II SA/Rz 638/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. E. J. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu powołał się na znikomy dochód, przysługujący mu status emeryta oraz przeznaczanie znacznej części emerytury na lekarstwa i akcesoria ortopedyczne (wkłady, buty, pończochy). Wg zawartego we wniosku oświadczenia: - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem (42 lata), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 70 m² i nieruchomość rolną o pow. 1,12 ha, - źródłem ich utrzymania są pobierane przez skarżącego i jego żonę emerytury w wysokości odpowiednio 1626 i 765 zł. brutto; syn jest osobą bezrobotną, - wykazane wydatki obejmują podatek od nieruchomości – 63 zł., ubezpieczenie budynków – 193 zł. oraz należności za energię elektryczną – 81 zł., gaz – 98 zł., telefon – 28 zł. i odprowadzenie ścieków 30 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-3 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 1) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, ciężar wykazania przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej oraz że sytuacja majątkowa jest jedynym wyznacznikiem, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia kosztów postępowania; z tej przyczyny bezpośredniego wpływu na rozpoznanie wniosku nie mają takie czynniki, jak wiek, stan zdrowia czy status zawodowy (osoba pracująca, bezrobotna, emeryt – rencista), choć pod uwagę brane są związane z tym następstwa w postaci np. zwiększonych wydatków na leczenie. W sytuacji gdy wnioskodawca w złożonym oświadczeniu nie wykazuje posiadania żadnych oszczędności ani wartościowych składników majątkowych przynoszących dochody lub których sprzedaż z przeznaczeniem na ten cel byłaby możliwa, ocena jej możliwości płatniczych opiera się w głównej mierze na osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach, wśród których szczególną uwagę poświęca się tym, które służą zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Dokonana pod tym względem analiza wniosku E. J. nie potwierdza jego zasadności tak w całości jak i w części. Wnioskodawca wraz z żoną i synem mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Posiadają także stałe źródła dochodów z pobieranych emerytur, których łączna wysokość wg oświadczenia wynosi 2390 zł. miesięcznie brutto. Kwoty tej nie można uznać jako rażąco niskiej w stosunku do potrzeb 3 osób i przy niezbędnych wydatkach na zakup żywności, leczenie i podstawowe opłaty na utrzymanie domu uniemożliwiającej wygospodarowanie środków na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (adwokata) z wyboru; wg przedstawionego wykazu opłaty te nie są wysokie, a w przypadku leczenia będą to wydatki głównie na lekarstwa, gdyż zakup przyrządów ortopedycznych z pewnością odbywa się z dużo mniejszą częstotliwością. Zwrócenia uwagi wymaga przy tym, iż mimo braku określenia wysokości środków finansowych przeznaczanych na zakup żywności oraz sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej, uzyskiwane z niej pożytki w naturze zapewne w znaczący sposób wpływają na ograniczenie wydatkowanych na ten cel środków. Gdyby jednak nawet tak nie było, dla potrzeb prawa pomocy priorytetowe znaczenie ma sama możliwość ich uzyskania, bez względu na przyczyny, które ewentualnie stanęły ku temu na przeszkodzie; w tym zakresie za zbędne uznano wzywanie skarżącego do złożenia w tym przedmiocie dodatkowego oświadczenia. Jeżeli skarżący osobiście ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie pracować na gospodarstwie, to ma możliwość skorzystania z pomocy syna, odnośnie którego także nie wykazał, z jakich przyczyn mimo stosunkowo młodego wieku pozostaje bez pracy; w tym zakresie dla potrzeb prawa pomocy – tak jak w przypadku tylko samej możliwości uzyskania korzyści z nieruchomości rolnej – istotne są potencjalne, chociażby niewykorzystane możliwości zarobkowe wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wykazany areał nieruchomości rolnej stwarza ponadto domniemanie pobierania dopłat rolniczych, do czego również skarżący się w żaden sposób nie ustosunkował. Ze względu na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, negatywne skutki zaniedbań w zakresie możliwości zarobkowych i dążenia do poprawy swojej sytuacji materialnej nie mogą stanowić argumentów przemawiających za jego przyznaniem. W kontekście tych okoliczności i przytoczonych powyżej przesłanek przyznawania prawa pomocy nie stwierdzono zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawcy i jego rodziny, zwłaszcza że on sam nie wskazał, czym dla nich miałby się objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem kosztów postępowania (obejmują one także wydatki na ustanowienie pełnomocnika). Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym także to, że ewentualny uszczerbek w tym utrzymaniu wiąże się z brakiem możliwości zaspokojenia tylko i wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych (żywność, leczenie, opłaty związane z utrzymaniem domu) a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które wnioskodawca jest zobowiązany ograniczyć do niezbędnego minimum, czyniąc w nich wymagane oszczędności. O tym, że ma taką możliwość, bezsprzecznie przekonuje zawarte w skardze twierdzenie skarżącego, iż na wybudowanie związanego z przedmiotem skargi budynku gospodarczego zaciągną kredyt na kwotę 71 tys. zł., na zakup blachy i pokrycie dachu wydatkował dodatkowo 19 tys. zł., nie licząc kosztów przyłączenia energii elektrycznej. Samo zaciągnięcie kredytu w wykazanej wysokości musiało mieć zabezpieczenie w zdolności skarżącego do jego spłaty. Zamierzona zmiana przeznaczenia części tego budynku na cele mieszkalne niewątpliwie także wiąże się z koniecznością przeprowadzenia prac adaptacyjnych, a więc skarżący musiał się liczyć z kolejnymi wydatkami i zapewne dysponuje środkami na ich pokrycie; poddaje to w wątpliwość wiarygodność złożonego przez niego oświadczenia, iż nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a., zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; obowiązek ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), a do takich skarżący z pewnością należy. W tej mierze absolutnie niedopuszczalne jest priorytetowe traktowanie przez E. J. wszystkich ponoszonych i planowanych przez niego wydatków na zaspokajanie własnych potrzeb, z równoczesnym przerzucaniem kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa. Oprócz wydatków na ewentualne ustanowienie pełnomocnika z wyboru (jeżeli jego udział skarżący uważa za potrzebny) i uiszczenie warunkującego rozpoznanie skargi wpisu, do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – w wysokości połowy pełnego wpisu od skargi (w niniejszej sprawie 250 zł.). Koszty te są związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego a przez to rozłożone w czasie, co powoduje, że ich ewentualne opłacenie jest znacznie mniej odczuwalne dla domowego budżetu. W postępowaniu przed sądem administracyjnym nie ma też obowiązku występowania przez fachowego pełnomocnika (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osobę uprawnioną niektórych środków zaskarżenia), co wpływa na obniżenie ponoszonych przez stronę kosztów. W przypadku zaś uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie przysługiwał skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Skoro zatem skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu prawa pomocy, brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia – chociażby w części - jego wniosku. Z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 w/z z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.