II SA/Rz 642/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik /spr./ WSA Krystyna Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 września 2013 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...]. II SA/Rz 642/13 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z [...] marca 2013 r. nr [...], Wójt Gminy [...] odmówił E. S. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, powołując w postawie prawnej rozstrzygnięcia art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: "k.p.a.") oraz art. 5 i art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."). Z ustaleń fatycznych organu wynika, że mąż wnioskodawczyni orzeczeniem z 19 lutego 2013 r. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do 28 lutego 2015 r. Dochód rodziny w 2011 r. wyniósł 71, 67 zł miesięcznie, a w przeliczeniu na osobę w pięcioosobowej rodzinie 14,33 zł. Aktualnie wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, a z przedłożonych świadectw pracy za okres od 2007 r. wynikało, że umowy o prace były rozwiązywane z inicjatywy pracodawców. Jednak w okresie od 18 maja 2012 r. do 20 lipca 2012 r. zatrudniona była we Włoszech w charakterze opiekunki. Umowę o pracę rozwiązała z własnej inicjatywny. Od 13 sierpnia 2012 r. jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, co w ocenie organu dowodzi gotowości do podjęcia zatrudnienia. Ponadto, pomimo istniejącej od kilku lat niepełnosprawności męża, nie stanowiło to dla niej przeszkody w podejmowaniu zatrudnienia. Przedstawione okoliczności w ocenie organu wskazywały, że E. S. nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad niepełnosprawnym mężem. W odwołaniu od powyższej decyzji E. S. podała, że podejmowanie pracy wynikało z konieczności zapewnienia bytu rodzinie. W okresach zatrudnienia opiekę nad mężem sprawowały teściowa i najstarsza córka. Praca za granicą trwała zaledwie 2 miesiące, ponieważ sytuacja rodzinna zmusiła ją do powrotu. Jej rodzina składa się z 5 osób, w tym trójki dzieci. Jedno uczęszcza do szkoły podstawowej, drugie do gimnazjum, a najstarsza córka pomaga przy opiece nad ojcem. Podkreśliła również bardzo trudną sytuację majątkową rodziny. Po rozpatrzeniu ww. odwołania decyzją z [...] maja 2013 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO" lub "Kolegium") utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, powołując w postawie prawnej rozstrzygnięcia art. 16a ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji podał, że stosownie do art. 16a ust. 1 u.ś.r. warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest ustalenie, że wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Wprawdzie ustalono, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, jednak nie spełniła się w jej przypadku przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Niepełnosprawność męża odwołującej datuje się od 3 października 2007 r. Natomiast od 1 marca 2008 r. do 20 lipca 2012 r. w przerwami, a ostatnio od 18 maja 2012 r. do 20 lipca 2012 r. za granicą, skarżąca podejmowała zatrudnienie. Od 13 sierpnia 2012 r. jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Z przytoczonych ustaleń wywiedziono, że wnioskodawczyni nie była aktywna zawodowo przed powstaniem niepełnosprawności męża, a zatrudnienie podejmowała w okresie tej niepełnosprawności. Wobec tego w ocenie Kolegium zasadnie odmówiono przyznania żądanego świadczenia. Z powyższą decyzją nie zgodziła się E. S., wnosząc do WSA w Rzeszowie skargę. Skarżąca wyjaśnia w niej, że stan zdrowia męża stale się pogarsza. W 2007 r. przeżył zawał serca z zatrzymaniem krążenia, co spowodowało niedotlenienie mózgu. Od tego czasu jest niepełnosprawny. Dotychczas nie wiedziała, że przysługuje jej specjalny zasiłek opiekuńczy, a wiedze o tym uzyskała dopiero na ostatniej komisji lekarskiej. Trudna sytuacja materialna rodziny zmusiła ją do podjęcia zatrudnienia, w tym wyjazdu za granicę na 2 miesiące, aby zapewnić rodzinie opał na zimę, odzież i wyprawkę szkolną. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawna ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargę w granicach danej sprawy. Skarga E. S. zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej podniesione. Stan faktyczny został ustalony w postępowaniu administracyjnym zgodnie z zasadami określonymi w przepisach prawa. Okoliczności faktyczne nie budzą wątpliwości, przy czym dla orzekania w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego istotne jest stwierdzenie, że skarżąca złożyła wniosek o to świadczenie w dniu 25 lutego 2013 r. Ważną okolicznością dla sprawy jest istnienie orzeczenia o niepełnosprawności męża oraz fakt wykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej, w tym także przed złożeniem wniosku. Tak ustalone okoliczności mogą być podstawą faktyczną wyrokowania. W ocenie organów decyzja odmawiająca przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego znajduje uzasadnienie w tym, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a rezygnacja jest niezbędnym warunkiem ubiegania się o takie świadczenie. Organy uzasadniły, że brak rezygnacji z zatrudnienia wynika z faktu, że niepełnosprawność męża ustalono w 2007 r., a skarżąca podejmowała zatrudnienie w 2008 r., co wskazywało, że stan zdrowia męża był na tyle dobry, że nie wymagał on stałej opieki. Z tego też powodu zasiłek nie mógł być przyznany w ramach postępowania podlegającego kontroli Sądu. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Art. 16a ust. 1 u.ś.r. wskazuje, że warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest sprawowanie opieki nad osobą mającą ustalony stopień niepełnosprawności i rezygnacja przez opiekuna z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Analiza akt sprawy wskazuje, że fakt rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia został wykazany. Dowodzi tego wypowiedzenie umowy opieki zawartej we Włoszech oraz rejestracja skarżącej jako bezrobotnej w dniu 13 sierpnia 2013 r. Te fakty, w ocenie Sądu potwierdzają przesłankę wymaganą przepisem art. 16a u.ś.r., skutkującą przyznaniem zasiłku. Dla oceny jej istnienia nie ma znaczenia okoliczność podejmowania przez skarżącą pracy po dacie orzeczenia stopnia niepełnosprawności, a więc w 2008 r. Zastosowanie art. 16a u.ś.r. musi odnosić się do stanu faktycznego sprawy ustalonego w chwili złożenia wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nie czasu przeszłego, sprzed powstania prawnej możliwości orzekania o takim świadczeniu. Z tego też powodu decyzja odmowna nie może być oparta na ustaleniach z przeszłości, skoro w chwili orzekania organy ustalają, że skarżąca w 2012 r. pracowała i z tej pracy zrezygnowała ze względu na sytuację rodzinną. Podkreślić należy, że dla ustalenia specjalnego zasiłku opiekuńczego, poza przesłankami formalnymi, jakimi jest orzeczenie o niepełnosprawności i rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej istotne jest sprawowanie opieki, bo tylko ta okoliczność uprawnia do przyznania świadczenia. W sprawie rozpoznawanej przez Sąd organy ustaliły tę okoliczność, zatem wyczerpały zakres niezbędnego postępowania wyjaśniającego. W tych warunkach istniały podstawy do orzekania pozytywnego, a więc przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odmowa przyznania tego świadczenia stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego art. 16a ust. 1 u.ś.r. Z tego powodu zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy [...] podlegają uchyleniu. W ponownym postępowaniu organ pierwszej instancji rozpozna wniosek skarżącej mając na uwadze wskazanym przez Sąd sposób wykładni przepisów prawa. Z tych względów Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.