II SA/Rz 634/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w osobie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za mienie zniszczone w wyniku powodzi postanawia odmówić przyznana skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2011 r. WSA w Rzeszowie odrzucił skargę J. S. na decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] z uwagi na niewyczerpanie przez niego środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2011 r. Sąd ten odrzucił sporządzoną osobiście przez skarżącego od powyższego postanowienia skargę kasacyjną, po czym kolejnym postanowieniem z dnia 29 grudnia 2011 r. odrzucił jako spóźnione także sporządzone przez niego osobiście zażalenie na postanowienie z dnia 5 sierpnia 2011 r. (zarówno w odniesieniu do skargi kasacyjnej jak i zażalenia na postanowienie o jej odrzuceniu istnieje ustawowy wymóg ich sporządzenia przez osobę uprawnioną – w sprawie objętej skargą przez adwokata lub radcę prawnego). W wyniku rozpoznania złożonego następnie przez J. S. na formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy WSA w Rzeszowie postanowieniem z dnia 14 lutego 2012 r. odmówił mu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżący pouczony o prawie wniesienia od tego postanowienia sprzeciwu taki wniósł wskazując na "brak ludzkiego zrozumienia" oraz doznane w wyniku powodzi w 2010 r. zniszczenia budynków i płodów rolnych. Sprzeciw został złożony w terminie, co zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., wywołuje skutek w postaci utraty mocy postanowienia przeciwko któremu został on wniesiony, a będąca przedmiotem sprzeciwu sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W wyniku dokonanej przez Sąd ponownej oceny złożonego wniosku stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 P.p.s.a, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, zarówno w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą. Znajduje to potwierdzenie m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, stosownie do którego to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności jego przyznania. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Wg informacji zawartych w formularzu PPF, J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Jako jedyne źródło dochodów wykazał pobieraną przez siebie rentę w wysokości 1360 zł. brutto, z której dokonuje m.in. zakupu lekarstw na kwotę ok. 230 zł. miesięcznie. Posiada dom o pow. 123 m² i gospodarstwo rolne o pow. gruntów 1,68 ha, a z pojazdów mechanicznych samochód osobowy Fiat 126p z 1979 r. Zabudowa mieszkalna i gospodarcza wymaga remontu. Obciąża go spłata pożyczki bankowej. Ze złożonego przez skarżącego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz przedłożonych przez niego istotnych dla rozpoznania wniosku kserokopii pism (rachunków /faktur, zaświadczeń itp.) wynikało ponadto, że miesięcznie na utrzymanie samochodu przeznacza 250 zł., na spłatę dwóch kredytów odpowiednio 793 i 584 zł., ponosi także opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i kanalizację. Nie korzysta z dopłat rolniczych i z pomocy społecznej. Dokonana przez Sąd w kontekście udzielonych przez skarżącego informacji ponowna ocena jego sytuacji materialnej nie pozwala uznać, że wykazał on spełnienie wskazanych powyżej ustawowych przesłanek do przyznania prawa pomocy, tak w zakresie częściowym, jak i całkowitym. Mimo wezwania go do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz wskazanych dokumentów źródłowych mających potwierdzić spełnienie tych przesłanek, udzielone informacje tylko pogłębiły pierwotne wątpliwości co do jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wskazywane miesięczne wydatki na leczenie, utrzymanie samochodu oraz spłatę obciążających go zobowiązań finansowych (łącznie ok. 1850 zł.) zdecydowanie przewyższają wysokość deklarowanych przez niego dochodów (1360 zł. brutto). Wydatki te nie obejmują przy tym także innych niewątpliwie ponoszonych, w tym na zakup żywności, środków czystości, odzieży itp. Z wyjaśnień skarżącego w żaden sposób nie wynika, skąd czerpie na to niezbędne środki, a wątpliwości z tym związane pogłębia brak nadesłania żądanych wyciągów z rachunków bankowych jego i wspólnie gospodarujących członków rodziny za grudzień 2011 r. i styczeń 2012 r. oraz kopii rozliczeń podatkowych za lata 2010 i 2011 (nawet przy założeniu, że skarżący rzeczywiście ich nie posiada, mógł chociażby zwrócić się do właściwego urzędu skarbowego o wydanie zaświadczenia potwierdzającego podlegające rozliczeniu za ten okres dochody). Również przedstawione przez niego kserokopie dowodów wpłat za energię elektryczną uzasadniają przypuszczenie, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi on nie tylko z żoną ale i z innymi osobami (tj. L. S.), co stawia pod znakiem zapytania prawdziwość złożonego przez niego w formularzu PPF oświadczenia (dla potrzeb prawa pomocy uwzględnia się majątek i dochody wszystkich osób wspólnie gospodarujących). W tej sytuacji, mimo podnoszonych przez skarżącego trudności dot. bieżącego funkcjonowania, opisane powyżej okoliczności odnoszące się do jego sytuacji materialno – bytowej należy uznać na tyle znaczące i doniosłe, że nie mogą one uzasadniać przyznania mu prawa pomocy. Podyktowane jest to wyjątkowym charakterem tego prawa wynikającym z jego finansowania ze środków publicznych, którego zasadność przyznania nie może budzić wątpliwości. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że spełnia warunki do jego przyznania (co po wydaniu pierwotnego postanowienia z dnia 14 lutego 2012 r. mógł dokonać nawet na etapie wnoszenia sprzeciwu), skutkuje to odmową uwzględnienia złożonego przez niego wniosku. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.