II SA/Rz 641/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. E. S. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...] zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak możliwości ich poniesienia (jest osobą starszą, utrzymującą się z emerytury, ponosi znaczne koszty na leczenie), a ponadto o przyznanie adwokata, gdyż z uwagi na skomplikowany charakter sprawy i przebywanie w znacznej odległości od Sądu nie jest w stanie skutecznie bronić swoich interesów. W złożonym w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF ponownie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując dodatkowo oprócz w/w na fakt swojego przebywania u syna w G.; syn osiąga niskie zarobki i nie jest w stanie jej pomóc. Wg zawartego we wniosku oświadczenia pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ich dochody obejmują emeryturę skarżącej w kwocie 1380 zł. i wynagrodzenie za pracę syna w wysokości 1050 zł. (netto), a posiadany majątek mieszkanie syna o pow. 33 m² oraz stanowiący własność wnioskodawczyni dom o pow. 75 m² wraz z budynkami gospodarczymi oraz nieruchomością rolną o pow. 56 arów. Ze złożonego przez E. S. dodatkowego oświadczenia wynika, iż stanowiące jej własność składniki majątkowe są użytkowane przez drugiego syna prowadzącego gospodarstwo rolne, a ona nie pobiera z tego tytułu żadnych pożytków. Na ponoszone przez nią i syna u którego zamieszkuje miesięczne wydatki składają się zakup żywności – ok. 1200 zł., koszty leczenia skarżącej – 300 zł., opłata składki emerytalnej przez syna (III filar) – 138 zł., czynsz za mieszkanie – 103 zł., opłaty za energię elektrycz. i gaz (odpowiednio 50 i 300 zł.), opłata za radio i telewizję – 38 zł., bilet miesięczny syna -100 zł, zakup odzieży – ok. 100 zł. Jako załączniki zostały dołączone wyciągi z rachunku bankowego zamieszkującego ze skarżącą syna z saldem na 13 października 2008 r. 4363 zł. i na 13 listopada 2008 r. 4410 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 i 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, ciężar wykazania przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej. E. S. warunku tego nie spełniła tak w stosunku do całkowitego, jak i częściowego prawa pomocy. Nie potwierdzają ich okoliczności powoływane w uzasadnieniu wniosku PPF: wiek i stan zdrowia skarżącej oraz stanowiące źródło utrzymania jej emerytura i zarobki syna. Okoliczności te same w sobie jak i w zestawieniu z informacjami wynikającymi z zawartego we wniosku i złożonego przez skarżącą dodatkowego oświadczenia nie wyrażają przekonania o zasadności przyznania jej prawa pomocy; nie wynika z nich, czym dla niej i syna miałby się objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem kosztów postępowania i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby przez to zagrożone. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, iż przez potrzeby te należy rozumieć rzeczywiście konieczne wydatki (niezbędne koszty zakupu żywności, leczenia i utrzymania domu – mieszkania), a nie ogół normalnie ponoszonych; wszystkie wydatki, którym nie można przypisać tej cechy (łącznie z wykraczającymi poza wymagane minimum wydatkami za zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych) należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające poczynienie stosownych oszczędności i wygospodarowanie potrzebnych środków finansowych. Do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych oprócz wpisu od skargi w kwocie 200 zł. które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie należą opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia; obydwie w wysokości 100 zł. Natomiast jako podstawę ustanowienia pełnomocnika z wyboru należy przyjąć stawki zawarte w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.), który w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c jako stawkę minimalną w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji w sprawie będącej przedmiotem zaskarżenia wskazuje kwotę 240 zł. Mając na uwadze powyższe koszty należy w tej sytuacji stwierdzić, iż nawet stosunkowo niewielka nadwyżka dochodów skarżącej i jej syna (ok. 2400 zł. miesięcznie netto) nad ponoszonymi przez nich wszystkimi - nie tylko koniecznymi - wydatkami (ok. 2330 zł.) pozwoli jej wygospodarować w całości środki finansowe na ich pokrycie bez narażania ich na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Koszty te mają charakter jednorazowy i jako uzależnione od konkretnego etapu postępowania są rozłożone w czasie. Skarżąca ma przy tym wraz z synem w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, nie obciąża ich też obowiązek łożenia na utrzymanie innych osób. W tym kontekście kwota 2400 zł. będąca do ich dyspozycji co miesiąc również nie może być również uznana za niską jak na potrzeby 2 osób. Skarżąca nie powołała się przy tym również na żadne szczególne okoliczności, które obciążałyby ich budżet domowy w sposób nie dający się pogodzić z obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania (mają one charakter jednorazowy). Bardzo istotną okolicznością nie mogącą być pominiętą przy analizowaniu zdolności płatniczych skarżącej jest fakt posiadania przez zamieszkującego z nią syna środków na rachunku bankowym w wysokości ponad 4 tys. zł., które mogą być przeznaczone na pokrycie związanych ze sprawą kosztów. Nie ma przy tym znaczenia, iż środki te nie stanowią własności E. S., gdyż dla potrzeb prawa pomocy uwzględnia się majątek i dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym względzie twierdzenie skarżącej, iż syn nie jest w stanie jej pomóc, nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistości. W związku z powyższym brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec skarżącej wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, nawet jeżeli wiąże się to z potrzebą poczynienia przez nie pewnych oszczędności (w tym zakresie należy zauważyć, iż skarżąca niezależnie od osiąganych przez siebie dochodów i zamieszkiwania w G., nadal jest właścicielką domu i gospodarstwa położonego w K., mimo ich użytkowania przez jej drugiego syna i jego rodzinę). W tej sytuacji należy stwierdzić, iż E. S. ma możliwość poniesienia tych kosztów bez powodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu swoim i syna. Przyznanie jej prawa pomocy tak w pełnym wnioskowanym przez nią zakresie jak i w jego części prowadziłoby do nadużycia tej instytucji, która z racji finansowania ze środków publicznych poddana jest szczególnym wymaganiom; zgodnie z poglądem wyrażonym w Komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódki – Medek (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593) prawo pomocy w zakresie całkowitym ma charakter zupełnie wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia); skarżąca z całą pewnością do nich nie należy. Jedynym kryterium przyznawania prawa pomocy jest sytuacja materialna osoby wnioskującej, wobec czego pozbawiony jakiegokolwiek znaczenia dla rozpoznania wniosku jest także podnoszony przez skarżącą stopień skomplikowania sprawy (nawet gdyby wg jej subiektywnego przekonania był znaczny), czy też przebywanie w znacznej odległości od Sądu. Skoro zatem wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.