalnie rozliczone w stosunku miesięcznym, tak aby ich porównanie było jak najbardziej adekwatne do osiąganych dochodów; z wymienionych przez skarżącą to podatek od nieruchomości (średnio 90 zł./m-c), opłata za energię elektryczną (ok. 43 zł./ m-c) i gaz (ok. 9 zł.). Suma tych kwot oraz raty pożyczki/kredytu (87 zł.) i należności za telefon (ok. 88 zł.) daje kwotę ok. 320 zł. miesięcznie, która po odjęciu od kwoty emerytury daje różnicę ok. 560 zł. Uwzględniając wydatki na zakup żywności dla jednej osoby należy więc stwierdzić, że J. C. ma możliwość wygospodarowania pewnych środków finansowych z przeznaczeniem na pokrycie przynajmniej części kosztów postępowania. Ustalając, czy skarżąca spełnia ustawowe kryterium do przyznania prawa pomocy i w jakim zakresie, wzięto przy tym pod uwagę, iż oprócz sprawy oznaczonej sygn. akt II SA/RZ 633/08 przed WSA w Rzeszowie zostały przez nią zainicjowane także 4 inne sprawy, oznaczone kolejno sygnaturami II SA/RZ 629/08, II SA/RZ 630/08, II SA/RZ 631/08 i II SA/RZ 632/08. W sprawach tych, które dotyczą takiego samego przedmiotu postępowania (odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi), skarżąca w wyniku analogicznych wniosków o przyznanie jej prawa pomocy, na mocy postanowień wydanych w dniu 28 października 2008 r. została już w oparciu o bardzo zbliżone ustalenia faktyczne w zakresie jej sytuacji majątkowej i dochodów zwolniona w całości od kosztów sądowych (jednocześnie odmówiono jej ustanowienia w tych sprawach adwokata). Ponieważ we wszystkich tych sprawach sam wpis od skargi wynosi 200 zł., a stwierdzono już, iż dochody skarżącej nie pozwalają jej bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania na równoczesne opłacenie w krótkim okresie czasu 4-krotności tej kwoty oraz pozostałych kosztów sądowych w sprawach II SA/Rz 629 – 632/08, obecnie złożony wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z tych samych powodów także należy uznać za zasadny. Zwolnienie to będzie najbardziej adekwatne do sytuacji finansowej skarżącej i w wystarczającym stopniu zabezpieczy jej interesy jako strony postępowania, w tym przede wszystkim umożliwi merytoryczne rozpatrzenie skargi przez Sąd. Jednocześnie, tak jak w pozostałych sprawach, brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku J. C. w części odnoszącej się do ustanowienia adwokata. Jak wykazano powyżej, nie spełnia ona przesłanki do przyznania całkowitego prawa pomocy, a będąc zwolniona od kosztów sądowych, środki zaoszczędzone w ten sposób będzie mogła przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie uważa za potrzebny. Warto przy tym zwrócić uwagę, że skarżąca wniosku o ustanowienie adwokata w żaden sposób nie uzasadniła, co nie pozostaje bez znaczenia wobec braku przymusu działania stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowych pełnomocników; wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione - w tym radcę prawnego lub adwokata - niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów. Sąd orzekający w sprawie bierze zaś pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy wszystkich stron mających jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody. Skarżąca wobec posiadania stałego źródła dochodów i zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych do takich osób bez wątpienia należy. Nie ma też innych osób na swoim utrzymaniu. Jeżeli więc z pewnych względów (kumulacja kosztów sądowych z kilku spraw i wydatków związanych z utrzymaniem) nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości, ma obowiązek partycypować w nich przynajmniej częściowo. Na przeszkodzie ku temu nie stoją powoływane przez nią okoliczności w postaci zaległości w opłatach abonamentowych rtv czy bieżące płatności w podatku od nieruchomości. Niezależnie od tego, iż nie kwalifikują się one do kategorii koniecznych wydatków na utrzymanie, brak jest uzasadnionych przesłanek aby przyznać im absolutne pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego, przerzucając te koszty w całości na Skarb Państwa. W tym względzie uzasadnione wydaje się twierdzenie, że skoro skarżącej nie stać na utrzymanie całości posiadanego majątku z którego nie czerpie żadnych korzyści, a który wręcz generuje dla niej wydatki, powinna rozważyć celowość jego częściowego rozdysponowania (trwałego lub czasowego), a uzyskane w ten sposób środki przeznaczyć na zaspokojenie potrzeb, które mają dla niej bardziej priorytetowe znaczenie. Potwierdzeniem tego jest pogląd wyrażony w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódki – Medek (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593), zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia), których to kryteriów skarżąca nie spełnia. Odzwierciedlają to wcześniejsze orzeczenia wydawane m.in. w sprawie SA/Rz 766/02, SA/Rz 2073/02 i SA/RZ 455/03, w których niezależnie od rozstrzygnięcia w sprawie kosztów sądowych, odmawiano już wnioskodawczyni ustanowienia adwokata. Z tych przyczyn, na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.