II SA/Rz 641/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów postanawia I. Zwolnić A. G. od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. A. G. w złożonym wraz z wniesioną przez siebie skargą formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, wskazując w jego uzasadnieniu, iż na pokrycie kosztów sądowych nie pozwala pobierana przez nią emerytura. Jako jedyny składnik posiadanego majątku wskazała nieruchomość rolną o pow. 1,6544 ha. Wg złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia skarżącej: - jej średnie miesięczne wydatki związane z zakupem żywności wynoszą 500 – 600 zł., utrzymanie domu (gaz, prąd, woda, opał, telefon) – 300 zł., inne (lekarstwa, środki higieny, remonty) – 400 zł., - wysokość jej emerytury to 1064 zł. netto, - posiadane przez siebie grunty wydzierżawia, otrzymując w zamian ziemniaki i zboże, - oprócz nieruchomości rolnej jest właścicielem domu w którym zamieszkuje wraz z 85-letnią siostrą zmarłego męża nie posiadającą własnego majątku i utrzymującą się z emerytury w kwocie 636 zł. netto. Z uwagi na jej niską emeryturę oraz przewlekłą chorobę wiążącą się z koniecznością zakupu lekarstw koszty utrzymania w ¾ spoczywają na skarżącej. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena całokształtu warunków materialno – bytowych A. G. i osoby z którą zamieszkuje wskazuje na częściową zasadność złożonego przez nią wniosku i przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od związanych ze sprawą kosztów sądowych. Przy założeniu prowadzenia przez nie wspólnego gospodarstwa domowego, na co wskazuje przewyższająca dochody wnioskodawczyni suma wykazanych wydatków na zakup żywności i utrzymanie, przemawia za tym przede wszystkim wysokość pobieranych przez nie emerytur (łącznie 1700 zł. netto). Wysokość tych wydatków (ok. 1200 – 1300 zł.), do których należy doliczyć także sygnalizowane przez skarżącą wydatki na zakup leków dla przewlekle chorej współmieszkanki (potrzebę ich zakupu można wysnuć chociażby z jej zaawansowanego wieku) pozwala uznać środki finansowe będące w ich dyspozycji za niewystarczające do równoczesnego pokrycia – bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania - związanych z wniesioną skargą kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z wyboru; do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych mogących obciążać skarżącą oprócz wpisu od skargi w kwocie 200 zł. należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia - obydwie w wysokości 100 zł. Jednocześnie stwierdzono brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata, co związane jest w szczególności z niewykazaniem przesłanki do przyznania całkowitego prawa pomocy, tj. braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Wynika to z: 1. Braku jakiegokolwiek uzasadnienia wniosku odnośnie potrzeby jego ustanowienia; uzasadnienie wniosku PPF odnosi się tylko do braku możliwości pokrycia kosztów sądowych, zaś obowiązek wykazania przesłanki stosownej do zakresu wnioskowanego prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej. Brak jest tym samym możliwości uznania, że jego udział w sprawie jest niezbędny, zwłaszcza że przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie (wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione - w tym radcę prawnego lub adwokata - niektórych środków zaskarżenia, m.in. skargi kasacyjnej, co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów). Sąd orzekający w sprawie bierze zaś pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. 2. Wliczenia do wykazanych wydatków wszystkich ponoszonych, a nie tylko zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe (do takich należy zakup żywności i lekarstw oraz podstawowe opłaty). Jeżeli więc z pewnych względów skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości, ma obowiązek partycypować w nich przynajmniej częściowo czyniąc oszczędności w wydatkach nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego; mimo braku kwotowego określenia, w przypadku skarżącej można się ich doszukiwać np. w wydatkach na telefon czy remonty. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała również, iż cała różnica między wykazanymi dochodami i wydatkami (ok. 400 – 500 zł.) jest przeznaczana przez zamieszkującą z nią siostrę męża na leczenie. Pośrednio o możliwości wygospodarowania przez nią pewnych środków finansowych świadczy również zawarte w jej skardze stwierdzenie "wnoszę o (...) zasądzenie na moją rzecz kosztów, jakie poniosę w związku ze skargą"; wynika z tego, iż mimo równoczesnego wnioskowania o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, liczyła się ona z pewnymi - związanymi ze skargą – wydatkami. 3. Utrwalonego orzecznictwa sądowego, zaliczającego przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym do wyjątków mających zastosowanie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); wobec posiadania stałego źródła dochodów, zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych i braku innych osób na swoim utrzymaniu skarżąca kryteriów tych nie spełnia. Nie kwestionując możliwości doświadczania przez nią przejściowych trudności finansowych, brak jest zatem podstaw do całkowitego wyłączenia wobec niej ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe okoliczności nie mogą zostać pominięte przy ocenie wniosku, w tym być interpretowane na korzyść skarżącej, prowadząc do przerzucenia całości kosztów postępowania na Skarb Państwa. W tej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych będzie stanowiło dla A. G. wystarczającą pomoc, a jeżeli uznaje ona potrzebę działania przez fachowego pełnomocnika, powinna sama poczynić w tym celu stosowne oszczędności i zgromadzić potrzebne środki. Z tych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.